ასპირინი 75-100მგ — კარდიოლოგიური პრევენცია

მოკლედ

ასპირინი (აცეტილსალიცილის მჟავა) დაბალ დოზებში (75–100 მგ/დღეში) წარმოადგენს კარდიოლოგიური პრევენციის ერთ-ერთ უმთავრეს მედიკამენტს. იგი ანტითრომბოციტული მოქმედებით ამცირებს მიოკარდიუმის ინფარქტის, ინსულტისა და სხვა კარდიოვასკულარული მოვლენების რისკს. მეორადი პრევენციის დროს — ანუ პაციენტებში, რომლებსაც უკვე აქვთ გულ-სისხლძარღვთა დაავადების ანამნეზი — ასპირინის სარგებელი ცალსახად აღემატება რისკებს (ESC 2021). პირველადი პრევენციისას კი გადაწყვეტილება ინდივიდუალურია და ექიმის შეფასებას მოითხოვს. სტატიაში განხილულია ასპირინის მოქმედების მექანიზმი, ჩვენებები, სიმპტომები, რომლებზეც ყურადღება უნდა მიაქციოთ, დიაგნოსტიკური მიდგომები, მედიკამენტოზური თერაპია, ცხოვრების წესის კორექცია, პრევენციისა და გართულებების საკითხები.

რა არის ასპირინი კარდიოლოგიური პრევენციისთვის

ასპირინი (აცეტილსალიცილის მჟავა) ფარმაკოლოგიაში ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შესწავლილი პრეპარატია. მაღალ დოზებში (500 მგ და მეტი) იგი ტკივილგამაყუჩებელი და ანთების საწინააღმდეგო საშუალებაა, ხოლო დაბალ დოზებში (75–100 მგ) — ანტითრომბოციტული აგენტი, რომელიც თრომბოციტების აგრეგაციას აფერხებს ციკლოოქსიგენაზა-1 (COX-1) ფერმენტის შეუქცევადი ინჰიბიციის გზით (BNF 87, 2024).

მოქმედების მექანიზმი: ასპირინი ბლოკავს თრომბოქსან A2-ის სინთეზს თრომბოციტებში, რაც აკნინებს მათ შეწებების (აგრეგაციის) უნარს. ვინაიდან თრომბოციტებს ბირთვი არ აქვთ, ისინი ვერ აღადგენენ COX-1 ფერმენტს, ამიტომ ასპირინის ეფექტი გრძელდება თრომბოციტის მთელი სიცოცხლის მანძილზე — დაახლოებით 7–10 დღე (EMA SmPC).

კარდიოლოგიური პრევენციის ტიპები:

• მეორადი პრევენცია — პაციენტებისთვის, რომლებსაც უკვე ჰქონდათ მიოკარდიუმის ინფარქტი, არასტაბილური სტენოკარდია, იშემიური ინსულტი ან ტრანზიტორული იშემიური შეტევა (TIA), პერიფერიული არტერიების დაავადება, ან ჩატარებული აქვთ კორონარული სტენტირება/შუნტირება. ამ შემთხვევაში ასპირინი სიკვდილიანობას მნიშვნელოვნად ამცირებს (ESC 2021).

• პირველადი პრევენცია — კარდიოვასკულარული დაავადების გარეშე პირებში, მაღალი რისკის ფაქტორებით (დიაბეტი, ჰიპერტენზია, დისლიპიდემია). ბოლო წლების კვლევებმა (ASPREE, ARRIVE, ASCEND) აჩვენა, რომ ჯანმრთელ პოპულაციაში პირველადი პრევენციისას ასპირინის სისხლდენის რისკი ხშირად აჭარბებს სარგებელს, ამიტომ USPSTF (2022) და ESC (2021) რეკომენდაციები მეტად ფრთხილია (NICE NG136).

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი: გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები მსოფლიოში სიკვდილიანობის პირველი მიზეზია (WHO 2023). საქართველოშიც კარდიოვასკულარული პათოლოგია მოსახლეობის სიკვდილიანობის წამყვან ფაქტორს წარმოადგენს. სწორად შერჩეული ასპირინის თერაპია ათასობით სიცოცხლის გადარჩენას შეუწყობს ხელს.

