თავის ტკივილი

მოკლედ

თავის ტკივილი (ცეფალგია) ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სიმპტომია — მოსახლეობის 90%-ზე მეტს სიცოცხლეში ერთხელ მაინც განუცდია (WHO 2023). უმეტეს შემთხვევაში ეს არის პირველადი თავის ტკივილი (დაძაბვის ტიპის, შაკიკი ან კლასტერული), რომელიც არ მიუთითებს სახიფათო დაავადებაზე და კარგად ემორჩილება მკურნალობას. თუმცა, ზოგჯერ თავის ტკივილი შეიძლება იყოს სერიოზული მდგომარეობის — მენინგიტის, სისხლჩაქცევის ან სიმსივნის — ნიშანი. განსაკუთრებული ყურადღება საჭიროა, თუ ტკივილი უეცრად და ძალიან ძლიერად დაიწყო ("უარესი თავის ტკივილი ჩემს ცხოვრებაში"), თან ახლავს ცხელება და კისრის სიმტკიცე, ან გაჩნდა თავის ტრავმის შემდეგ. საერთაშორისო კლასიფიკაციის (ICHD-3) მიხედვით, თავის ტკივილის 300-ზე მეტი ქვეტიპი არსებობს, თუმცა კლინიკურ პრაქტიკაში რამდენიმე ძირითადი ფორმა ჭარბობს.

შესაძლო მიზეზები

თავის ტკივილი იყოფა ორ დიდ ჯგუფად: პირველადი (დამოუკიდებელი დაავადება) და მეორადი (სხვა მიზეზით გამოწვეული). საერთაშორისო თავის ტკივილის საზოგადოების (IHS) კლასიფიკაცია ეფუძნება სწორედ ამ პრინციპს.

ყველაზე გავრცელებული მიზეზები

• დაძაბვის ტიპის თავის ტკივილი — შემთხვევების 70-80%. ტკივილი ორმხრივია, მჭერელი ან შემკუმშავი ("ქამარი თავზე"), ზომიერი ინტენსივობის. ხშირად პროვოცირდება სტრესით, ძილის ნაკლებობით, ხანგრძლივი ეკრანთან მუშაობით ან კისრის კუნთების დაძაბულობით. შეიძლება იყოს ეპიზოდური (თვეში 15 დღეზე ნაკლები) ან ქრონიკული (თვეში 15 დღეზე მეტი, 3 თვის მანძილზე) (ICHD-3).

• შაკიკი (მიგრენი) — მოსახლეობის 12-15%-ს აწუხებს, ქალებში 2-3-ჯერ უფრო ხშირია. ტკივილი ჩვეულებრივ ცალმხრივია, პულსაციური, ძლიერი ინტენსივობის, გრძელდება 4-72 საათი. ხშირად თან ახლავს გულისრევა, ხმაურისა და სინათლის აუტანლობა. ზოგჯერ წინ უძღვის აურა (მხედველობის დარღვევა, ჩხვლეტა). შაკიკი მსოფლიოში ინვალიდობის ერთ-ერთი წამყვანი მიზეზია (WHO 2023).

• ცერვიკოგენური თავის ტკივილი — კისრის ხერხემლის პათოლოგიიდან (სპონდილოზი, დისკოპათია) მომდინარე ტკივილი, რომელიც ვრცელდება კეფიდან შუბლისკენ. ტკივილს ხშირად თან ახლავს კისრის მოძრაობის შეზღუდვა და კუნთოვანი დაჭიმულობა.

