Paracetamol

მოკლედ

პარაცეტამოლი (Paracetamol) — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გავრცელებული ანალგეზიური და ანტიპირეტიკული სამკურნალწამლო საშუალებაა. იგი გამოიყენება ტკივილის მოხსნისა და სიცხის დაწევის მიზნით. პარაცეტამოლი პირველად სინთეზირებულ იქნა XIX საუკუნის ბოლოს, ხოლო ფართო კლინიკურ პრაქტიკაში XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან დამკვიდრდა. პრეპარატი ხელმისაწვდომია მრავალი ფარმაცევტული კომპანიის წარმოებით, სხვადასხვა დოზირებითა და ფარმაცევტული ფორმით — ტაბლეტები, სიროფი, სუსპენზია, რექტალური სუპოზიტორიები და საინფუზიო ხსნარი. საქართველოში პარაცეტამოლი რეცეპტის გარეშე გასაცემი მედიკამენტია და ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად ფარმაცევტულ პროდუქტს წარმოადგენს. მოქმედების მექანიზმი დაკავშირებულია ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში ციკლოოქსიგენაზას ინჰიბირებასთან.

ბრენდის შესახებ

პარაცეტამოლი, რომელიც ასევე ცნობილია აცეტამინოფენის სახელწოდებით (განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ამერიკაში), წარმოადგენს არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატების (NSAID) ალტერნატივას, თუმცა, პირდაპირი გაგებით, NSAID ჯგუფს არ მიეკუთვნება, რადგან მისი ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი მინიმალურია. პარაცეტამოლი, როგორც გენერიკული (საერთაშორისო არაპატენტური) სახელწოდება, მრავალი მწარმოებლის მიერ იწარმოება მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში.

საქართველოს ბაზარზე პარაცეტამოლის შემცველი პროდუქტები წარმოდგენილია როგორც ადგილობრივი, ისე საერთაშორისო ფარმაცევტული კომპანიების მიერ. მათ შორის განსაკუთრებით გავრცელებულია ევროპული, ინდური და თურქული წარმოების პრეპარატები. ბრენდული სახელწოდებით „Paracetamol" პროდუქტი წარმოებულია სხვადასხვა GMP-სერტიფიცირებული ქარხნის მიერ.

პარაცეტამოლი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში და მიჩნეულია ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო ანალგეტიკურ საშუალებად, თუ მიიღება რეკომენდებული დოზებით. იგი ფართოდ გამოიყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში, ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდშიც (ექიმის რეკომენდაციით), რაც მას განასხვავებს მრავალი სხვა ტკივილგამაყუჩებლისგან.

პარაცეტამოლის ძირითადი ჩვენებებია: თავის ტკივილი, კუნთების ტკივილი, ართრალგია, კბილის ტკივილი, მენსტრუალური ტკივილი, ცხელებითი მდგომარეობები გრიპისა და გაციების დროს, ასევე პოსტოპერაციული ტკივილის მართვა. პრეპარატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა დოზირებით — 100 მგ-დან 1000 მგ-მდე, რაც საშუალებას იძლევა, ინდივიდუალურად შეირჩეს დოზა პაციენტის ასაკისა და წონის მიხედვით.

ხელმისაწვდომი პროდუქცია საქართველოში

საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე პარაცეტამოლის შემცველი მრავალფეროვანი პროდუქცია არის წარმოდგენილი. პრეპარატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტული ფორმით, რაც პაციენტებს საშუალებას აძლევს, შეარჩიონ ყველაზე მოსახერხებელი ვარიანტი.

ტაბლეტები

პარაცეტამოლის ტაბლეტები ყველაზე გავრცელებული ფორმაა. ხელმისაწვდომია 200 მგ, 325 მგ და 500 მგ დოზირებით. ტაბლეტები განკუთვნილია მოზრდილებისა და 6 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებისთვის (სხეულის წონისა და ასაკის მიხედვით). მოზრდილებისთვის ერთჯერადი დოზა, როგორც წესი, 500–1000 მგ შეადგენს, მაქსიმალური დღიური დოზა — 4000 მგ.

