AMBROBENE · INN
ambroxol hydrochloride (AMBROBENE) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ამბროქსოლი (Ambroxol) არის მუკოლიზური (ნახველსალღობი) პრეპარატი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება სასუნთქი გზების დაავადებების დროს ბლანტი ნახველის განთხელებისა და ევაკუაციის გასაუმჯობესებლად. იგი წარმოადგენს ბრომჰექსინის აქტიურ მეტაბოლიტს და მოქმედებს სურფაქტანტის წარმოქმნის სტიმულირებით, ლორწოვანის სეკრეციის რეგულაციით და მუკოცილიარული კლირენსის გაძლიერებით. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, სიროფის, საინჰალაციო ხსნარისა და საინექციო ფორმებით. გამოიყენება მწვავე და ქრონიკული ბრონქიტის, ბრონქული ასთმის, ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადებისა (COPD) და სხვა რესპირატორული პათოლოგიების დროს. პრეპარატი კარგად აიტანება, გვერდითი ეფექტები იშვიათია და ძირითადად გასტროინტესტინალურ სიმპტომებს მოიცავს. საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, მათ შორის Ambrobene®-ის სახელწოდებით (BNF 87, EMA SmPC).
ამბროქსოლის ჰიდროქლორიდი (Ambroxol Hydrochloride, INN: ambroxol) არის ბენზილამინის წარმოებული, რომელიც მიეკუთვნება მუკოლიზური (ნახველსალღობი) საშუალებების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ATC კოდი: R05CB06. იგი წარმოადგენს ბრომჰექსინის (bromhexine) აქტიურ მეტაბოლიტს — ტრანს-4-[(2-ამინო-3,5-დიბრომბენზილ)ამინო]ციკლოჰექსანოლს.
ამბროქსოლი პირველად სინთეზირდა 1966 წელს გერმანიაში Boehringer Ingelheim-ის ლაბორატორიაში, ბრომჰექსინის მეტაბოლიზმის შესწავლის პროცესში. კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა 1970-იანი წლებიდან და მალევე გახდა ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული მუკოლიზური პრეპარატი ევროპასა და აზიაში. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში შეტანილი არ არის, თუმცა მრავალ ქვეყანაში რეგისტრირებულია როგორც ურეცეპტო პრეპარატი (EMA SmPC).
ამბროქსოლი კლასიფიცირდება როგორც მუკოაქტიური აგენტი, კერძოდ — მუკოკინეტიკური და სეკრეტოლიზური თვისებების მქონე მუკოლიზური საშუალება. ბრომჰექსინისგან განსხვავებით, ამბროქსოლი უშუალოდ მოქმედებს სამიზნე ქსოვილებზე პრომედიკამენტის სახით მეტაბოლური აქტივაციის გარეშე. გარდა მუკოლიზური აქტივობისა, მას აღწერილი აქვს ანტიოქსიდანტური, ანთების საწინააღმდეგო და ადგილობრივი ანესთეტიკური თვისებებიც (BNF 87).
ამბროქსოლის მოქმედების მექანიზმი მულტიფაქტორულია და მოიცავს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ პათოფიზიოლოგიურ გზას:
ამბროქსოლის მოქმედების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მექანიზმი არის ფილტვის II ტიპის ალვეოლარული პნევმოციტების (Type II pneumocytes) სტიმულაცია, რაც იწვევს ფილტვის სურფაქტანტის სინთეზისა და სეკრეციის გაზრდას. სურფაქტანტი ამცირებს ზედაპირულ დაჭიმულობას ალვეოლებში და ხელს უწყობს ლორწოს განთხელებას. ეს მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალშობილთა რესპირატორული დისტრეს-სინდრომის პრევენციისთვის (EMA SmPC).
ამბროქსოლი ზრდის ცილიარული ეპითელიუმის აქტივობას — ამაღლებს წამწამოვანი ეპითელიუმის ცემის სიხშირეს (ciliary beat frequency, CBF), რითაც აძლიერებს მუკოცილიარულ ტრანსპორტს. ამის შედეგად ნახველის ევაკუაცია სასუნთქი გზებიდან მნიშვნელოვნად უმჯობესდება.
პრეპარატი მოქმედებს სეროზულ ჯირკვლებზე ბრონქული ლორწოვანის ქვეშ, აძლიერებს სეროზული (წყლოვანი) კომპონენტის სეკრეციას და ამცირებს მუცინის (მაღალმოლეკულური გლიკოპროტეინების) კონცენტრაციას. ეს იწვევს ლორწოს ბლანტობის (ვისკოზურობის) შემცირებას დისულფიდური ბმების რღვევის გზით, რაც ხელს უწყობს ნახველის ადვილად გამოძახებას.
