მზის შუქის ვერ ატანა (ფოტოფობია) ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: მიგრენი, თვალის ანთება (კონიუნქტივიტი), ირიდოციკლიტი (უვეიტი). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
მზის სათვალე გამოიყენეთ ულტრაიისფერი ფილტრით (UV400) გარეთ ყოფნისას.
ეკრანთან მუშაობისას შეამცირეთ სიკაშკაშე და გამოიყენეთ ლურჯი შუქის ფილტრი.
მშრალი თვალების შემთხვევაში რეგულარულად გამოიყენეთ ხელოვნური ცრემლი (კონსერვანტების გარეშე).
ბნელ ოთახში დასვენება ხელს უწყობს მიგრენთან დაკავშირებული ფოტოფობიის შემსუბუქებას.
დარწმუნდით, რომ საკმარისი სითხე მიიღეთ — დეჰიდრატაცია ამწვავებს თავის ტკივილსა და ფოტოფობიას.
ფოტოფობია, იგივე მზის შუქის ვერ ატანა (სინათლისადმი მომატებული მგრძნობელობა), არის მდგომარეობა, როდესაც ჩვეულებრივი ან ზომიერი სიკაშკაშის შუქი თვალებში ტკივილს, დისკომფორტს ან თვალის დახუჭვის სურვილს იწვევს. ეს არ არის დამოუკიდებელი დაავადება — ის სიმპტომია, რომელიც მრავალი მიზეზით შეიძლება გამოწვეული იყოს. ყველაზე ხშირად ფოტოფობია დროებითია და დაკავშირებულია თვალის მსუბუქ გაღიზიანებასთან, თავის ტკივილთან (განსაკუთრებით მიგრენთან) ან კონტაქტური ლინზების ტარებასთან. თუმცა ზოგჯერ ის სერიოზული მდგომარეობის ნიშანი შეიძლება იყოს — მენინგიტის, მწვავე გლაუკომის ან რქოვანას დაზიანების ჩათვლით. თუ ფოტოფობიას თან ახლავს ძლიერი თავის ტკივილი, კისრის სიმტკიცე, მხედველობის უეცარი დაქვეითება ან ცხელება — აუცილებელია სასწრაფო სამედიცინო დახმარება.
ფოტოფობიის მიზეზები ფართო სპექტრს მოიცავს — თვალის ზედაპირულ პრობლემებიდან ცენტრალური ნერვული სისტემის დაავადებებამდე.
მიგრენი — ფოტოფობიის ერთ-ერთი უხშირესი მიზეზია. მიგრენის შეტევის დროს პაციენტების 80%-ზე მეტს აღენიშნება სინათლისადმი მომატებული მგრძნობელობა (IHS კრიტერიუმები). შეტევებს შორის პერიოდშიც კი მიგრენით დაავადებული ადამიანები შუქის მიმართ უფრო მგრძნობიარენი არიან.
მშრალი თვალის სინდრომი — ცრემლის არასაკმარისი გამომუშავება ან მისი არასწორი შემადგენლობა რქოვანას ზედაპირს ღიზიანებს და სინათლისადმი მგრძნობელობას ზრდის. განსაკუთრებით ხშირია ეკრანთან ხანგრძლივი მუშაობისას.
კონიუნქტივიტი (თვალის ანთება) — ვირუსული, ბაქტერიული ან ალერგიული კონიუნქტივიტი ხშირად ფოტოფობიით მიმდინარეობს. თან ახლავს სიწითლე, გამონადენი და ქავილი.
კონტაქტური ლინზები — არასწორად შერჩეული, ვადაგასული ან ჰიგიენის წესების დარღვევით გამოყენებული ლინზები რქოვანას ტრავმირებას და ფოტოფობიას იწვევს.
რქოვანას ეროზია და ტრავმა — უცხო სხეული, ნაკაწრი ან ქიმიური დამწვრობა რქოვანაზე ძლიერ ფოტოფობიას იწვევს, რადგან რქოვანა ნერვული დაბოლოებებით უხვად არის მომარაგებული.
ირიტი/უვეიტი (სისხლძარღვოვანი გარსის ანთება) — თვალშიდა ანთებითი პროცესი, რომელსაც თან ახლავს ფოტოფობია, თვალის სიწითლე, ტკივილი და მხედველობის დაბინდვა. შეიძლება ავტოიმუნური დაავადებების (ბეხტერევის დაავადება, სარკოიდოზი) ფონზე განვითარდეს.
ზოგიერთი მედიკამენტი — ტეტრაციკლინები, დოქსიციკლინი, ატროპინი და სხვა მედიკამენტები, რომლებიც გუგას აფართოებენ, ფოტოფობიას იწვევენ.
მენინგიტი — თავის ტვინის გარსების ანთება ფოტოფობიას კლასიკურ ტრიადში მოიხსენიებს (ცხელება, კისრის სიმტკიცე, ფოტოფობია).
მწვავე კუთხე-დახურვის გლაუკომა — თვალშიდა წნევის მკვეთრი მომატება იწვევს ძლიერ ტკივილს, ფოტოფობიას, გულისრევას და მხედველობის უეცარ დაქვეითებას. ეს ოფთალმოლოგიური გადაუდებელი მდგომარეობაა.
სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა — „ცხოვრებაში ყველაზე ძლიერი თავის ტკივილი" ფოტოფობიასთან ერთად ნეიროქირურგიულ გადაუდებლობას წარმოადგენს.
კერატიტი (რქოვანას ინფექცია) — ბაქტერიული ან ჰერპესული კერატიტი მხედველობის დაკარგვის საშიშროებით მიმდინარეობს.
