ანკილოზირებული სპონდილიტი

მოკლედ

ანკილოზირებული სპონდილიტი (ბეხტერევის დაავადება) არის ქრონიკული ანთებითი დაავადება, რომელიც უპირველეს ყოვლისა ხერხემალს და საკროილიაკურ სახსრებს აზიანებს. დაავადება ავტოიმუნური ბუნებისაა — იმუნური სისტემა საკუთარ ქსოვილებს უტევს, რაც თანდათანობით მალთაშუა სახსრების შეზრდას და ხერხემლის მოძრაობის შეზღუდვას იწვევს. დაავადება ძირითადად 20–40 წლის მამაკაცებში ვითარდება, თუმცა ქალებშიც გვხვდება. HLA-B27 გენის მატარებელ ადამიანებში რისკი მნიშვნელოვნად მაღალია. მკურნალობა მოიცავს არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატებს (NSAID), ბიოლოგიურ თერაპიას, ფიზიკურ ვარჯიშს და ცხოვრების წესის კორექციას. დროული დიაგნოზისა და სწორი მკურნალობის პირობებში პაციენტების უმრავლესობა აქტიურ ცხოვრებას აგრძელებს, თუმცა დაავადება სრულად არ იკურნება.

რა არის და როგორ ხდება

ანკილოზირებული სპონდილიტი მიეკუთვნება აქსიალური სპონდილოართრიტების ჯგუფს — ანთებითი დაავადებები, რომლებიც ხერხემლის ღერძულ სტრუქტურებს აზიანებს. პათოლოგიური პროცესი იწყება ენტეზისებში — იმ ადგილებში, სადაც მყესები და იოგები ძვალს ემაგრება. იმუნური სისტემის უჯრედები (ძირითადად T-ლიმფოციტები და მაკროფაგები) ინფილტრირებენ ამ უბნებს და იწვევენ ანთებას.

ანთებითი პროცესი ყველაზე ადრე საკროილიაკურ სახსრებში (წელის ძვლისა და გავას შეერთების ადგილში) ვლინდება — ეს ე.წ. საკროილეიტია. თანდათანობით პროცესი ხერხემლის ზემოთ ვრცელდება: ლუმბალური, თორაკალური და ბოლოს — კისრის მალებამდე.

ანთებით დაზიანებულ ადგილებში ორგანიზმი აღდგენის მცდელობისას ძვლოვან ქსოვილს აგროვებს. წარმოიქმნება სინდესმოფიტები — ძვლოვანი ხიდები მალებს შორის. ხანგრძლივი პროცესის შედეგად მალები ერთმანეთს შეერწყმის და ხერხემალი მოძრაობის უნარს კარგავს — ყალიბდება ე.წ. „ბამბუკის ხერხემალი".

დაავადების პათოგენეზში ცენტრალური როლი TNF-ალფასა და IL-17 ციტოკინებს ეკუთვნის, რომლებიც ანთებით კასკადს მართავენ. სწორედ ამიტომ ბიოლოგიური თერაპია, რომელიც ამ მოლეკულებს ბლოკავს, ეფექტურია.

მნიშვნელოვანია, რომ ანკილოზირებული სპონდილიტი სისტემური დაავადებაა — ხერხემლის გარდა შეიძლება დააზიანოს თვალი (უვეიტი), ნაწლავი, ფილტვები და აორტა.

ვინ რისკის ჯგუფშია

გენეტიკური ფაქტორები — ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია HLA-B27 გენის არსებობა. პაციენტთა 80–95% ამ გენის მატარებელია (NICE, 2017). თუმცა HLA-B27-ის არსებობა არ ნიშნავს აუცილებელ ავადობას — მატარებლების მხოლოდ 5–20%-ს უვითარდება დაავადება.

ასაკი და სქესი — დაავადება ჩვეულებრივ 20–40 წლის ასაკში იწყება. მამაკაცებში 2–3-ჯერ უფრო ხშირია, ვიდრე ქალებში, თუმცა ქალებში შეიძლება უფრო მსუბუქად მიმდინარეობდეს და, შესაბამისად, ნაკლებად დიაგნოსტირდეს.