ამბროქსოლს აქვს ანთებითი ციტოკინების (IL-1, TNF-α) ინჰიბირების უნარი, ასევე ამცირებს ჰისტამინის, ლეიკოტრიენების და პროსტაგლანდინების გამოთავისუფლებას მასტოციტებიდან. მისი ანტიოქსიდანტური მოქმედება გამოიხატება თავისუფალი რადიკალების ნეიტრალიზაციაში, რაც იცავს ფილტვის ქსოვილს ოქსიდაციური სტრესისგან.
ამბროქსოლი ბლოკავს ნატრიუმის არხებს (Na⁺ channels) პერიფერიულ ნერვულ ბოჭკოებში, რაც განაპირობებს მის ადგილობრივ ტკივილგამაყუჩებელ ეფექტს. ეს თვისება გამოიყენება ყელის ტკივილის სამკურნალო ტაბლეტებში (lozenges) (BNF 87, EMA SmPC).
ამბროქსოლი ნაჩვენებია სასუნთქი სისტემის სხვადასხვა პათოლოგიის დროს, როდესაც აღინიშნება ბლანტი, ძნელად გამოსაძახებელი ნახველი:
ამბროქსოლი პერორალური მიღებისას სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 70–80% (პირველადი ღვიძლისმიერი მეტაბოლიზმის გამო). მაქსიმალური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა პერორალური მიღებიდან 1–3 საათის შემდეგ. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის ხარისხზე.
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 552 ლ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება — 90%. პრეპარატი კარგად აღწევს ფილტვის ქსოვილში, სადაც მისი კონცენტრაცია პლაზმურზე მაღალია. გადის ჰემატოენცეფალურ და პლაცენტარულ ბარიერებს, გამოიყოფა დედის რძეში.
მეტაბოლიზმი ხდება ღვიძლში გლუკურონიდაციისა და ოქსიდაციის გზით. ძირითადი მეტაბოლიტი — დიბრომანტრანილის მჟავა (6,8-dibromoanthranilic acid) და მისი გლუკურონიდული კონიუგატები. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. CYP3A4 ფერმენტი მონაწილეობს მეტაბოლიზმში, თუმცა კლინიკურად მნიშვნელოვანი CYP ურთიერთქმედებები არ არის დადასტურებული.
ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 7–12 საათს. გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით (დაახლოებით 90% მეტაბოლიტების სახით), მცირე ნაწილი — ფეკალურად. თირკმლის კლირენსი შეადგენს მთლიანი კლირენსის 90%-ს (EMA SmPC).
ამბროქსოლი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი მოვლენები იშვიათია და ჩვეულებრივ მსუბუქი ხასიათისაა.
ევროპის სამედიცინო სააგენტომ (EMA) 2014 წელს ხელახლა შეაფასა ამბროქსოლისა და ბრომჰექსინის უსაფრთხოების პროფილი. დადგინდა, რომ მძიმე ალერგიული რეაქციებისა და მძიმე კანის რეაქციების (SCAR) მცირე რისკი არსებობს. რეკომენდაცია: პაციენტმა დაუყოვნებლივ უნდა შეწყვიტოს პრეპარატის მიღება და მიმართოს ექიმს, თუ აღინიშნება კანის გამონაყარი, რომელიც პროგრესირებს ან თან ახლავს ბუშტუკები ან ლორწოვანის დაზიანება (EMA SmPC, BNF 87).
ანტიტუსიკური საშუალებები (ხველის დამთრგუნველები) ამბროქსოლის ერთდროული გამოყენება კოდეინის, დექსტრომეტორფანის ან სხვა ცენტრალური მოქმედების ანტიტუსიკურ საშუალებებთან ერთად უკუნაჩვენებია. ხველის რეფლექსის დათრგუნვა ხელს უშლის განთხელებული ნახველის ევაკუაციას, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სასუნთქ გზებში სეკრეტის დაგროვება და რესპირატორული გართულებები.
ანტიბიოტიკები ამბროქსოლი ზრდის ზოგიერთი ანტიბიოტიკის (ამოქსიცილინი, ცეფუროქსიმი, ერითრომიცინი) კონცენტრაციას ბრონქულ სეკრეტში. ეს ურთიერთქმედება თერაპიულად სასარგებლოა და ზოგჯერ გამიზნულად გამოიყენება კომბინირებულ თერაპიაში რესპირატორული ინფექციების დროს (EMA SmPC).
