Nurofen · INN
Nurofen (Nurofen) ხელმისაწვდომია საქართველოში 8 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
იბუპროფენი (Nurofen-ის აქტიური ინგრედიენტი) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (NSAID), რომელიც გამოიყენება ტკივილის, ცხელების და ანთების სამკურნალოდ. იგი მოქმედებს ციკლოოქსიგენაზის (COX-1 და COX-2) ფერმენტის ინჰიბიციის გზით, რაც ამცირებს პროსტაგლანდინების სინთეზს. იბუპროფენი ეფექტურია თავის ტკივილის, კბილის ტკივილის, მენსტრუალური ტკივილის, კუნთ-სახსრის ტკივილის, ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტის და ცხელების დროს. მოზრდილთა სტანდარტული დოზაა 200–400 მგ ყოველ 4–6 საათში, მაქსიმუმ 1200 მგ/დღეში (OTC) ან 2400 მგ/დღეში (რეცეპტით). ხშირი გვერდითი ეფექტებია კუჭ-ნაწლავის დარღვევები (გულისრევა, დისპეფსია), ხოლო სერიოზული — GI სისხლდენა და კარდიოვასკულარული მოვლენები. ორსულობის III ტრიმესტრში უკუნაჩვენებია (BNF 87).
იბუპროფენი (INN: Ibuprofen) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (NSAID), რომელიც მიეკუთვნება პროპიონის მჟავას წარმოებულთა ჯგუფს. Nurofen არის იბუპროფენის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ბრენდული სახელწოდება, რომელსაც აწარმოებს კომპანია Reckitt Benckiser.
იბუპროფენი პირველად სინთეზირებული იქნა 1961 წელს ბრიტანელი მეცნიერის სტიუარტ ადამსისა და მისი კოლეგა ჯონ ნიკოლსონის მიერ Boots Group-ში, ნოტინგემში (დიდი ბრიტანეთი). თავდაპირველად იგი ხელმისაწვდომი გახდა მხოლოდ რეცეპტით 1969 წელს, ხოლო 1983 წლიდან გაიტანეს OTC (ურეცეპტო) სტატუსში დიდ ბრიტანეთში. დღეისათვის იბუპროფენი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებულ ანალგეზიურ-ანთების საწინააღმდეგო საშუალებას მსოფლიოში.
ქიმიურად იბუპროფენი წარმოადგენს (RS)-2-(4-(2-მეთილპროპილ)ფენილ)პროპანის მჟავას, მოლეკულური ფორმულით C₁₃H₁₈O₂. იგი არსებობს ორი ენანტიომერის — S(+) და R(−) — რაცემული ნარევის სახით. ფარმაკოლოგიურად აქტიური ძირითადად S(+)-ენანტიომერია, თუმცა ორგანიზმში R(−)-ფორმა ნაწილობრივ გარდაიქმნება აქტიურ S(+)-ფორმაში (EMA SmPC).
იბუპროფენი ხელმისაწვდომია მრავალი სადოზირებო ფორმით: ტაბლეტები, კაფსულები, სუსპენზია (საბავშვო), რექტალური სანთლები, გელი (ტოპიკური), ასევე ინტრავენური ფორმა ნეონატოლოგიაში. Nurofen ბრენდი გვთავაზობს ამ ფორმების ფართო სპექტრს, მათ შორის Nurofen Express, Nurofen Forte და Nurofen for Children (BNF 87).
იბუპროფენის მოქმედების ძირითადი მექანიზმი ემყარება ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის არასელექციურ ინჰიბიციას. COX ფერმენტი არსებობს ორი ძირითადი იზოფორმით — COX-1 და COX-2 — რომლებიც კატალიზებენ არაქიდონის მჟავას გარდაქმნას პროსტაგლანდინებად, თრომბოქსანებად და პროსტაციკლინებად.
უჯრედის მემბრანის ფოსფოლიპიდებიდან ფოსფოლიპაზა A₂-ის მოქმედებით თავისუფლდება არაქიდონის მჟავა, რომელსაც COX ფერმენტი გარდაქმნის პროსტაგლანდინ H₂-ად (PGH₂). შემდგომ PGH₂ სპეციფიკური სინთაზების მეშვეობით გარდაიქმნება სხვადასხვა პროსტაგლანდინებად:
იბუპროფენი კონკურენტულად უკავშირდება COX ფერმენტის აქტიურ ცენტრს და რევერსიბულად ბლოკავს არაქიდონის მჟავას წვდომას კატალიზურ ადგილზე. ეს განსხვავებს მას ასპირინისგან (აცეტილსალიცილის მჟავა), რომელიც ირევერსიბულად აინჰიბირებს COX-ს (BNF 87).