სიმპტომები / ნიშნები

ასპირინის კარდიოლოგიური პრევენცია ხშირად უსიმპტომო პაციენტებშიც ინიშნება, მაგრამ არსებობს ნიშნები და სიმპტომები, რომლებიც მიუთითებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადების არსებობაზე ან პროგრესირებაზე:

კორონარული დაავადების სიმპტომები:

• გულმკერდის ტკივილი ან შეკუმშვის შეგრძნება (სტენოკარდია) — განსაკუთრებით ფიზიკური დატვირთვისას
• ქოშინი მცირე დატვირთვის დროს
• გულის ფრიალი ან არითმიის შეგრძნება
• უჩვეულო დაღლილობა

ცერებროვასკულარული დაავადების ნიშნები:

• მოულოდნელი სისუსტე ან დაბუჟება სახის, ხელის ან ფეხის ერთ მხარეს
• მეტყველების გაძნელება
• მხედველობის უეცარი დარღვევა
• თავბრუსხვევა და კოორდინაციის დაკარგვა

პერიფერიული არტერიული დაავადების ნიშნები:

• ფეხის ტკივილი სიარულისას (ინტერმიტირებული კოჭლობა)
• ქვედა კიდურების სიცივე და ფერის ცვლილება
• ჭრილობების ნელი შეხორცება ფეხებზე

რისკის ფაქტორების არაპირდაპირი ნიშნები:

• მუდმივად მომატებული არტერიული წნევა (>140/90 მმ.ვწყ.სვ.)
• მომატებული ქოლესტერინი სისხლში
• სისხლში შაქრის მომატებული დონე

მნიშვნელოვანია: ბევრი კარდიოვასკულარული დაავადება „ჩუმად" მიმდინარეობს. ამიტომ რეგულარული სამედიცინო შემოწმება აუცილებელია, განსაკუთრებით 40 წელს ზემოთ ასაკის პირებისთვის (NICE NG136).

მიზეზები

კარდიოვასკულარული დაავადებების განვითარებას და, შესაბამისად, ასპირინით პრევენციის საჭიროებას, მრავალი ფაქტორი განაპირობებს:

მოდიფიცირებადი რისკის ფაქტორები:

• არტერიული ჰიპერტენზია — სისხლძარღვთა კედელზე ქრონიკული მომატებული წნევა აჩქარებს ათეროსკლეროზულ პროცესს. ჰიპერტენზია კორონარული დაავადების, ინსულტისა და გულის უკმარისობის ერთ-ერთი წამყვანი მიზეზია (WHO 2023).

• დისლიპიდემია — LDL-ქოლესტერინის მომატება და HDL-ქოლესტერინის დაქვეითება ხელს უწყობს ათეროსკლეროზული ფოლაქების ფორმირებას არტერიების კედელში.

• შაქრიანი დიაბეტი — ტიპი 2 დიაბეტი კარდიოვასკულარული რისკის 2–4-ჯერ ზრდას იწვევს. ASCEND კვლევამ აჩვენა, რომ დიაბეტის მქონე პაციენტებში ასპირინმა ვასკულარული მოვლენები 12%-ით შეამცირა, თუმცა სისხლდენის რისკიც გაიზარდა (ASCEND Study, Lancet 2018).

• მოწევა — ენდოთელიუმის დაზიანების, ანთებითი პროცესების გააქტიურებისა და თრომბოგენეზის სტიმულაციის გზით დრამატულად ზრდის კარდიოვასკულარულ რისკს.

• სიმსუქნე და ფიზიკური უმოქმედობა — ვისცერალური ცხიმოვანი ქსოვილი ინსულინრეზისტენტობას, ქრონიკულ ანთებას და დისლიპიდემიას იწვევს.

• არაჯანსაღი კვება — ტრანსცხიმებით, მარილითა და დამუშავებული საკვებით მდიდარი რაციონი ათეროსკლეროზს აჩქარებს.

არამოდიფიცირებადი რისკის ფაქტორები:

• ასაკი — მამაკაცებში 45 წლის, ქალებში 55 წლის შემდეგ რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება.
• სქესი — მენოპაუზამდე ქალებს ესტროგენის დამცავი ეფექტი აქვთ, თუმცა მენოპაუზის შემდეგ რისკი გათანაბრდება.
• გენეტიკური მიდრეკილება — ახლო ნათესავებში ადრეული კარდიოვასკულარული მოვლენები (მამაკაცი <55 წ., ქალი <65 წ.) მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია.