ოჯახური ანამნეზი — პირველი ხარისხის ნათესავებში (მშობლები, და-ძმები) ანკილოზირებული სპონდილიტის არსებობა 10–20-ჯერ ზრდის რისკს.

თანმხლები დაავადებები:

• ანთებითი ნაწლავის დაავადებები (კრონის დაავადება, წყლულოვანი კოლიტი)
• ფსორიაზი
• რეაქტიული ართრიტის ისტორია
• მწვავე ანტერიორული უვეიტი

გარემო ფაქტორები — მოწევა მნიშვნელოვნად აუარესებს დაავადების მიმდინარეობას და ამცირებს მკურნალობის ეფექტურობას. ნაწლავის მიკრობიომის დარღვევებიც განიხილება, როგორც შესაძლო ტრიგერი.

სიმპტომები

ანკილოზირებული სპონდილიტის ძირითადი ნიშანი ქრონიკული ზურგისტკივილია, რომელიც ანთებითი ხასიათისაა — მექანიკური (ტრავმული) ტკივილისგან მკვეთრად განსხვავდება.

ძირითადი სიმპტომები:

• ქრონიკული ტკივილი ზურგის ქვემო ნაწილსა და დუნდულებში, რომელიც 3 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება
• ტკივილი და სიმტკიცე, რომელიც ღამით და დილით უფრო ძლიერია
• დილის სიმტკიცე, რომელიც 30 წუთზე მეტ ხანს გრძელდება
• მოძრაობის შემდეგ ტკივილი მცირდება, ხოლო მოსვენებისას — ძლიერდება
• თანდათანობით ხერხემლის მოქნილობის შემცირება

ნაკლებად ხშირი, მაგრამ მნიშვნელოვანი სიმპტომები:

• პერიფერიული სახსრების ანთება (მუხლი, ტერფი, მხრის სახსარი)
• ქუსლის ტკივილი (აქილევსის ტენდინიტი, პლანტარული ფასციტი)
• გულმკერდის ტკივილი, რომელიც ღრმა სუნთქვისას ძლიერდება (კოსტოვერტებრალური სახსრების ანთება)
• თვალის წითლობა, ტკივილი და მხედველობის დაბინდვა (ანტერიორული უვეიტი — პაციენტთა 25–40%-ში)
• დაღლილობა და ზოგადი სისუსტე
• მადის დაქვეითება და წონაში კლება

ანთებითი ზურგისტკივილის დამახასიათებელი ნიშანია, რომ ის 40 წლამდე ასაკში იწყება, თანდათანობით ვითარდება (და არა უეცრად), მოძრაობით უმჯობესდება და მოსვენებით არ კლებულობს. ეს ნიშნები დეგენერაციულ ზურგისტკივილისგან განასხვავებს (ASAS კრიტერიუმები).

დიაგნოსტიკა

ანკილოზირებული სპონდილიტის დიაგნოზის დასმა ხშირად დაგვიანებულია — საშუალოდ 5–10 წლით. ადრეული დიაგნოსტიკა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია სტრუქტურული დაზიანების პრევენციისთვის.

კლინიკური შეფასება:

• ანთებითი ზურგისტკივილის ისტორია
• ხერხემლის მოძრაობის შეფასება (შობერის ტესტი — წელის მოქნილობა; გულმკერდის ექსპანსია)
• საკროილიაკური სახსრების პროვოკაციული ტესტები

ლაბორატორიული კვლევები:

• HLA-B27 — დადებითია პაციენტთა 80–95%-ში, მაგრამ დადებითი შედეგი თავისთავად დაავადებას არ ნიშნავს
• CRP (C-რეაქტიული ცილა) და ESR (ერითროციტების დალექვის სიჩქარე) — ანთების მარკერები; ამაღლებულია პაციენტთა დაახლოებით 50–70%-ში
• კლინიკური სისხლის ანალიზი (შესაძლოა მსუბუქი ანემია)

ვიზუალიზაცია:

• რენტგენოგრაფია — საკროილიაკური სახსრების რენტგენი შეიძლება აჩვენოს სკლეროზი, ეროზიები ან სრული ანკილოზი. მოგვიანებით — სინდესმოფიტები ხერხემალში. თუმცა ადრეულ სტადიაზე რენტგენი ნორმალური შეიძლება იყოს.
• MRI (მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია) — ოქროს სტანდარტია ადრეული დიაგნოსტიკისთვის. ძვლის ტვინის შეშუპება (bone marrow edema) საკროილიაკურ სახსრებში აქტიური ანთების ნიშანია.