PGE₂-ის სინთეზის შემცირება ამცირებს პერიფერიული ნოციცეპტორების სენსიტიზაციას ბრადიკინინისა და სხვა ალგოგენური მედიატორების მიმართ. ამით მიიღწევა პერიფერიული ანალგეზია. გარდა ამისა, იბუპროფენს გააჩნია ცენტრალური ანალგეზიური ეფექტიც — ზურგის ტვინის უკანა რქაში პროსტაგლანდინების შემცირებით (EMA SmPC).
პროსტაგლანდინების სინთეზის დათრგუნვა ამცირებს ვაზოდილატაციას, ქსოვილის შეშუპებას და ანთებითი უჯრედების მიგრაციას დაზიანების ადგილას. COX-2, რომელიც ინდუცირებადი ფერმენტია, განსაკუთრებით აქტიურია ანთების კერაში.
ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრში PGE₂-ის სინთეზის დათრგუნვა აღადგენს სხეულის ტემპერატურის ნორმალურ „set point"-ს, რაც განაპირობებს ცხელების შემცირებას. მნიშვნელოვანია, რომ იბუპროფენი არ ამცირებს ნორმალურ სხეულის ტემპერატურას (NICE CG160).
სულ უფრო მეტი მონაცემი მიუთითებს, რომ იბუპროფენს შესაძლოა გააჩნდეს პროსტაგლანდინ-დამოუკიდებელი ეფექტებიც, მათ შორის NF-κB სიგნალური გზის მოდულაცია და ენდოკანაბინოიდური სისტემის ეფექტები.
იბუპროფენი (Nurofen) გამოიყენება მრავალი მდგომარეობის სამკურნალოდ და სიმპტომური თერაპიისთვის:
იბუპროფენი ეფექტურია ცხელების შემცირებაში ბავშვებსა და მოზრდილებში. NICE-ის სახელმძღვანელო (CG160) რეკომენდაციას უწევს იბუპროფენს პარაცეტამოლთან ერთად, როგორც ალტერნატიულ ანტიპირეტიკს ბავშვებში ცხელების მართვისთვის.
ტოპიკური ფორმა (გელი) გამოიყენება ადგილობრივი კუნთ-სახსრის ტკივილისა და ანთების სამკურნალოდ, მათ შორის სპორტული ტრავმების დროს (BNF 87).
| ჩვენება | დოზა | მაქსიმალური დღიური დოზა | |---------|------|------------------------| | ტკივილი/ცხელება (OTC) | 200–400 მგ ყოველ 4–6 სთ-ში | 1200 მგ | | ანთებითი მდგომარეობები (Rx) | 300–600 მგ 3–4-ჯერ/დღეში | 2400 მგ | | დისმენორეა | 400 მგ, შემდეგ 200–400 მგ ყოველ 4–6 სთ-ში | 1200 მგ | | მწვავე შაკიკი | 400 მგ ერთჯერადად | - |
რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის მიღება მინიმალური ხანგრძლივობით (EMA SmPC).
საბავშვო სუსპენზია (100 მგ/5 მლ ან 200 მგ/5 მლ):
სტანდარტული პედიატრიული დოზა: 5–10 მგ/კგ ყოველ 6–8 საათში, მაქსიმუმ 30 მგ/კგ/დღეში (BNF for Children).
ხანდაზმულ პაციენტებში რეკომენდებულია დაბალი ეფექტური დოზით დაწყება GI და კარდიოვასკულარული გართულებების მომატებული რისკის გამო.
მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს უკუნაჩვენებია. მსუბუქ-საშუალო დარღვევისას — მინიმალური დოზა, მონიტორინგით.
იბუპროფენი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა პერორალური მიღებისას აღემატება 80%-ს. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1–2 საათში ჩვეულებრივი ტაბლეტისთვის, ხოლო სწრაფი ფორმებისთვის (მაგ., Nurofen Express ლიზინატის მარილი) — 30–45 წუთში. საკვები ანელებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არ ამცირებს ბიოშეღწევადობას (EMA SmPC).
იბუპროფენი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს — >99%, უპირატესად ალბუმინს. განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს 0.12–0.2 ლ/კგ. იბუპროფენი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც მისი კონცენტრაცია შეიძლება აღემატებოდეს პლაზმურ კონცენტრაციას ანთებითი პროცესის დროს.
იბუპროფენი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით, ძირითადად CYP2C9 (და ნაკლებად CYP2C8) ფერმენტით. ძირითადი მეტაბოლიტებია 2-ჰიდროქსიიბუპროფენი და კარბოქსიიბუპროფენი, რომლებიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია.