ათეროსკლეროზის პათოგენეზი: ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტორების თანაარსებობა იწვევს არტერიების ინტიმის დაზიანებას, ფოლაქების ფორმირებას, მათ არასტაბილურობასა და რუპტურას, რაც თრომბის წარმოქმნას და შესაბამის კლინიკურ მოვლენას — ინფარქტს ან ინსულტს — იწვევს. სწორედ ამ თრომბოტულ ეტაპზე მოქმედებს ასპირინი (ESC 2021).

დიაგნოსტიკა

ასპირინის კარდიოლოგიური პრევენციის დანიშვნამდე აუცილებელია კარდიოვასკულარული რისკის სრულყოფილი შეფასება:

რისკის სტრატიფიკაცია:

• SCORE2/SCORE2-OP კალკულატორი — ევროპის კარდიოლოგთა საზოგადოების რეკომენდებული ინსტრუმენტი 10-წლიანი ფატალური და არაფატალური კარდიოვასკულარული მოვლენების რისკის შეფასებისთვის (ESC 2021).
• ითვალისწინებს ასაკს, სქესს, სისტოლურ არტერიულ წნევას, საერთო ქოლესტერინს, HDL-ქოლესტერინს და მოწევის სტატუსს.

ლაბორატორიული კვლევები:

• ლიპიდური პროფილი (საერთო ქოლესტერინი, LDL, HDL, ტრიგლიცერიდები)
• გლუკოზა შიმშილზე, HbA1c
• კრეატინინი და GFR
• სრული სისხლის ანალიზი (თრომბოციტების რაოდენობა)
• C-რეაქტიული ცილა (hs-CRP) — ანთებითი მარკერი

ინსტრუმენტული კვლევები:

• ელექტროკარდიოგრაფია (ეკგ) — მოსვენებისას და დატვირთვით
• ეხოკარდიოგრაფია — გულის სტრუქტურისა და ფუნქციის შეფასება
• საძილე არტერიების ულტრაბგერა — ათეროსკლეროზული ფოლაქების გამოვლენა
• კორონარული კალციუმის ქულა (CAC score) — საჭიროების შემთხვევაში, პირველადი პრევენციის გადაწყვეტილების მიღებისას (NICE NG136)
• კორონაროგრაფია — სიმპტომური პაციენტების შემთხვევაში

მკურნალობა — წამლები

პირველი რიგის თერაპია — ასპირინი

ასპირინი დაბალ დოზაში წარმოადგენს კარდიოვასკულარული პრევენციის ოქროს სტანდარტს მეორადი პრევენციისთვის:

• ასპირინი კარდიო 100მგ (20 ტაბ.) — ნაწლავგარსიანი ტაბლეტი, რომელიც კუჭის ლორწოვანის გაღიზიანებას ამცირებს. რეკომენდებული დოზა: 75–100 მგ/დღეში, ერთხელ (ESC 2021).
• ასპირინი კარდიო 100მგ (28 ტაბ.) — იგივე პრეპარატი, უფრო ეკონომიური შეფუთვით.
• ასაფენი 80მგ (500 ტაბ.) — საღეჭი ტაბლეტის ფორმა, ალტერნატივა ნაწლავგარსიანი ტაბლეტისა.

დოზირების პრინციპები:

• მეორადი პრევენცია: 75–100 მგ/დღეში, უვადოდ (BNF 87, 2024)
• მწვავე კორონარული სინდრომის დროს: დამტვირთავი დოზა 300 მგ, შემდეგ 75–100 მგ/დღეში
• სტენტირების შემდეგ: ორმაგი ანტითრომბოციტული თერაპია (DAPT) 6–12 თვე

ორმაგი ანტითრომბოციტული თერაპია (DAPT)

მწვავე კორონარული სინდრომის ან სტენტირების შემდეგ ასპირინს ემატება მეორე ანტითრომბოციტული საშუალება:

• კლოპიდოგრელი 75მგ — P2Y12 რეცეპტორების ინჰიბიტორი. ასპირინთან კომბინაციაში ინიშნება 6–12 თვის განმავლობაში სტენტირების შემდეგ (ESC 2021). პაციენტებში, რომლებიც ასპირინს ვერ იტანენ, კლოპიდოგრელი მონოთერაპიის სახით გამოიყენება.
• ბრილინტა (ტიკაგრელორი) — უფრო ძლიერი P2Y12 ინჰიბიტორი, მწვავე კორონარულ სინდრომში ასპირინთან ერთად სასურველია კლოპიდოგრელის ნაცვლად (NICE NG185).