საშუალო სიხშირის მიზეზები

• მედიკამენტების ჭარბი გამოყენებით გამოწვეული თავის ტკივილი — ტკივილგამაყუჩებლის თვეში 10-15 დღეზე მეტხანს მიღებისას ტკივილი ქრონიკული ხდება (NICE NG150). ეს ვითარდება როგორც მარტივი ანალგეტიკებით (≥15 დღე/თვეში), ისე ტრიპტანებით ან კომბინირებული პრეპარატებით (≥10 დღე/თვეში).
• სინუსიტი — ტკივილი შუბლის ან ლოყის არეში, გამძაფრდება წინ დახრისას, თან ახლავს ცხვირის გადაჭედვა და ჩირქოვანი გამონადენი.
• არტერიული ჰიპერტენზია — ძალიან მაღალი წნევა (>180/120 მმ.ვწ.სვ.) შეიძლება გამოიწვიოს კეფის ტკივილი. ზომიერი ჰიპერტენზია, როგორც წესი, თავის ტკივილს არ იწვევს.
• თვალის დაძაბვა და რეფრაქციული დარღვევები — განსაკუთრებით ხანგრძლივი კითხვისა და ეკრანთან მუშაობის შემდეგ. არაკორეგირებული მიოპია, ჰიპერმეტროპია ან ასტიგმატიზმი ტკივილის ხშირი მიზეზია.
• კლასტერული (კასრული) თავის ტკივილი — ცალმხრივი, ძალიან ძლიერი, თვალის გარშემო, გრძელდება 15-180 წუთი, დღეში რამდენჯერმე. უფრო ხშირია მამაკაცებში, ხშირად ღამით იწყება.
• ჰორმონალური ცვლილებები — მენსტრუაცია, ორსულობა, ჰორმონალური კონტრაცეფცია. მენსტრუალური შაკიკი ვითარდება ციკლის დაწყებამდე 2 დღით ადრე ან ციკლის პირველ 3 დღეში.
• კოფეინის მოხსნის სინდრომი — ყავის მოულოდნელად მიტოვებისას. ჩვეულებრივ იწყება კოფეინის ბოლო მიღებიდან 12-24 საათში.

იშვიათი, მაგრამ სერიოზული მიზეზები

• სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევა — უეცარი, ძალიან ძლიერი თავის ტკივილი ("thunderclap headache"). სიკვდილიანობა მაღალია — სწრაფი დიაგნოსტიკა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.
• მენინგიტი / ენცეფალიტი — ცხელება, კისრის სიმტკიცე, ცნობიერების დარღვევა. ბაქტერიული მენინგიტი სასწრაფო ანტიბიოტიკოთერაპიას მოითხოვს.
• თავის ტვინის სიმსივნე — პროგრესირებადი ტკივილი, განსაკუთრებით დილით, გულისრევა-ღებინებით. შეიძლება თან ახლდეს ნევროლოგიური ნაკლი.
• იდიოპათიური ინტრაკრანიალური ჰიპერტენზია — ჭარბწონიან ახალგაზრდა ქალებში, თან ახლავს მხედველობის გარდამავალი დაბინდვა და პულსაციური ტინიტუსი.
• ტემპორალური არტერიიტი (გიგანტურუჯრედოვანი არტერიიტი) — 50 წელს ზემოთ, საფეთქლის არეში ტკივილი, ღეჭვისას ტკივილი, მხედველობის დაქვეითება. ესრ და C-რეაქტიული ცილა მკვეთრად მომატებულია; დაუყოვნებელი მკურნალობა აუცილებელია მხედველობის შესანარჩუნებლად (BSR 2020).

თანმხლები სიმპტომები

თანმხლები სიმპტომები მნიშვნელოვნად ცვლის სავარაუდო დიაგნოზს და ექიმს ეხმარება დიფერენციაციაში:

• გულისრევა, ღებინება, ფოტო- და ფონოფობია → შაკიკი.
• თვალის სიწითლე, ცრემლდენა, ცხვირის გადაჭედვა (ცალმხრივი) → კლასტერული თავის ტკივილი.
• ცხელება, კისრის სიმტკიცე → მენინგიტი ან სხვა ინფექცია.
• მხედველობის მკვეთრი დარღვევა → გლაუკომის შეტევა, ინტრაკრანიალური ჰიპერტენზია ან სისხლჩაქცევა.
• სისუსტე ან დაბუჟება ერთ მხარეს, მეტყველების დარღვევა → ინსულტი ან ტრანზიტორული იშემიური შეტევა.
• წონის კლება, ღამის ოფლიანობა → სისტემური დაავადება, სიმსივნე.
• ცნობიერების დარღვევა, დეზორიენტაცია → ინფექცია, სისხლჩაქცევა, ინტოქსიკაცია.
• კისრის ტკივილი, მოძრაობის შეზღუდვა → ცერვიკოგენური თავის ტკივილი.
• პაპილედემა (თვალის ფსკერზე) → ინტრაკრანიალური ჰიპერტენზია, სიმსივნე.