დიაგნოზი ეფუძნება ASAS (Assessment of SpondyloArthritis International Society) კლასიფიკაციის კრიტერიუმებს: ქრონიკული ზურგისტკივილი ≥3 თვე, ასაკი <45 წ. + საკროილეიტი (რენტგენზე ან MRI-ზე) ან HLA-B27 პლუს დამატებითი სპონდილოართრიტის ნიშნები.

მკურნალობა — წამლები

ანკილოზირებული სპონდილიტის მედიკამენტური მკურნალობა ეტაპობრივია და მიზნად ისახავს ანთების შემცირებას, ტკივილის კონტროლსა და სტრუქტურული პროგრესიის შენელებას (NICE NG65, 2017; ASAS-EULAR, 2022).

პირველი რიგის თერაპია — NSAID პრეპარატები

არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები პირველი რიგის საშუალებაა. ASAS-EULAR რეკომენდაციით, NSAID-ები უწყვეტად ან საჭიროებისამებრ ინიშნება. ისინი არა მხოლოდ ტკივილს ამცირებენ, არამედ ანთებით პროცესსაც აფერხებენ.

• ეტორიკოქსიბი — არკოქსია 60მგ, არკოქსია 90მგ, არკოქსია 120მგ — COX-2 სელექტიური ინჰიბიტორი. ანკილოზირებული სპონდილიტისთვის ჩვეულებრივი დოზა 60–90 მგ დღეში ერთხელ. 120 მგ მწვავე ტკივილის დროს მოკლე პერიოდით. გულ-სისხლძარღვთა რისკის მქონე პაციენტებთან სიფრთხილეა საჭირო.

• მელოქსიკამი — ამელოტექსი 15მგ — სასურველი COX-2 სელექტიური NSAID. დოზა: 7.5–15 მგ დღეში ერთხელ. კუჭ-ნაწლავის ტრაქტზე ნაკლებ გვერდით მოქმედებას ავლენს ტრადიციულ NSAID-ებთან შედარებით.

• ცელეკოქსიბი — ცელეკოქსიბ 200მგ — კიდევ ერთი COX-2 სელექტიური ვარიანტი. დოზა: 200–400 მგ/დღეში, გაყოფილი 1–2 მიღებაზე.

• იბუპროფენი — ბრუფენ რაპიდი 400მგ — ტრადიციული NSAID. დოზა: 400–800 მგ, 3-ჯერ დღეში, კვებასთან ერთად. კუჭის დაცვა სასურველია.

• კეტოპროფენი — არტოქსანი 20მგ — ძლიერი NSAID, რომელიც კაფსულის ან რექტალური სანთლის სახით გამოიყენება. ადგილობრივი ფორმა — არტოქსანი გელი — შეიძლება პერიფერიული სახსრების ტკივილისას.

NSAID-ების მიღებისას კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტების პროფილაქტიკისთვის პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები განიხილეთ ექიმთან.

მეორე რიგის თერაპია — ბიოლოგიური პრეპარატები

თუ ორი სხვადასხვა NSAID-ით მინიმუმ 4 კვირიანი მკურნალობა არაეფექტურია, რეკომენდებულია ბიოლოგიურ თერაპიაზე გადასვლა (ASAS-EULAR, 2022).

TNF ინჰიბიტორები (ადალიმუმაბი, ეტანერცეპტი, ინფლიქსიმაბი, გოლიმუმაბი, ცერტოლიზუმაბი) — ყველაზე კარგად შესწავლილი ბიოლოგიური საშუალებებია ანკილოზირებულ სპონდილიტში. ისინი TNF-ალფა ციტოკინს ბლოკავენ და ანთებით პროცესს აფერხებენ. ეფექტურობა მაღალია — პაციენტთა 60–70% აღწევს მნიშვნელოვან კლინიკურ გაუმჯობესებას.

IL-17 ინჰიბიტორები (სეკუკინუმაბი, იქსეკიზუმაბი) — ალტერნატიული ბიოლოგიური საშუალებებია, განსაკუთრებით TNF ინჰიბიტორების არაეფექტურობის ან უკუჩვენების შემთხვევაში.