თანმხლები კარდიოვასკულარული თერაპია

ასპირინით პრევენცია, როგორც წესი, კომპლექსური მიდგომის ნაწილია:

სტატინები (ლიპიდების კორექცია):

• ატორისი 10მგ — LDL-ქოლესტერინის შემცირების საწყისი დოზა
• ატორისი 20მგ — საშუალო ინტენსივობის თერაპია
• ატორისი 40მგ — მაღალი ინტენსივობის თერაპია, რეკომენდებულია მეორადი პრევენციისთვის (ESC 2021)
• ატორვასტატინი 20მგ — გენერიკული ალტერნატივა

ბეტა-ბლოკატორები (ინფარქტის შემდეგ):

• ბისოპროლოლი 5მგ — გულის რიტმის კონტროლი, მიოკარდიუმის ჟანგბადმოთხოვნილების შემცირება
• ბეტალოკ ზოკი (მეტოპროლოლ-სუქცინატი) — პროლონგირებული მოქმედების ბეტა-ბლოკატორი
• კონკორი (ბისოპროლოლი) — ორიგინალური პრეპარატი

აგფ ინჰიბიტორები:

• ამპრილანი 5მგ (რამიპრილი) — HOPE კვლევით დადასტურებულია კარდიოვასკულარული სარგებელი
• ამპრილანი 10მგ — სრული დოზა

კალციუმის არხის ბლოკატორები:

• ამლოდიპინი 5მგ — ჰიპერტენზიის კორექცია, სტენოკარდიის მკურნალობა
• ამლოდიპინი 10მგ — მაღალი დოზა

გასტროპროტექცია: ასპირინის ხანგრძლივი მიღებისას სისხლდენის რისკის მქონე პაციენტებში (ანამნეზში წყლულოვანი დაავადება, ანტიკოაგულანტების თანმხლები მიღება, ხანდაზმული ასაკი) სასურველია პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორის (PPI) დამატება (NICE NG136).

ალტერნატიული ანტითრომბოციტული/ანტიკოაგულანტური საშუალებები

ასპირინის აუტანლობის ან კონტრაინდიკაციის შემთხვევაში:

• კლოპიდოგრელი 75მგ — მონოთერაპიის სახით მეორადი პრევენციისთვის
• აპიქსარი 5მგ (აპიქსაბანი) — წინაგულების ფიბრილაციით გამოწვეული თრომბოემბოლიის პრევენციისთვის (ასპირინის ნაცვლად არ გამოიყენება, მაგრამ ხშირად ერთ პაციენტში ორივე საჭიროა)

ცხოვრების წესი

ასპირინის კარდიოლოგიური პრევენცია მხოლოდ მედიკამენტოზური მკურნალობის ნაწილია. ცხოვრების წესის კორექცია რისკის შემცირებაში გადამწყვეტ როლს ასრულებს:

ფიზიკური აქტივობა:

• კვირაში მინიმუმ 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობის აერობული ვარჯიში (სწრაფი სიარული, ცურვა, ველოსიპედი) ან 75 წუთი მაღალი ინტენსივობის ვარჯიში (WHO 2023)
• ძალოვანი ვარჯიშები კვირაში 2 ან მეტჯერ
• ხანგრძლივი ჯდომის თავიდან აცილება

კვება — ხმელთაშუა ზღვის დიეტა:

• ხილი და ბოსტნეული — დღეში მინიმუმ 5 ულუფა
• მთლიანმარცვლეული პროდუქტები
• ზეითუნის ზეთი, თხილეული, თესლეული
• თევზი — კვირაში მინიმუმ 2-ჯერ (ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები)
• წითელი ხორცისა და დამუშავებული საკვების შეზღუდვა
• მარილი: დღეში <5 გ (WHO 2023)

წონის კონტროლი:

• სხეულის მასის ინდექსი (BMI) 18.5–24.9 კგ/მ²
• წელის გარშემოწერილობა: მამაკაცებში <94 სმ, ქალებში <80 სმ

მოწევის შეწყვეტა:

• მოწევა კარდიოვასკულარული რისკის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მოდიფიცირებადი ფაქტორია
• მოწევის შეწყვეტიდან 1 წელში რისკი 50%-ით მცირდება