ამ სიმპტომების კომბინაციის შეფასება ექიმს ეხმარება სწორი დიაგნოზის დადგენაში. სასურველია პაციენტმა ტკივილის დღიური აწარმოოს, სადაც აღნიშნავს ტკივილის ინტენსივობას (0-10 სკალა), ხანგრძლივობას, თანმხლებ სიმპტომებს და მიღებულ მედიკამენტებს.

როდის არის გადაუდებელი

დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე ან მიმართეთ გადაუდებელ დახმარებას შემდეგ შემთხვევებში:

• "უარესი თავის ტკივილი ცხოვრებაში" — უეცარი, წამიერად მაქსიმუმამდე მისული ტკივილი (სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევის ეჭვი).
• თავის ტკივილი + ცხელება + კისრის სიმტკიცე — მენინგიტის ნიშნები.
• ტკივილი + ცნობიერების დარღვევა ან დეზორიენტაცია.
• ტკივილი + ცალმხრივი სისუსტე, მეტყველების დარღვევა, სახის ასიმეტრია — ინსულტის ნიშნები (FAST ალგორითმი: Face, Arms, Speech, Time).
• თავის ტკივილი თავის ტრავმის შემდეგ, განსაკუთრებით თუ ახლავს ღებინება, ცნობიერების დაკარგვა ან ამნეზია.
• 50 წელს ზემოთ ახლად გაჩენილი თავის ტკივილი საფეთქლის არეში + ღეჭვისას ტკივილი + მხედველობის დაქვეითება (ტემპორალური არტერიიტის ეჭვი — საჭიროა სასწრაფო კორტიკოსტეროიდული მკურნალობა) (BSR 2020).
• პროგრესირებადი თავის ტკივილი ბავშვში, განსაკუთრებით ღებინებით, მხედველობის დარღვევით ან ქცევის ცვლილებით.
• ანტიკოაგულანტების მიღების ფონზე ახლად გაჩენილი ძლიერი თავის ტკივილი (ინტრაკრანიალური სისხლდენის რისკი).
• კრუნჩხვა თავის ტკივილთან ერთად.
• ორსულობის მეორე ნახევარში ახლად გაჩენილი ძლიერი თავის ტკივილი — პრეეკლამფსიის ნიშანი შეიძლება იყოს (NICE NG133).

თვით-დახმარება

მსუბუქი და ზომიერი თავის ტკივილის დროს შემდეგი ზომები ხშირად საკმარისია:

ჰიდრატაცია — გაუწყლოება თავის ტკივილის ხშირი მიზეზია. დღეში 1,5-2 ლიტრი წყალი, ცხელ ამინდში მეტი. ხშირად მხოლოდ საკმარისი წყლის დალევა ტკივილს ამცირებს.

დასვენება და ძილი — ბნელ, წყნარ ოთახში წამოწოლა შაკიკის დროს განსაკუთრებით ეფექტურია. შეეცადეთ ძილის რეგულარული რეჟიმი შეინარჩუნოთ (7-9 საათი). ძილის ნაკლებობაც და ჭარბი ძილიც პროვოცირებს თავის ტკივილს.

ცივი ან თბილი კომპრესი — ცივი კომპრესი შუბლზე შაკიკის დროს, თბილი კომპრესი კისრის კუნთებზე — დაძაბვის ტიპის ტკივილისას. კომპრესი 15-20 წუთის განმავლობაში გამოიყენეთ.

სტრესის მართვა — ღრმა სუნთქვის ტექნიკა, პროგრესული კუნთოვანი რელაქსაცია, მაინდფულნეს მედიტაცია. კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია ეფექტურია ქრონიკული თავის ტკივილის მართვაში (NICE NG150).

ეკრანთან მუშაობის ჰიგიენა — ყოველ 20 წუთში 20 წამით შორს გაიხედეთ (20-20-20 წესი). მონიტორის სწორი პოზიცია და საკმარისი განათება.