• ტოცილიზუმაბი — აქტემრა 162მგ, აქტემრა 200მგ — IL-6 რეცეპტორის ინჰიბიტორი. უფრო ხშირად გამოიყენება რევმატოიდული ართრიტის დროს; ანკილოზირებულ სპონდილიტში მტკიცებულება შეზღუდულია, თუმცა განიხილება ინდივიდუალურ შემთხვევებში.

დამხმარე თერაპია

• ტკივილგამაყუჩებლები — ანალგინი 500მგ — შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მოკლევადიანად, ძლიერი ტკივილის ეპიზოდების დროს.

• კუნთის რელაქსანტები — ბაკლოფენი 10მგ — კუნთოვანი სპაზმის შემსუბუქებისთვის, განსაკუთრებით ღამის სიმტკიცის დროს.

• ადგილობრივი საშუალებები — ამელოტექსი გელი, ალგესტინი გელი — პერიფერიული სახსრებისა და ენტეზიტის ლოკალური მკურნალობისთვის.

• კორტიკოსტეროიდები — სისტემური კორტიკოსტეროიდები ანკილოზირებულ სპონდილიტში ზოგადად რეკომენდებული არ არის. ლოკალური (ინტრაარტიკულარული) ინექციები გამოიყენება ცალკეული სახსრის მწვავე ანთებისას.

• სულფასალაზინი — განიხილება მხოლოდ პერიფერიული სახსრების ჩართულობისას; აქსიალურ (ხერხემლის) დაავადებაზე ეფექტი მცირეა.

მნიშვნელოვანი: მეტოტრექსატი, რომელიც ეფექტურია რევმატოიდულ ართრიტში, ანკილოზირებული სპონდილიტის აქსიალური ფორმის დროს არ არის ეფექტური (ASAS-EULAR, 2022).

ცხოვრების წესი

ცხოვრების წესის კორექცია მედიკამენტური მკურნალობის თანაბარი მნიშვნელობისაა.

ფიზიკური აქტივობა — ეს არის მკურნალობის ქვაკუთხედი. ყოველდღიური ვარჯიშები, რომლებიც ხერხემლის მოქნილობას, პოსტურას და გულმკერდის ექსპანსიას ინარჩუნებს, აუცილებელია. რეკომენდებულია:

• ცურვა (ერთ-ერთი საუკეთესო ფიზიკური აქტივობა AS-ის დროს)
• იოგა და პილატესი (ინსტრუქტორის მეთვალყურეობით)
• დილის მოჭიმვის ვარჯიშები (15–20 წუთი ყოველდღე)
• ჰიდროთერაპია

პოსტურა — სწორი პოსტურის შენარჩუნება კრიტიკულია. მაგარ მატრაცზე ძილი, ბალიშის მინიმალური სისქე, ზურგზე ძილი — ყველაფერი ეს ხერხემლის ფიქსაციის საუკეთესო პოზიციაში შენარჩუნებას უწყობს ხელს.

მოწევის შეწყვეტა — მოწევა აუარესებს დაავადების მიმდინარეობას, ამცირებს ფილტვის ფუნქციას (რომელიც ისედაც შეზღუდულია გულმკერდის მოქნილობის დაქვეითებით) და ამცირებს მკურნალობის ეფექტურობას.

კვება — ანთების საწინააღმდეგო დიეტა (ხილ-ბოსტნეული, ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები, მთლიანმარცვლოვანი პროდუქტები) და ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა სასარგებლოა.

სტრესის მართვა — სტრესი ანთებით პროცესს აძლიერებს. მედიტაცია, ღრმა სუნთქვის ტექნიკა და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა მნიშვნელოვანია.

გართულებები

მკურნალობის გარეშე ანკილოზირებული სპონდილიტი სერიოზულ გართულებებს იწვევს:

ხერხემლის ანკილოზი — 10–15 წლის განმავლობაში შეიძლება ხერხემლის სრული გამყარება მოხდეს, რაც მოძრაობის მწვავე შეზღუდვას და კიფოზურ დეფორმაციას (წინ მოხრილ პოზას) იწვევს.

