ტატრის ტკივილი

მოკლედ

ტატრის (იდაყვის) ტკივილი — იდაყვის სახსარში ან მის მიდამოებში შეგრძნებული ტკივილი, რომელიც შეიძლება იყოს მწვავე ან ქრონიკული. უმეტესად გამოწვეულია გადაჭარბებული დატვირთვით, მყესების ანთებით (ეპიკონდილიტი — ე.წ. „ტენისისტის იდაყვი" ან „გოლფისტის იდაყვი") ან მცირე ტრავმით და თავისთავად მცირდება რამდენიმე კვირაში. თუმცა, ზოგ შემთხვევაში ტატრის ტკივილი შეიძლება მიუთითებდეს მოტეხილობაზე, ნერვის დაზიანებაზე, ართრიტზე ან ინფექციურ პროცესზე. თუ ტკივილს თან ახლავს სახსრის დეფორმაცია, ძლიერი შეშუპება, ცხელება ან ხელის დაბუჟება — აუცილებელია ექიმის სასწრაფო კონსულტაცია.

შესაძლო მიზეზები

ყველაზე გავრცელებული მიზეზები

• ლატერალური ეპიკონდილიტი (ტენისისტის იდაყვი) — იდაყვის გარეთა მხარეს მყესების ანთება, განმეორებადი მოძრაობებით გამოწვეული (კომპიუტერის მაუსის ხანგრძლივი გამოყენება, ხელსაწყოებთან მუშაობა, სპორტი). ტკივილი ძლიერდება მოჭიდებისა და ბრუნვის დროს.
• მედიალური ეპიკონდილიტი (გოლფისტის იდაყვი) — იდაყვის შიდა მხარეს მყესების ანთება. გავრცელებულია სპორტსმენებსა და ფიზიკური შრომით დაკავებულ ადამიანებში.
• ოლეკრანონის ბურსიტი — იდაყვის უკანა მხარეს სითხით სავსე ჩანთის ანთება, რაც იწვევს შეშუპებას და ტკივილს. ხშირად ვითარდება იდაყვზე ხანგრძლივი ყრდნობის შედეგად.
• ტრავმა და დაზიანებები — დარტყმა, წაქცევა ან გაშლილ ხელზე დავარდნა შეიძლება გამოიწვიოს ტატრის ტკივილი, სინჯილებიდან მოტეხილობამდე.

ნაკლებად გავრცელებული მიზეზები

• კუბიტალური გვირაბის სინდრომი — იდაყვის ნერვის (ნ. ულნარისი) შეკუმშვა იდაყვის მიდამოში, რომელიც იწვევს ტკივილს, დაბუჟებას და ჩხვლეტას ნეკა და არათითში.
• ოსტეოართრიტი — სახსრის ხრტილის ცვეთა, რაც უფრო ხშირია ხანდაზმულ ადამიანებში ან იდაყვის წინმსწრები ტრავმის შემდეგ.
• რევმატოიდული ართრიტი — აუტოიმუნური დაავადება, რომელიც იწვევს სახსრის სიმეტრიულ ანთებას, შეშუპებას და სიხისტეს.
• პოდაგრა / ფსევდოპოდაგრა — შარდმჟავის ან კალციუმის კრისტალების დაგროვება სახსარში, რაც იწვევს მწვავე ანთებას.

იშვიათი მიზეზები

• სეპტიური ართრიტი — სახსრის ინფექცია, რომელიც სასწრაფო მკურნალობას მოითხოვს. ხშირად თან ახლავს ცხელება და ძლიერი შეშუპება.
• ძვლის სიმსივნე — ძალიან იშვიათი, მაგრამ უნდა გამოირიცხოს ქრონიკული, გაუხსნელი ტკივილის, წონის კლებისა და ღამის ოფლიანობის შემთხვევაში.
• კისრის ხერხემლის პათოლოგია — კისრის დისკის თიაქარმა (C5-C6, C6-C7) შეიძლება იდაყვში ირადიაციული ტკივილი გამოიწვიოს.