კოფეინი — ზომიერ რაოდენობას ტკივილი შეუმსუბუქდება, მაგრამ ჭარბი მოხმარება ან უეცარი შეწყვეტა — გამწვავდება.

ფიზიკური აქტივობა — რეგულარული ფეხით სიარული ან აერობული ვარჯიში ქრონიკული თავის ტკივილის სიხშირეს ამცირებს. კვირაში 3-5-ჯერ, 30 წუთი ზომიერი ინტენსივობით.

თავისა და კისრის მასაჟი — საფეთქლის, კეფისა და კისრის კუნთების ნაზი მასაჟი დაძაბვის ტიპის ტკივილს ამსუბუქებს.

ავარიდოთ — ალკოჰოლი, მოწევა, ხანგრძლივი შიმშილი, ძლიერი სუნები, ხმაურიანი გარემო.

წამლები რომელიც დაგეხმარება

ტკივილგამაყუჩებლები (OTC) — პირველი არჩევანი

პარაცეტამოლი — ყველაზე უსაფრთხო არჩევანია, მოქმედებს ცენტრალურად (BNF 87). მოზრდილთა დოზა: 500-1000 მგ ყოველ 4-6 საათში, მაქსიმუმ 4000 მგ/დღეში. ღვიძლის დაავადებისას ან ალკოჰოლის ხშირი მოხმარებისას დოზა შეამცირეთ (მაქსიმუმ 2000 მგ/დღეში). ხელმისაწვდომია პრეპარატების სახით, მაგალითად ტაბლეტები 500 მგ. მოქმედება იწყება 30-60 წუთში, გრძელდება 4-6 საათი.

იბუპროფენი — არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო (NSAID). ეფექტურია როგორც დაძაბვის ტიპის, ისე შაკიკის ტკივილისას. დოზა: 200-400 მგ ყოველ 6-8 საათში, მაქსიმუმ 1200 მგ/დღეში (OTC). მისაღებია საკვებთან ერთად, კუჭის გაღიზიანების თავიდან ასაცილებლად. უკუნაჩვენებია კუჭის წყლულისა და სისხლდენის დროს, ორსულობის III ტრიმესტრში, თირკმლის მძიმე უკმარისობისას (BNF 87). გამოიყენეთ ნუროფენი 200მგ.

დიკლოფენაკი — ძლიერი NSAID, ეფექტურია ზომიერი-ძლიერი ტკივილისას. ტაბლეტებით: დიკლო-დენკი 50 — 50 მგ 2-3-ჯერ დღეში, ან დიკლო-დენკი 100 რეტარდი — 100 მგ დღეში ერთხელ. ინექციური ფორმა (დიკლოფენაკი 75მგ) ძლიერი შაკიკის შეტევის კუპირებისთვის. NSAID-ების საერთო უკუჩვენებები ძალაშია: კუჭ-ნაწლავის წყლული, გულ-სისხლძარღვთა მძიმე პათოლოგია, ორსულობის III ტრიმესტრი (EMA SmPC).

დექსკეტოპროფენი — სწრაფი მოქმედების NSAID. დექსალგინი 25მგ — 1 ტაბლეტი ყოველ 8 საათში, მაქსიმუმ 75 მგ/დღეში. ძლიერი ტკივილისას ინექციური ფორმით: დექსალგინი ინექტი (NICE CKS). მოქმედება იწყება 15-30 წუთში — ანალგეტიკებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფმოქმედია.

ანალგინი (მეტამიზოლი) — ანალგინი 500მგ — ფართოდ გამოიყენება საქართველოში. დოზა: 500-1000 მგ, მაქსიმუმ 3000 მგ/დღეში. იშვიათად აგრანულოციტოზის რისკი არსებობს, ამიტომ ზოგიერთ ქვეყანაში შეზღუდულია (EMA 2019). ხანგრძლივი მიღება არ არის რეკომენდებული; ეპიზოდურად, 3-5 დღის მანძილზე გამოყენება შედარებით უსაფრთხოა.