ოსტეოპოროზი — პაციენტთა 50%-მდე უვითარდება ოსტეოპოროზი, რაც ხერხემლის მოტეხილობის რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის. ანკილოზირებული ხერხემლის მოტეხილობა სამედიცინო გადაუდებელი მდგომარეობაა.

თვალის დაზიანება — მწვავე ანტერიორული უვეიტი პაციენტთა 25–40%-ში ვითარდება. მკურნალობის გარეშე გლაუკომა, კატარაქტა და მხედველობის დაკარგვა შეიძლება.

კარდიოვასკულური გართულებები — აორტიტი, აორტალური სარქვლის უკმარისობა, გამტარობის დარღვევები. კარდიოვასკულარული მოვლენების რისკი ზოგად პოპულაციასთან შედარებით 30–50%-ით მაღალია.

ფილტვის ფუნქციის დარღვევა — გულმკერდის ექსპანსიის შეზღუდვა რესტრიქტიულ ტიპის სუნთქვის უკმარისობას იწვევს.

კაუდა ეკვინას სინდრომი — იშვიათი, მაგრამ ძალიან სერიოზული ნევროლოგიური გართულება.

გრძელვადიანი პროგნოზი

ანკილოზირებული სპონდილიტი ქრონიკული დაავადებაა, რომელიც სრულად არ იკურნება. თუმცა თანამედროვე თერაპიით (განსაკუთრებით ბიოლოგიური პრეპარატებით) პაციენტთა უმრავლესობა საკმაოდ აქტიურ ცხოვრებას ინარჩუნებს.

პროგნოზი დამოკიდებულია:

• დიაგნოზის დროულობაზე — ადრეული მკურნალობა სტრუქტურულ დაზიანებას მნიშვნელოვნად ანელებს
• მკურნალობის რეგულარობაზე
• ფიზიკური აქტივობის მოცულობაზე
• მოწევის სტატუსზე

სიცოცხლის ხანგრძლივობა ოდნავ შემცირებულია კარდიოვასკულარული და რენალური გართულებების გამო, მაგრამ სწორი მენეჯმენტით ეს რისკი მინიმალურია. თანამედროვე ბიოლოგიური თერაპიის ერაში პაციენტთა 70–80% აღწევს დაავადების რემისიას ან დაბალ აქტივობას (ASAS-EULAR, 2022).

როდის უნდა მიმართო ექიმს

დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს (რევმატოლოგს) შემდეგ შემთხვევებში:

• ზურგისტკივილი, რომელიც 3 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება, განსაკუთრებით 45 წლამდე ასაკში, და რომელიც მოსვენებით არ უმჯობესდება
• თვალის წითლობა, ტკივილი და სინათლის მიმართ მგრძნობელობა — შეიძლება უვეიტი იყოს, რომელიც სასწრაფო ოფთალმოლოგიურ მკურნალობას საჭიროებს
• ფეხებში სისუსტის, დაბუჟების ან შარდის/განავლის შეუკავებლობის მოულოდნელი განვითარება — კაუდა ეკვინას სინდრომის ნიშანია, საჭიროა სასწრაფო დახმარება
• ტრავმის შემდეგ ძლიერი ზურგისტკივილი — ანკილოზირებული ხერხემლის მოტეხილობის რისკი მაღალია
• სუნთქვის გაძნელება ან გულმკერდის ტკივილი, რომელიც სუნთქვასთან არ არის დაკავშირებული
• მკურნალობის მიუხედავად სიმპტომების პროგრესირება — თერაპიის კორექცია ან ბიოლოგიურ პრეპარატებზე გადასვლა შეიძლება საჭირო გახდეს

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა ანკილოზირებული სპონდილიტის დროს ალკოჰოლის მიღება?

ზომიერი მოხმარება (კვირაში 1–2 ერთეული) ჩვეულებრივ დაშვებულია, მაგრამ გაითვალისწინეთ, რომ ალკოჰოლი NSAID-ების კუჭ-ნაწლავური გვერდითი ეფექტების რისკს ზრდის. ბიოლოგიური თერაპიის ან სულფასალაზინის მიღებისას ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგი საჭიროა, ამიტომ ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. კონკრეტულ რეკომენდაციას თქვენი ექიმისგან მიიღეთ.