თანმხლები სიმპტომები

ტატრის ტკივილთან ერთად შეიძლება აღინიშნოს:

• სიხისტე და მოძრაობის შეზღუდვა — ხელის სრულად გაშლა ან მოხრა ვერ ხერხდება; დამახასიათებელია ართრიტისა და პოსტტრავმული მდგომარეობისთვის.
• შეშუპება და სიწითლე — ბურსიტის, ინფექციის ან ანთებითი ართრიტის ნიშანი.
• დაბუჟება და ჩხვლეტა თითებში — ნერვის დაზიანებაზე (კუბიტალური გვირაბის სინდრომი) მიუთითებს, განსაკუთრებით ნეკა და არათითში.
• ბრაქუნი ან კრაკუნი — სახსრის მოძრაობისას თავისუფალი სხეულების ან ხრტილის ცვეთის ნიშანი.
• კანქვეშა კვანძები — რევმატოიდული ართრიტის ან პოდაგრის (ტოფუსების) მაჩვენებელი.
• ხელის სისუსტე — მოჭიდების ძალის დაქვეითება, რაც ეპიკონდილიტისა და ნერვის კომპრესიის თანამგზავრია.
• ცხელება — ინფექციის (სეპტიური ართრიტი, ცელულიტი) ან სისტემური ანთების ნიშანი.

როდის არის გადაუდებელი

სასწრაფოდ მიმართეთ ექიმს ან დარეკეთ 112-ზე შემდეგ შემთხვევებში:

• სახსრის ცხადი დეფორმაცია — ძვლის არაბუნებრივი მდებარეობა ან კუთხე, რაც მოტეხილობაზე ან ამოვარდნილობაზე (დისლოკაციაზე) მიუთითებს.
• ხელში სისხლის მიმოქცევის მოშლის ნიშნები — ფერმკრთალი ან ლურჯი თითები, პულსის არარსებობა მაჯაზე, ხელის სიცივე.
• ძლიერი ტკივილი ტრავმის შემდეგ, რომელიც არ ცხრება იმობილიზაციითა და ტკივილგამაყუჩებელით.
• სწრაფად მზარდი შეშუპება ცხელებით (38.5°C-ზე მაღალი) — შესაძლო სეპტიური ართრიტი, რომელიც საჭიროებს სასწრაფო ანტიბიოტიკოთერაპიას.
• ღია ჭრილობა სახსრის მიდამოში — ინფექციის მაღალი რისკი.
• ხელის ან თითების მოძრაობის სრული შეუძლებლობა — მყესის ან ნერვის სრული დაზიანების ნიშანი.
• იდაყვის „ჩაკეტვა" — სახსრის სრულად გაშლა ან მოხრა შეუძლებელია, რაც სახსარში თავისუფალ სხეულზე მიუთითებს.

თვით-დახმარება

მსუბუქი ტატრის ტკივილის შემთხვევაში საშინაო ზომები ხშირად ეფექტურია:

RICE პრინციპი (პირველი 48-72 საათი):

• R (Rest) — დასვენება: შეამცირეთ ტკივილის გამომწვევი მოძრაობები. არ ნიშნავს სრულ იმობილიზაციას — მსუბუქი მოძრაობები ხელს უწყობს გამოჯანმრთელებას.
• I (Ice) — ყინული: 15-20 წუთი ყოველ 2-3 საათში, პირწმინდად მშრალ ქსოვილში გახვეული. კანზე პირდაპირ არ დაადოთ.
• C (Compression) — კომპრესია: ელასტიური ბინტით ადეკვატური შეკუმშვა (არა მჭიდროდ) შეშუპების შესამცირებლად.
• E (Elevation) — ამაღლება: ხელის ბალიშზე მოთავსება გულის დონეზე მაღლა.

დამატებითი რეკომენდაციები:

• გამოიყენეთ ერგონომიული მაუსი და კლავიატურა კომპიუტერთან მუშაობისას.
• მოერიდეთ მძიმე საგნების აწევას ტკივილის პერიოდში.
• გასათბობი კომპრესი (თბილი პირსახოცი) ეფექტურია ქრონიკული სიხისტისთვის, მაგრამ არა მწვავე ანთებისთვის.
• მსუბუქი გაჭიმვის ვარჯიშები ტკივილის მწვავე ფაზის გავლის შემდეგ ხელს უწყობს მოძრაობის აღდგენას.

წამლები რომელიც დაგეხმარება

არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAID)

ტატრის ტკივილის პირველი რიგის ფარმაკოთერაპიაა NSAID-ები, რომლებიც ამცირებს ტკივილსაც და ანთებასაც (NICE CG177).