შაკიკის სპეციფიკური მკურნალობა

ტრიპტანები — შაკიკის შეტევის სპეციფიკური მკურნალობა (NICE NG150). სეროტონინის (5-HT1B/1D) რეცეპტორების აგონისტები, რომლებიც მოქმედებენ შაკიკის პათოგენეზის საკვანძო რგოლებზე. ეფექტურია ტკივილის ადრეულ ეტაპზე. ხელმისაწვდომია რეცეპტით. უკუნაჩვენებია გულის იშემიური დაავადების, არაკონტროლირებული ჰიპერტენზიის და ინსულტის ანამნეზის მქონე პაციენტებში. თან ახლავს გულისრევის საწინააღმდეგო პრეპარატი (მეტოკლოპრამიდი ან დომპერიდონი).

პროფილაქტიკური პრეპარატები (რეცეპტით)

ხშირი შაკიკის დროს (თვეში ≥4 შეტევა) ექიმმა შეიძლება დანიშნოს პროფილაქტიკური მკურნალობა, რომლის მიზანია შეტევების სიხშირისა და ინტენსივობის შემცირება 50%-ით ან მეტით:

• ბეტა-ბლოკატორები — ანაპრილინი 40მგ ან ატენოლოლი 50მგ. პირველი რიგის არჩევანი, განსაკუთრებით თანმხლები ჰიპერტენზიის დროს (NICE NG150).
• ამიტრიპტილინი — ამიტრიპტილინი 10მგ ან ამიტრიპტილინი 25მგ — მცირე დოზით, ძილის წინ (NICE NG150). ეფექტურია როგორც შაკიკის, ისე დაძაბვის ტიპის ქრონიკული თავის ტკივილის პროფილაქტიკისთვის.
• ვალპროატი — დეპაკინი ქრონო 500მგ — ორსულობისას და რეპროდუქციული ასაკის ქალებში ადეკვატური კონტრაცეფციის გარეშე კატეგორიულად უკუნაჩვენებია ტერატოგენობის გამო (EMA SmPC).
• ტოპირამატი — ალტერნატიული ვარიანტი, განსაკუთრებით ჭარბწონიან პაციენტებში, ვინაიდან ხშირად წონის კლებას იწვევს. ორსულობისას უკუნაჩვენებია.

თავბრუსხვევის თანმხლებისას

თუ თავის ტკივილს თან ახლავს თავბრუსხვევა, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს ბეტასერკი 16მგ ან ბეტასერკი 24მგ. ბეტაჰისტინი აუმჯობესებს შიდა ყურის მიკროცირკულაციას და ეფექტურია ვესტიბულარული წარმოშობის თავბრუსხვევისას.

მნიშვნელოვანი გაფრთხილება

არ მიიღოთ ტკივილგამაყუჩებლები თვეში 10-15 დღეზე მეტხანს — ეს თავისთავად იწვევს ქრონიკულ თავის ტკივილს (medication-overuse headache) (NICE NG150). მარტივი ანალგეტიკების (პარაცეტამოლი, NSAID-ები) შემთხვევაში ზღვარია თვეში 15 დღე, ტრიპტანების, ოპიოიდებისა და კომბინირებული პრეპარატების შემთხვევაში — 10 დღე. თუ ტკივილი ხშირია, მიმართეთ ექიმს პროფილაქტიკური მკურნალობისთვის.

დიაგნოსტიკა — რა შემოწმდება ექიმთან

რას გკითხავთ ექიმი

• ტკივილის ხასიათი (მჭერელი, პულსაციური, ჩხვლეტა), ლოკალიზაცია, ხანგრძლივობა, სიხშირე.
• გამწვავებელი და შემამსუბუქებელი ფაქტორები.
• თანმხლები სიმპტომები (გულისრევა, ფოტოფობია, ცხელება).
• მედიკამენტების გამოყენების ისტორია — რა პრეპარატს, რა დოზით და რამდენად ხშირად იღებთ.
• ოჯახის ანამნეზი (შაკიკი ხშირად მემკვიდრეობითია — პირველი ხარისხის ნათესავში შაკიკის არსებობა რისკს 2-4-ჯერ ზრდის).
• "წითელი დროშების" სიმპტომები — უეცარი დასაწყისი, პროგრესირება, ნევროლოგიური ნიშნები.
• ცხოვრების წესი — ძილის ხარისხი, სტრესი, კოფეინის მოხმარება, ფიზიკური აქტივობა.