საბავშვო ფორმები

პედიატრიული პრაქტიკისთვის ხელმისაწვდომია სუსპენზიები და სიროფები, რომლებიც ხელს უწყობს პრეპარატის მიღებას მცირეწლოვანი ბავშვებისთვის. დოზირება ხორციელდება სხეულის წონის მიხედვით. პარაცეტამოლის საბავშვო ფორმები ხელმისაწვდომია კონცენტრაციით 120 მგ/5 მლ და 250 მგ/5 მლ.

რექტალური სუპოზიტორიები ასევე ფართოდ გამოიყენება ბავშვთა პრაქტიკაში, განსაკუთრებით ღებინებისა და ორალური მიღების შეუძლებლობის შემთხვევაში.

მონოპროდუქტთან დაკავშირებული კომბინირებული პრეპარატები

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ბაზარზე ასევე წარმოდგენილია პარაცეტამოლის შემცველი კომბინირებული პრეპარატები, მათ შორის გაციებისა და გრიპის საწინააღმდეგო კომპლექსური საშუალებები, ტკივილგამაყუჩებელი კომბინაციები კოფეინთან, კოდეინთან ან იბუპროფენთან ერთად. ამგვარი კომბინაციები ძლიერ ანალგეზიურ ეფექტს უზრუნველყოფს.

გთხოვთ, გაითვალისწინოთ, რომ პარაცეტამოლის შემცველი სხვა ბრენდული პროდუქტები, როგორიცაა ტკივილგამაყუჩებელი კომბინაციები, შესაძლოა ხელმისაწვდომი იყოს ცალკეულ პროდუქტთა გვერდებზე. მსგავსი ეფექტის მქონე მედიკამენტებიდან იხილეთ:

• ანალგინი (მეტამიზოლი) 500 მგ
• ასპირინი 500 მგ
• ასპირინი კარდიო 100 მგ

ხარისხის სტანდარტი

პარაცეტამოლი, რომელიც საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზეა წარმოდგენილი, აკმაყოფილებს მკაცრ ხარისხის სტანდარტებს. პრეპარატის მწარმოებლები ვალდებულნი არიან, დაიცვან კარგი საწარმოო პრაქტიკის (GMP — Good Manufacturing Practice) მოთხოვნები, რაც უზრუნველყოფს პროდუქტის უსაფრთხოებას, ეფექტურობასა და ხარისხის თანმიმდევრულობას.

საქართველოში რეგისტრირებული პარაცეტამოლის პრეპარატები გადიან სავალდებულო რეგისტრაციის პროცედურას სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოში. რეგისტრაციის პროცესში შეფასდება:

• ფარმაცევტული ხარისხი — აქტიური ნივთიერების შემცველობა, სტაბილურობა, დაშლადობა;
• უსაფრთხოების პროფილი — ტოქსიკოლოგიური მონაცემები, უკუჩვენებებისა და გვერდითი ეფექტების ანალიზი;
• ბიოეკვივალენტურობა — გენერიკული პრეპარატების შემთხვევაში მტკიცდება ორიგინალ მედიკამენტთან ბიოეკვივალენტურობა.

პარაცეტამოლის წარმოებისას გამოყენებული სუბსტანცია უნდა აკმაყოფილებდეს ევროპული ან ამერიკული ფარმაკოპეის მოთხოვნებს (Ph.Eur. / USP). ეს გარანტიას იძლევა, რომ პაციენტი მიიღებს კვალიფიციურ, სტანდარტიზებულ პროდუქტს.

ხშირად დასმული კითხვები

1. რა არის პარაცეტამოლი და რისთვის გამოიყენება?

პარაცეტამოლი არის ანალგეზიური (ტკივილგამაყუჩებელი) და ანტიპირეტიკული (სიცხის დამწევი) პრეპარატი. იგი გამოიყენება სხვადასხვა ტიპის მსუბუქი და საშუალო ინტენსივობის ტკივილის სამკურნალოდ — თავის ტკივილი, კბილის ტკივილი, კუნთების ტკივილი, მენსტრუალური ტკივილი — ასევე სიცხის დასაწევად გაციებისა და გრიპის დროს.