პერორალური ფორმები:

• არკოქსია 60მგ — ეტორიკოქსიბი, დღეში 1 ტაბლეტი. ეფექტურია ოსტეოართრიტის და მყესების ანთების დროს. მაქსიმალური კურსი — 5-7 დღე ექიმის რეცეპტით. უკუნაჩვენებია გულის იშემიური დაავადების და ინსულტის ფონზე.
• არკოქსია 90მგ — უფრო მაღალი დოზა, ნაჩვენებია მწვავე პოდაგრის შეტევისთვის 120მგ-ით (არკოქსია 120მგ, 8 დღემდე).
• ალგესტინი — კეტოპროფენი, 20მგ კაფსულა, დღეში 3-ჯერ საჭმლის შემდეგ. გასტრიტის რისკის შემთხვევაში თან იღეთ პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორი.

ადგილობრივი ფორმები (რეკომენდებულია პირველ რიგში):

• ალგესტინი გელი — კეტოპროფენის გელი, იდაყვის მიდამოში წასმა დღეში 2-3-ჯერ. სისტემური გვერდითი ეფექტების დაბალი რისკი (NICE NG226).
• ამელოტექსი NEW გელი — მელოქსიკამის გელი, ადგილობრივი ანთების საწინააღმდეგო.

ტკივილგამაყუჩებლები

• ანალგინი 500მგ — მეტამიზოლი, მოკლევადიანი ტკივილის კუპირებისთვის, 500მგ დღეში 2-3-ჯერ, მაქსიმუმ 3 გრამი დღეში. არ გამოიყენოთ 5 დღეზე მეტი ექიმის დანიშნულების გარეშე.

კუნთის მოდუნება

• ბაკლოფენი 10მგ — რეცეპტული პრეპარატი, ნაჩვენებია ტატრის მიდამოს კუნთების სპაზმისას. ექიმის დანიშნულებით, თანდათანობითი ტიტრირებით.

ადგილობრივი კორტიკოსტეროიდული ინექცია

მედიკამენტურ თერაპიაზე რეფრაქტერული ეპიკონდილიტის ან ბურსიტის დროს ექიმმა შეიძლება გადაწყვიტოს ადგილობრივი კორტიკოსტეროიდის ინექცია. ეს ეფექტურია მოკლევადიანი ტკივილის კონტროლისთვის, თუმცა რეციდივის სიხშირე მაღალია (BMJ 2013).

მნიშვნელოვანი გაფრთხილებები

• NSAID-ების ხანგრძლივი გამოყენება (>7 დღე) ექიმის კონსულტაციის გარეშე არ არის რეკომენდებული.
• კუჭ-ნაწლავის წყლულის, თირკმელების უკმარისობისა და ასთმის შემთხვევაში NSAID-ები უკუნაჩვენებია.
• თუ 2 კვირის თვითმკურნალობის შემდეგ ტკივილი არ მცირდება — აუცილებელია ექიმთან ვიზიტი.

დიაგნოსტიკა — რა შემოწმდება ექიმთან

რას გკითხავთ ექიმი:

• როდის დაიწყო ტკივილი და რამ გამოიწვია (ტრავმა, განმეორებადი მოძრაობა)?
• სად ლოკალიზდება — გარეთა, შიდა, უკანა მხარეს თუ მთელ სახსარში?
• რა აძლიერებს და რა ამსუბუქებს?
• არის თუ არა დაბუჟება, სისუსტე ან ტკივილი სხვა სახსრებში?

ფიზიკალური გამოკვლევა:

• პალპაცია — ეპიკონდილების, ოლეკრანონის და სახსრის ხაზის შემოწმება.
• პროვოკაციული ტესტები — Cozen's ტესტი (ლატერალური ეპიკონდილიტი), Tinel's ნიშანი (იდაყვის ნერვი).
• მოძრაობის ამპლიტუდის შეფასება.

ინსტრუმენტული კვლევები:

• რენტგენი — მოტეხილობის, ართროზის ან კალციფიკაციის გამოსარიცხად.
• ულტრაბგერითი (УЗИ) — მყესების, ბურსის და რბილი ქსოვილების შეფასება.
• MRI — რთული შემთხვევებისთვის (ლიგამენტის დაზიანება, ოკულტური მოტეხილობა).
• სისხლის ანალიზი — CRP, ESR (ანთების მარკერები), შარდმჟავა (პოდაგრის შემთხვევაში), რევმატოიდული ფაქტორი.
• სახსრის პუნქცია — სეპტიური ართრიტის ან კრისტალური ართროპათიის ეჭვისას.