გამოკვლევები

• ნევროლოგიური გასინჯვა — რეფლექსები, კოორდინაცია, კრანიალური ნერვები, ქალა-ტვინის ნერვების ფუნქცია.
• არტერიული წნევის გაზომვა — ჰიპერტენზიული ცეფალგიის გამოსარიცხად.
• სისხლის საერთო ანალიზი, CRP, ESR — ინფექციის ან ტემპორალური არტერიიტის ეჭვისას. ESR >50 მმ/სთ ტემპორალური არტერიიტის ეჭვს აძლიერებს (BSR 2020).
• კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT) ან მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI) — სისხლჩაქცევის, სიმსივნის ან სხვა სტრუქტურული პათოლოგიის გამოსარიცხად. CT უფრო ხელმისაწვდომია და სისხლჩაქცევის გამოსავლენად უპირატესია; MRI უფრო მგრძნობიარეა თავის ტვინის პარენქიმული პათოლოგიის მიმართ.
• ლუმბალური პუნქცია — მენინგიტის ან სუბარაქნოიდული სისხლჩაქცევის ეჭვისას (CT-ს შემდეგ). ასევე ინტრაკრანიალური ჰიპერტენზიის დიაგნოსტიკისთვის.
• თვალის ფსკერის გამოკვლევა — ინტრაკრანიალური ჰიპერტენზიის ნიშნების (პაპილედემა) გამოვლენისთვის.
• თვალის წნევის გაზომვა — მწვავე გლაუკომის გამოსარიცხად.
• კისრის ხერხემლის რენტგენოგრაფია ან MRI — ცერვიკოგენური თავის ტკივილის ეჭვისას.

პრევენცია

• რეგულარული ძილი — 7-9 საათი, ერთ დროს დაწოლა და ადგომა, მათ შორის შაბათ-კვირასაც. ძილის ჰიგიენის დაცვა მნიშვნელოვნად ამცირებს შაკიკის შეტევების სიხშირეს.
• ჰიდრატაცია — საკმარისი წყლის მიღება მთელი დღის განმავლობაში. დეჰიდრატაცია ხშირი და ადვილად თავიდან აცილებადი ტრიგერია.
• რეგულარული კვება — არ გამოტოვოთ კვება; ჰიპოგლიკემია პროვოცირებს ტკივილს. ჭამეთ რეგულარულად, დღეში 3-5-ჯერ.
• ფიზიკური აქტივობა — კვირაში 150 წუთი ზომიერი აერობული ვარჯიში (WHO 2023). რეგულარული ფიზიკური აქტივობა ამცირებს როგორც შაკიკის, ისე დაძაბვის ტიპის თავის ტკივილის სიხშირეს.
• სტრესის მართვა — მედიტაცია, იოგა, კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია. ქრონიკული სტრესი თავის ტკივილის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი პროვოკატორია.
• ეკრანის ჰიგიენა — 20-20-20 წესი, ერგონომიული სამუშაო ადგილი, მონიტორის სწორი სიმაღლე და მანძილი.
• ტრიგერების ცოდნა — შაკიკის დღიურის (headache diary) წარმოება ეხმარება პროვოკატორების იდენტიფიკაციას (ალკოჰოლი, შოკოლადი, ყველი, ძილის ნაკლებობა, ამინდის ცვლილება). დღიური სასარგებლოა ექიმთან კონსულტაციისთვისაც.
• კოფეინის ზომიერი მოხმარება — დღეში 400 მგ-ზე ნაკლები (≈3-4 ფინჯანი ყავა). კოფეინის რაოდენობა სტაბილური უნდა იყოს — მკვეთრი ცვლილება ტკივილს პროვოცირებს.
• სწორი პოზა — ერგონომიული სკამი, მონიტორის თვალების დონეზე განთავსება, კისრის ნეიტრალური პოზიცია. არასწორი პოზა კისრის კუნთების დაძაბვას და ცერვიკოგენურ ტკივილს იწვევს.

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენად ხშირად შეიძლება ტკივილგამაყუჩებლის მიღება?