სხვა ურთიერთქმედებები
ამბროქსოლი გადის პლაცენტარულ ბარიერს. ცხოველებზე ჩატარებულმა პრეკლინიკურმა კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენული ან ფეტოტოქსიკური ეფექტები. თუმცა, ადამიანებში კონტროლირებული კლინიკური კვლევების მონაცემები შეზღუდულია, განსაკუთრებით ორსულობის I ტრიმესტრში. ამიტომ:
ამბროქსოლის მაღალი დოზები (IV) გამოიყენებოდა ნაადრევი მშობიარობის დროს ნაყოფის ფილტვების მომწიფების სტიმულაციისთვის, თუმცა ამ ჩვენებით გამოყენება ამჟამად ხშირი არ არის.
ამბროქსოლი გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება რეკომენდებული არ არის, თუმცა თერაპიული დოზებით მიღებისას ჩვილზე მავნე ზემოქმედება ნაკლებად სავარაუდოა. გადაწყვეტილება მიიღება ექიმის მიერ სარგებლის/რისკის შეფასების საფუძველზე (EMA SmPC, BNF 87).
საქართველოში ამბროქსოლის ჰიდროქლორიდი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას — ამბროქსოლის ჰიდროქლორიდს — და ბიოეკვივალენტურია (EMA SmPC).
ამბრობენე (Ambrobene®) არის სავაჭრო სახელწოდება (ბრენდი), ხოლო ამბროქსოლი — აქტიური ნივთიერების საერთაშორისო არაპატენტური სახელწოდება (INN). ყველა Ambrobene® პრეპარატი შეიცავს ამბროქსოლის ჰიდროქლორიდს. საქართველოში ხელმისაწვდომი სხვა ბრენდებიც (ამბროქსოლი, ამბროქსი-დენკი და სხვ.) შეიცავს იგივე აქტიურ ნივთიერებას და თერაპიულად ექვივალენტურია.
დიახ, ამბროქსოლი გამოიყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში, თუმცა ასაკობრივი შეზღუდვები არსებობს. 2 წელზე მეტი ასაკის ბავშვებისთვის პრეპარატი ხელმისაწვდომია სიროფის ფორმით ასაკის შესაბამისი დოზით. 2 წლამდე ბავშვებში გამოყენება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით არის შესაძლებელი, EMA-ს 2015 წლის რეკომენდაციის თანახმად.
ურეცეპტო რეჟიმში ამბროქსოლის მიღება არ უნდა აღემატებოდეს 4–5 დღეს. თუ სიმპტომები არ უმჯობესდება ან მძიმდება, აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია. ქრონიკული რესპირატორული დაავადებების დროს (COPD, ბრონქოექტაზია) ხანგრძლივი მიღება შესაძლებელია მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით (BNF 87).
არა, ამბროქსოლის ერთდროული მიღება ხველის დამთრგუნველ საშუალებებთან (კოდეინი, დექსტრომეტორფანი, ბუტამირატი) უკუნაჩვენებია. ამბროქსოლი ზრდის ნახველის მოცულობას და ამცირებს მის ბლანტობას, ხოლო ხველის დათრგუნვა ხელს უშლის ამ განთხელებული სეკრეტის ევაკუაციას, რაც შეიძლება გახდეს სასუნთქი გზებში სეკრეტის დაგროვების და ინფექციური გართულებების მიზეზი.
არა, ამბროქსოლი არ არის ანტიბიოტიკი და პირდაპირი ანტიმიკრობული მოქმედება არ გააჩნია. თუმცა, იგი ზრდის ზოგიერთი ანტიბიოტიკის (ამოქსიცილინი, ცეფუროქსიმი, ერითრომიცინი) კონცენტრაციას ბრონქულ სეკრეტში, რითაც ხელს უწყობს ანტიბიოტიკოთერაპიის ეფექტურობის ამაღლებას რესპირატორული ინფექციების დროს (EMA SmPC).
ორივე ფორმა შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას და ბიოეკვივალენტურია. სიროფი უპირატესობას ანიჭებს ბავშვებში (დოზირების მოხერხებულობა) და იმ პაციენტებში, რომელთაც ყლაპვის პრობლემა აქვთ. ტაბლეტი მოსახერხებელია მოზრდილებისთვის. საინჰალაციო ხსნარი რეკომენდებულია ნებულაიზერით — ფილტვების უშუალო ზემოქმედებისთვის, განსაკუთრებით COPD და ბრონქული ასთმის დროს.