მეტაბოლიტების >90% გამოიყოფა თირკმელებით შარდთან ერთად, ძირითადად კონიუგირებული ფორმით. მცირე ნაწილი (<1%) გამოიყოფა უცვლელი სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 2–4 საათს, რაც განაპირობებს დღეში 3–4-ჯერადი მიღების აუცილებლობას. პლაზმური კლირენსი დაახლოებით 0.5–0.7 მლ/წთ/კგ (BNF 87).
NSAID-ების, მათ შორის იბუპროფენის, ხანგრძლივი გამოყენება (>1200 მგ/დღეში) ასოცირდება კარდიოვასკულარული თრომბოზული მოვლენების რისკის მომატებასთან. EMA-ს 2015 წლის შეფასებამ დაადასტურა, რომ მაღალი დოზით (2400 მგ/დღეში) იბუპროფენი ზრდის კარდიოვასკულარულ რისკს COX-2 ინჰიბიტორების მსგავსი ხარისხით (EMA SmPC).
იბუპროფენი კატეგორიზებულია როგორც FDA კატეგორია C (I და II ტრიმესტრი) და კატეგორია D (III ტრიმესტრი).
იბუპროფენი მცირე რაოდენობით გადადის დედის რძეში. მისი მოკლე ნახევარგამოყოფის პერიოდის და მაღალი ცილა-შეკავშირების გათვალისწინებით, იბუპროფენი ითვლება ლაქტაციის დროს თავსებად საშუალებად და რეკომენდებულია როგორც NSAID არჩევანი მეძუძურ დედებში (BNF 87; WHO).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე იბუპროფენი წარმოდგენილია მრავალი ბრენდული სახელწოდებით:
ასევე ხელმისაწვდომია იბუპროფენის შემცველი კომბინირებული პრეპარატები და ტოპიკური ფორმები (გელი). პაციენტებს ურჩევენ ბრენდის შეცვლისას ფარმაცევტთან ან ექიმთან კონსულტაციას, რადგან სხვადასხვა ფორმულაციას (მარილი, ფორმა) შეიძლება განსხვავებული აბსორბციის პროფილი ჰქონდეს.
დიახ, იბუპროფენი (Nurofen) და პარაცეტამოლი მოქმედებენ სხვადასხვა მექანიზმით და შეიძლება ერთდროულად ან მონაცვლეობით მიღებულ იქნას. NICE-ის სახელმძღვანელო (CG160) რეკომენდაციას უწევს ბავშვებში ცხელების დროს ამ ორი პრეპარატის მონაცვლეობით გამოყენებას, თუ ერთი მათგანით ეფექტი არასაკმარისია. მნიშვნელოვანია თითოეული პრეპარატის მაქსიმალური დღიური დოზის დაცვა.
ურეცეპტოდ იბუპროფენის მიღება რეკომენდებულია არაუმეტეს 3–5 დღისა ტკივილისთვის და არაუმეტეს 3 დღისა ცხელებისთვის. თუ სიმპტომები არ უმჯობესდება ან უარესდება, აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია. ხანგრძლივი გამოყენება მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით (BNF 87).
რეკომენდებულია იბუპროფენის მიღება საკვებთან ერთად ან საკვების შემდეგ, რადგან ეს ამცირებს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანების რისკს. თუმცა, სწრაფი ტკივილგაყუჩების საჭიროების შემთხვევაში, მიღება უზმოზე უზრუნველყოფს უფრო სწრაფ აბსორბციას (EMA SmPC).
არა, იბუპროფენი უკუნაჩვენებია 3 თვემდე ასაკის ან 5 კგ-ზე ნაკლები წონის ჩვილებში. ამ ასაკის ჯგუფში ცხელებისა და ტკივილის სამართავად გამოიყენება პარაცეტამოლი (BNF for Children).
Nurofen Express შეიცავს იბუპროფენის ლიზინის მარილს (იბუპროფენ ლიზინატს), რომელიც წყალში უფრო ხსნადია და, შედეგად, უფრო სწრაფად შეიწოვება. პიკური კონცენტრაცია მიიღწევა ~30 წუთში (ჩვეულებრივი ტაბლეტის 1–2 საათის ნაცვლად). აქტიური ინგრედიენტი და ეფექტურობა იდენტურია.
ალკოჰოლი ზრდის NSAID-ებით გამოწვეული კუჭ-ნაწლავის წყლულისა და სისხლდენის რისკს. იბუპროფენის მიღებისას რეკომენდებულია ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა ან თავის არიდება, განსაკუთრებით ხანგრძლივი გამოყენებისას (BNF 87).