პრევენცია

• ერგონომიკა — კომპიუტერთან მუშაობისას იდაყვი უნდა იყოს 90°-იან კუთხეზე, მაჯა — ნეიტრალურ პოზიციაში.
• მოწყვეტა და გაჭიმვა — ყოველ 30-45 წუთში გააკეთეთ მოკლე პაუზა და გაჭიმეთ წინამხრის კუნთები.
• თანდათანობითი დატვირთვის ზრდა — სპორტში და ფიზიკურ შრომაში მოერიდეთ მკვეთრ ინტენსობის ზრდას.
• სწორი ტექნიკა — ტენისში, გოლფში და სილაწყვისებურ მოძრაობებში სწორი ტექნიკის დაცვა.
• კუნთების გაძლიერება — წინამხრის და მტევნის ფლექსორ-ექსტენზორების რეგულარული ვარჯიში ელასტიური ლენტით ან მსუბუქი წონებით.
• დამცავი საშუალებები — ეპიკონდილიტის ბანდაჟი (ბრეისი) დატვირთვის დროს ამცირებს მყესზე ზეწოლას.

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენ ხანში გადის ტენისისტის იდაყვი?

უმეტეს შემთხვევაში ლატერალური ეპიკონდილიტი გადის 6 თვიდან 1 წლამდე პერიოდში კონსერვატიული მკურნალობით (დასვენება, NSAID-ები, ფიზიოთერაპია). 80-90% პაციენტები სრულად გამოჯანმრთელდება ქირურგიული ჩარევის გარეშე (NICE CKS). თუ 6 თვის შემდეგ მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება არ შეინიშნება, ექიმი შეიძლება განიხილოს კორტიკოსტეროიდის ინექცია ან ფიზიოთერაპიის ინტენსიური კურსი.

შეიძლება თუ არა იდაყვის ტკივილის დროს ვარჯიში?

დიახ, მაგრამ სწორად. მწვავე ფაზაში (პირველი 1-2 კვირა) მოერიდეთ ტკივილის გამომწვევ მოძრაობებს. ამის შემდეგ დაიწყეთ ექცენტრიკული ვარჯიშები (მაგ., მაჯის ნელი დაშვება მსუბუქი წონით) — ეს მყესების გამოჯანმრთელების ოქროს სტანდარტია. მძიმე აწევა, ჯოჯოხეთის ტკივილი და სპორტის სრული შეწყვეტა არ არის რეკომენდებული.

როგორ განვასხვავო მოტეხილობა დაზიანებისგან?

ზუსტი განსხვავება მხოლოდ რენტგენით შეიძლება. თუმცა, მოტეხილობის ნიშნებია: ძლიერი შეშუპება, სახსრის დეფორმაცია, ხელის მოძრაობის სრული შეუძლებლობა, და „კრაკუნის" შეგრძნება ტრავმის მომენტში. ნებისმიერი ტრავმული ტატრის ტკივილი, რომელიც არ მცირდება 24-48 საათში, მოითხოვს რენტგენოლოგიურ შეფასებას.

ელბოუ ბრეისი (ბანდაჟი) ნამდვილად ეხმარება?

კვლევები აჩვენებს, რომ ეპიკონდილიტის ბრეისი (წინამხრის ზედა ნაწილზე დამაგრებული) ამცირებს მყესზე ზეწოლას და ხანმოკლედ ამსუბუქებს ტკივილს. იგი განსაკუთრებით სასარგებლოა ფიზიკური აქტივობის დროს. თუმცა, ბრეისი არ ანაცვლებს მკურნალობას — იგი ტკივილის მართვის დამხმარე საშუალებაა.

როდის არის საჭირო ქირურგიული ჩარევა?

ქირურგია განიხილება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ 6-12 თვის კონსერვატიული მკურნალობა (NSAID-ები, ფიზიოთერაპია, ინექციები) არ იძლევა შედეგს. ეპიკონდილიტის ქირურგია მოიცავს დაზიანებული მყესის ქსოვილის მოშორებას. კუბიტალური გვირაბის სინდრომის შემთხვევაში ტარდება ნერვის დეკომპრესია. წარმატების მაჩვენებელი 85-90%-ია.