ალკოჰოლის შეზღუდვა:

• ჭარბი ალკოჰოლი ზრდის ჰიპერტენზიის, არითმიის და სისხლდენის რისკს
• ასპირინის მიღების ფონზე ალკოჰოლი განსაკუთრებით ზრდის კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის საშიშროებას

სტრესის მართვა:

• ქრონიკული სტრესი კორტიზოლის დონეს ზრდის, რაც ჰიპერტენზიასა და ათეროსკლეროზს აუარესებს
• მედიტაცია, იოგა და ფსიქოთერაპია ეფექტურია

პრევენცია

კარდიოვასკულარული დაავადებების პრევენცია მრავალფაქტორულ მიდგომას მოითხოვს:

პირველადი პრევენცია:

• რეგულარული სკრინინგი: 40 წლის შემდეგ ყოველ 5 წელიწადში კარდიოვასკულარული რისკის შეფასება (NICE NG136)
• არტერიული წნევის, ლიპიდებისა და გლუკოზის კონტროლი
• ცხოვრების წესის ოპტიმიზაცია (იხ. ზემოთ)
• ასპირინის პირველადი პრევენცია: მხოლოდ მაღალი რისკის შემთხვევაში, ექიმის გადაწყვეტილებით, სისხლდენის რისკის შეფასების შემდეგ (USPSTF 2022)

მეორადი პრევენცია:

• ასპირინი 75–100 მგ/დღეში — უვადოდ, თუ კონტრაინდიკაცია არ არსებობს
• სტატინების მაღალი ინტენსივობის თერაპია (LDL სამიზნე <1.4 მმოლ/ლ)
• არტერიული წნევის სამიზნე <130/80 მმ.ვწყ.სვ.
• გლუკოზის ადეკვატური კონტროლი დიაბეტის არსებობისას
• კარდიორეაბილიტაციის პროგრამა ინფარქტის შემდეგ (ESC 2021)

გართულებები

ასპირინის არმიღებით გამოწვეული გართულებები (მეორადი პრევენციის შეწყვეტა):

• მიოკარდიუმის რეინფარქტი — სტენტის თრომბოზის რისკი ასპირინის შეწყვეტისას მკვეთრად იზრდება, განსაკუთრებით პირველ 6–12 თვეში
• იშემიური ინსულტი — განმეორებითი ინსულტის რისკი 20–30%-ით მატულობს
• გულის უკმარისობა — განმეორებითი იშემიური მოვლენები მიოკარდიუმის ფუნქციას თანდათანობით აუარესებს
• პერიფერიული არტერიების პროგრესირება — ამპუტაციის რისკის ზრდა

ასპირინის არასწორი გამოყენებით გამოწვეული გართულებები:

• კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა — ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტი (EMA SmPC)
• ჰემორაგიული ინსულტი — იშვიათი, მაგრამ სერიოზული გართულება
• რეის სინდრომი — ბავშვებში (16 წლამდე ასაკში ასპირინი უკუნაჩვენებია)
• ალერგიული რეაქციები — ბრონქოსპაზმი, ანგიოშეშუპება (ასპირინით გამოწვეული ასთმა)

ხშირად დასმული კითხვები

რა დროს უნდა მივიღო ასპირინი — დილით თუ საღამოს?

მკაცრი რეკომენდაცია დროზე არ არსებობს. მთავარია, ყოველდღიურად ერთსა და იმავე დროს მიიღოთ. ზოგიერთი კვლევა საღამოს მიღების მცირე უპირატესობაზე მიუთითებს (არტერიული წნევის ღამის კონტროლი), თუმცა ეს არ არის საერთაშორისო გაიდლაინებში ფიქსირებული. ასპირინი კარდიო უმჯობესია საკვებთან ერთად ან საკვების შემდეგ მიიღოთ, კუჭის გაღიზიანების შესამცირებლად.

შეიძლება თუ არა ასპირინი „თავისთავად" დავიწყო, ექიმის გარეშე?

არა. ასპირინის კარდიოლოგიური პრევენციის დაწყება აუცილებლად მოითხოვს ექიმის კონსულტაციას. საჭიროა კარდიოვასკულარული რისკის ინდივიდუალური შეფასება, სისხლდენის რისკის გათვალისწინება (HAS-BLED ქულა) და კონტრაინდიკაციების გამორიცხვა. პირველადი პრევენციისთვის ასპირინი ყველას არ ეჩვენება (USPSTF 2022).