2. რა არის პარაცეტამოლის მაქსიმალური დღიური დოზა?

მოზრდილებისთვის მაქსიმალური დღიური დოზა შეადგენს 4000 მგ-ს (4 გ), განაწილებულს 4–6 მიღებად, მინიმუმ 4–6 საათიანი ინტერვალით. ბავშვებისთვის დოზა განისაზღვრება სხეულის წონის მიხედვით — 10–15 მგ/კგ ერთჯერადად. დოზის გადაჭარბებამ შეიძლება გამოიწვიოს ღვიძლის მძიმე დაზიანება.

3. შეიძლება თუ არა პარაცეტამოლის მიღება ორსულობის დროს?

პარაცეტამოლი მიჩნეულია ორსულობის პერიოდში ყველაზე უსაფრთხო ანალგეტიკურ საშუალებად. თუმცა, ნებისმიერი მედიკამენტის მიღება ორსულობის დროს უნდა მოხდეს ექიმის რეკომენდაციით, მინიმალური ეფექტური დოზით და მოკლე ვადით.

4. რა განსხვავებაა პარაცეტამოლსა და იბუპროფენს შორის?

პარაცეტამოლი ძირითადად ტკივილგამაყუჩებელი და სიცხის დამწევი მოქმედებით ხასიათდება, ხოლო იბუპროფენს ასევე აქვს გამოხატული ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი. პარაცეტამოლი ნაკლებად აზიანებს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტს, ხოლო იბუპროფენი უკუნაჩვენებია კუჭის წყლულის მქონე პაციენტებისთვის. ამავდროულად, პარაცეტამოლის ჭარბმა დოზამ შეიძლება ღვიძლი დააზიანოს.

5. შეიძლება თუ არა პარაცეტამოლის ალკოჰოლთან ერთად მიღება?

კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი და პარაცეტამოლი ორივე ღვიძლში მეტაბოლიზდება. მათი ერთდროული მიღება მნიშვნელოვნად ზრდის ჰეპატოტოქსიურობის (ღვიძლის დაზიანების) რისკს. ქრონიკული ალკოჰოლის მომხმარებლებმა პარაცეტამოლის მიღებამდე აუცილებლად უნდა მიმართონ ექიმს.

6. რამდენ ხანში მოქმედებს პარაცეტამოლი?

ორალური მიღების შემდეგ პარაცეტამოლი, როგორც წესი, 15–30 წუთში იწყებს მოქმედებას. მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 1–2 საათში, ხოლო მოქმედების ხანგრძლივობა 4–6 საათს შეადგენს.

ალტერნატივები

საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე პარაცეტამოლის ალტერნატივად სხვადასხვა ტკივილგამაყუჩებელი და სიცხის დამწევი პრეპარატებია ხელმისაწვდომი:

• ანალგინი (მეტამიზოლი) — ფართოდ გამოყენებული ანალგეტიკი, ხელმისაწვდომია ტაბლეტებისა და საინექციო ფორმით. იხილეთ: ანალგინი 500 მგ, ანალგინი საინექციო.

• ასპირინი (აცეტილსალიცილის მჟავა) — ანალგეზიური, ანტიპირეტიკული და ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებით. იხილეთ: ასპირინი 500 მგ.

• არტოქსანი — კეტოპროფენის შემცველი NSAID პრეპარატი, გამოიყენება უფრო ინტენსიური ტკივილის დროს. იხილეთ: არტოქსანი 20 მგ.

• არკოქსია (ეტორიკოქსიბი) — სელექტიური COX-2 ინჰიბიტორი, გამოიყენება ართრიტის, ოსტეოართროზისა და მწვავე ტკივილის დროს. იხილეთ: არკოქსია 60 მგ, არკოქსია 90 მგ.

პრეპარატის შერჩევა უნდა მოხდეს ექიმის ან ფარმაცევტის კონსულტაციით, პაციენტის ინდივიდუალური მდგომარეობის, თანმხლები დაავადებებისა და სხვა მედიკამენტების მიღების გათვალისწინებით.