შეიძლება თუ არა ორსულობა ანკილოზირებული სპონდილიტის დროს?

ორსულობა შესაძლებელია, მაგრამ წინასწარი დაგეგმვა აუცილებელია. ზოგიერთი მედიკამენტი (მეტოტრექსატი, ზოგიერთი ბიოლოგიური პრეპარატი) ორსულობის წინ უნდა შეწყდეს. NSAID-ები მესამე ტრიმესტრში უკუნაჩვენებია. ცერტოლიზუმაბი პეგოლი ერთ-ერთი ბიოლოგიური პრეპარატია, რომლის გამოყენებაც ორსულობის დროს შედარებით უსაფრთხოდ ითვლება (EMA SmPC). რეპროდუქტოლოგთან და რევმატოლოგთან ერთობლივი კონსულტაცია აუცილებელია.

შემიძლია თუ არა მანქანის მართვა და მუშაობა?

დაავადების კონტროლირებული ფორმის დროს მანქანის მართვა და მუშაობა სრულიად შესაძლებელია. თუმცა ხერხემლის მოქნილობის შეზღუდვამ შეიძლება თავის შემოტრიალება გაართულოს — განიხილეთ დამატებითი სარკეების გამოყენება. მძიმე ფიზიკური შრომა ან ხანგრძლივი ჯდომა შეიძლება გაუარესების მიზეზი გახდეს; სამუშაო ადგილის ერგონომიკა მნიშვნელოვანია. ბაკლოფენის მიღებისას ძილიანობა შეიძლება მოხდეს — ამ შემთხვევაში მანქანის მართვისას სიფრთხილე გამოიჩინეთ.

ბრენდული და გენერიკული პრეპარატები — რა განსხვავებაა?

ფარმაცევტული თვალსაზრისით, გენერიკულ პრეპარატებს იგივე აქტიური ნივთიერება, დოზა და ბიოეკვივალენტობა აქვთ ბრენდულთან შედარებით (EMA მოთხოვნებით). მაგალითად, მელოქსიკამის გენერიკული ფორმა (ამელოტექსი 15მგ) ბრენდულ მოვალისთან იდენტურ ეფექტს იძლევა. ბიოლოგიური პრეპარატების შემთხვევაში საქმე უფრო რთულია — ბიოსიმილარები (ბიოლოგიური პრეპარატების ანალოგები) მკაცრ კლინიკურ კვლევებს გადიან, მაგრამ გადასვლა ერთი ბრენდიდან მეორეზე ექიმთან უნდა განხილულ იქნეს.

შვებულებაზე/მოგზაურობისას როგორ ვმართო მკურნალობა?

მოგზაურობისას წამლების საკმარისი მარაგი ყოველთვის თან იქონიეთ — გათვალეთ რამდენიმე დამატებითი დღის რეზერვი. ბიოლოგიური პრეპარატები, რომლებიც ინექციის სახით ინიშნება, სპეციალურ ტემპერატურულ პირობებს საჭიროებს (მაცივარი) — გამოიყენეთ სამედიცინო თერმოჩანთა. თვითმფრინავით მოგზაურობისას ყველა მედიკამენტი ხელბარგში ინახეთ. რევმატოლოგისგან ინგლისურენოვანი ცნობა (დიაგნოზი და მედიკამენტების სია) წინასწარ აიღეთ.

რა ვარჯიშებია ყველაზე სასარგებლო?

ცურვა, განსაკუთრებით ზურგზე, ყველაზე რეკომენდებული ფიზიკური აქტივობაა — ის ხერხემლის ყველა ნაწილს მუშაობს, წყლის ამომგდები ძალა სახსრებზე დატვირთვას ამცირებს. ყოველდღიური მოჭიმვის პროგრამა (ხერხემლის ექსტენზია, როტაცია, გულმკერდის გაფართოების ვარჯიშები) 15–20 წუთით ხერხემლის მოქნილობას შეინარჩუნებს. თავიდან აიცილეთ კონტაქტური სპორტი და მძიმე წონების აწევა, რადგან ანკილოზირებული ხერხემლის ტრავმის რისკი მაღალია. ფიზიოთერაპევტთან ინდივიდუალური სავარჯიშო პროგრამის შედგენა მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს შედეგებს.