რა მოხდება, თუ ერთი დოზის მიღებას გამოვტოვებ?

ერთი დოზის გამოტოვება, როგორც წესი, კრიტიკული არ არის, ვინაიდან ასპირინის ეფექტი თრომბოციტზე 7–10 დღე გრძელდება. თუმცა, სისტემატური გამოტოვება კატეგორიულად დაუშვებელია, განსაკუთრებით სტენტირების შემდეგ, რადგან სტენტის თრომბოზის რისკი მკვეთრად იზრდება. გამოტოვებული დოზა მიიღეთ, როგორც კი გაიხსენებთ, შემდეგ კი ჩვეულ რეჟიმს დაუბრუნდით (BNF 87, 2024).

ასპირინი და იბუპროფენი ერთდროულად შეიძლება?

იბუპროფენი (და სხვა არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები) შეიძლება ხელი შეუშალოს ასპირინის ანტითრომბოციტულ ეფექტს COX-1 რეცეპტორზე კონკურენციის გზით. თუ იბუპროფენის მიღება აუცილებელია, მიიღეთ ასპირინი იბუპროფენამდე მინიმუმ 30 წუთით ადრე. თუმცა, ხანგრძლივი ერთდროული გამოყენება არ არის რეკომენდებული — გაიარეთ ექიმის კონსულტაცია (EMA SmPC).

რა ასაკში უნდა შეწყდეს ასპირინის მიღება?

ასპირინის მიღების შეწყვეტის გადაწყვეტილება ინდივიდუალურია. ხანდაზმულ პაციენტებში (>75 წელი) სისხლდენის რისკი იზრდება, მაგრამ მეორადი პრევენციის შემთხვევაში სარგებელი, როგორც წესი, რისკს აჭარბებს. ASPREE კვლევამ აჩვენა, რომ 70+ ასაკის ჯანმრთელ ხანდაზმულებში პირველადი პრევენციისთვის ასპირინი არ არის რეკომენდებული. ნებისმიერ შემთხვევაში, შეწყვეტის გადაწყვეტილება მხოლოდ ექიმმა უნდა მიიღოს.

ასპირინს და ანტიკოაგულანტს ერთად ხომ არ ვიღებ ზედმეტად?

ზოგჯერ, მაგალითად, სტენტირების შემდეგ წინაგულების ფიბრილაციის მქონე პაციენტში, ორივე საჭიროა (ე.წ. „სამმაგი თერაპია" — ასპირინი + კლოპიდოგრელი 75მგ + აპიქსარი 5მგ). ამ შემთხვევაში სისხლდენის რისკი მართლაც მომატებულია, ამიტომ თერაპიის ხანგრძლივობა მინიმუმამდეა შემცირებული და გასტროპროტექცია სავალდებულოა (ESC 2021).

დასკვნა

ასპირინი 75–100 მგ/დღეში კარდიოვასკულარული მეორადი პრევენციის ფუნდამენტური მედიკამენტია, რომელიც მიოკარდიუმის ინფარქტის, ინსულტისა და კარდიოვასკულარული სიკვდილიანობის რისკს მნიშვნელოვნად ამცირებს. თუმცა, ეს არ არის უნივერსალური ვიტამინი — მისი დანიშვნა ყოველთვის ინდივიდუალურ შეფასებას მოითხოვს.

აუცილებლად მიმართეთ ექიმს, თუ:

• გულმკერდის ტკივილი ან ქოშინი გაგიჩნდათ
• გქონდათ ინფარქტი/ინსულტი და ჯერ არ იღებთ ასპირინს
• გსურთ პირველადი პრევენციის დაწყება
• ასპირინის მიღების ფონზე შეამჩნიეთ შავი განავალი, სისხლიანი ღებინება ან უჩვეულო სისხლდენა
• გეგმავთ ქირურგიულ ჩარევას

გახსოვდეთ: ასპირინის თერაპია ცხოვრების წესის კორექციის, სტატინებისა და არტერიული წნევის კონტროლის გარეშე სრულ დაცვას ვერ უზრუნველყოფს. კომპლექსური მიდგომა — ეს არის თქვენი გულის ჯანმრთელობის საუკეთესო გარანტია.