ფოტოფობიის თანმხლები სიმპტომები მნიშვნელოვნად ეხმარება ექიმს მიზეზის დადგენაში:
თანმხლები სიმპტომების არარსებობისას იზოლირებული ფოტოფობია ხშირად თვალის დაღლილობის, მშრალი თვალის ან ღია ფერის ირისის (ცისფერი/მწვანე თვალები) შედეგია.
დაუყოვნებლივ მიმართეთ სასწრაფო დახმარებას (112) ან ჩაემატეთ სასწრაფო განყოფილებაში შემდეგ შემთხვევებში:
ნუ დაელოდებით — ამ შემთხვევებში დროულმა ჩარევამ შეიძლება სიცოცხლე ან მხედველობა გადაარჩინოს (NICE CG102).
როდესაც ფოტოფობია მსუბუქია და არ ახლავს საგანგაშო ნიშნები, შეგიძლიათ სახლის პირობებში მდგომარეობა შეამსუბუქოთ:
გარემოს მოწესრიგება:
თვალის მოვლა:
ზოგადი რეკომენდაციები:
ფოტოფობიის მკურნალობა მისი გამომწვევი მიზეზის მოხსნას გულისხმობს. ქვემოთ მოცემულია მედიკამენტები, რომლებიც ხშირ მიზეზებზე მოქმედებენ.
იბუპროფენი — მიგრენთან ასოცირებული ფოტოფობიის დროს ანთების საწინააღმდეგო და ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტით მოქმედებს.
დექსკეტოპროფენი — ძლიერი NSAID, მწვავე ტკივილისთვის:
ანალგინი (მეტამიზოლი) — ტკივილგამაყუჩებელი, რომელიც ხელმისაწვდომია, თუმცა აგრანულოციტოზის იშვიათი რისკის გამო გამოყენება გონივრული უნდა იყოს:
ალერგიული ფოტოფობიის დროს ანტიჰისტამინური პრეპარატები ეფექტურია:
ხელოვნური ცრემლი — მშრალი თვალის სინდრომით გამოწვეული ფოტოფობიისთვის:
ანთების საწინააღმდეგო თვალის წვეთები — უვეიტის/ირიტის დროს ექიმი შეიძლება დანიშნავს:
თუ მიგრენი და მასთან ასოცირებული ფოტოფობია ხშირია (თვეში ≥4 შეტევა), ექიმმა შეიძლება პროფილაქტიკური თერაპია დანიშნოს:
ანამნეზი — ექიმი დაგისვამთ შეკითხვებს: როდის დაიწყო ფოტოფობია? ორივე თვალშია თუ ერთში? რა სიტუაციაში მძიმდება? ახლავს თუ არა თავის ტკივილი, ცხელება, მხედველობის ცვლილება? რა მედიკამენტებს იღებთ?
ოფთალმოლოგიური გამოკვლევა:
ნეიროლოგიური გამოკვლევა — თუ ეჭვი აქვს მენინგიტზე ან სუბარაქნოიდულ სისხლჩაქცევაზე:
დამატებითი კვლევები — უვეიტის შემთხვევაში ექიმი შეიძლება შეამოწმოს ავტოიმუნური დაავადებები (ANA, HLA-B27, ACE დონე).
ზომიერი მგრძნობელობა ძალიან კაშკაშა შუქის მიმართ — ფიზიოლოგიურია, განსაკუთრებით ბნელი ოთახიდან მზეზე გამოსვლისას. თუ ჩვეულებრივი შიდა განათება გაწუხებთ, ან ეს ახალი სიმპტომია — ექიმთან ვიზიტი რეკომენდებულია.
ღია ფერის ირისში მელანინის რაოდენობა ნაკლებია, რაც ნაკლებ შუქს ფილტრავს. ამიტომ ცისფერი და მწვანე თვალის მქონე ადამიანები ფიზიოლოგიურად უფრო მგრძნობიარენი არიან შუქის მიმართ, რაც პათოლოგია არ არის, მაგრამ UV-დამცავი სათვალის ტარება მათთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
დიახ, პარადოქსულად, ხანგრძლივი ყოფნა ბნელ გარემოში თვალებს „გადააჩვევს" შუქს და ფოტოფობია შეიძლება გაძლიერდეს. ნეიროლოგიური კვლევები აჩვენებს, რომ თანდათანობითი ადაპტაცია შუქთან (ეტაპობრივად სიკაშკაშის გაზრდა) უკეთეს შედეგს იძლევა, ვიდრე სრული სიბნელე.
ფოტოფობია — რეალური შუქისადმი მგრძნობელობის გაზრდაა; ფოტოფსია კი — შუქის ელვარების ან ნაპერწკლების ხილვა რეალური შუქის წყაროს გარეშე. ფოტოფსია ბადურის მოცილების ან ვიტრეოზის უკანა აცილების ნიშანი შეიძლება იყოს და ცალკე შეფასებას საჭიროებს.
ეს მთლიანად მიზეზზეა დამოკიდებული. მიგრენთან ასოცირებული ფოტოფობია შეტევის დამთავრებისთანავე (4–72 საათი) ქრება. მშრალი თვალის გამოწვეული ფოტოფობია ხელოვნური ცრემლით რამდენიმე დღეში უმჯობესდება. უვეიტით ან კერატიტით გამოწვეული ფოტოფობია კი შეიძლება კვირებს მოითხოვდეს ადეკვატური მკურნალობის ფონზე.
ბავშვებში ფოტოფობია განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს. თუ ბავშვი მუდმივად ხუჭავს თვალებს, ტირის კაშკაშა შუქზე ან აქვს ცხელება — სასწრაფოდ მიმართეთ ექიმს. ბავშვთა მენინგიტის, თანდაყოლილი გლაუკომის ან რეტინობლასტომის გამორიცხვა აუცილებელია.