ტკივილგამაყუჩებლები (პარაცეტამოლი, იბუპროფენი, ანალგინი) არ უნდა მიიღოთ თვეში 10-15 დღეზე მეტხანს. ჭარბი გამოყენება იწვევს ე.წ. "აბუზუსურ" თავის ტკივილს — ტკივილი ქრონიკული ხდება და პრეპარატები ეფექტს კარგავს (NICE NG150). თუ ტკივილი ხშირია, აუცილებლად მიმართეთ ექიმს პროფილაქტიკური მკურნალობის შესარჩევად.

ბავშვს რა ვაჭამო თავის ტკივილის დროს?

ბავშვებში პირველი არჩევანია პარაცეტამოლი (ასაკისა და წონის შესაბამისი დოზით) ან იბუპროფენი (6 თვიდან). ასპირინი 16 წლამდე ბავშვებში უკუნაჩვენებია რეის სინდრომის რისკის გამო (BNF for Children). თუ ტკივილი ხშირია ან ძლიერი, ბავშვი პედიატრს უნდა ნახოს სტრუქტურული პათოლოგიის გამოსარიცხად.

შაკიკი და ჩვეულებრივი თავის ტკივილი როგორ განვასხვაო?

დაძაბვის ტიპის ტკივილი ორმხრივია, მჭერელი, ზომიერი და ფიზიკური აქტივობით არ მძაფრდება. შაკიკი ჩვეულებრივ ცალმხრივია, პულსაციური, ძლიერი, ახლავს გულისრევა და სინათლის/ხმაურის შეუწყნარებლობა, ფიზიკური აქტივობით უარესდება. შაკიკი შეიძლება 4-72 საათი გაგრძელდეს და სრულად უნარშეზღუდულს გახადოთ. თუ ტკივილის ტიპი გაურკვეველია, დღიურის წარმოება და ნევროლოგთან კონსულტაცია დაგეხმარებათ.

თავის ტკივილი ორსულობისას — რა შეიძლება?

ორსულობისას ყველაზე უსაფრთხო პარაცეტამოლია მინიმალური ეფექტური დოზით და მინიმალური ხანგრძლივობით (BNF 87). იბუპროფენი და სხვა NSAID-ები III ტრიმესტრში უკუნაჩვენებია (ნაყოფის არტერიული სადინარის ნაადრევი დახურვის რისკი), ხოლო I-II ტრიმესტრში — მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით. ტრიპტანები ორსულობისას, როგორც წესი, არ ინიშნება. ანალგინი ორსულობისას უკუნაჩვენებია. აუცილებლად გაიარეთ კონსულტაცია ექიმთან, განსაკუთრებით თუ ტკივილი ძლიერია ან ახალი ტიპისაა — ეს შეიძლება პრეეკლამფსიის ნიშანი იყოს (NICE NG133).

როდის უნდა ვიფიქროთ, რომ თავის ტკივილი სერიოზულია?

არსებობს ე.წ. "წითელი დროშების" სია: ტკივილი „ელვისებურად" დაიწყო; 50 წელს ზემოთ პირველად გაჩნდა; პროგრესირებად ხასიათს ატარებს; ტრავმის შემდეგ წარმოიქმნა; ახლავს ცხელება, კისრის სიმტკიცე, ნევროლოგიური სიმპტომები, წონის კლება ან ცნობიერების დარღვევა. ასევე საგანგაშოა, თუ ტკივილის ხასიათი მკვეთრად შეიცვალა ან ჩვეული მკურნალობა აღარ მოქმედებს. ნებისმიერი ეს ნიშანი მოითხოვს ექიმთან სასწრაფო ვიზიტს.

კომპიუტერთან მუშაობით გამოწვეული თავის ტკივილი როგორ ავიცილო?

ეკრანი თვალებიდან 50-70 სმ მანძილზე, ზედა კიდე თვალების დონეზე ან ცოტა ქვემოთ. ყოველ 20 წუთში 20 წამით 6 მეტრის მანძილზე გაიხედეთ. ყოველ საათში 5-10 წუთის შესვენება — ადექით, გაიწიეთ კისერი და მხრები. საკმარისი განათება, ანტირეფლექსური სათვალეები საჭიროების შემთხვევაში. ეკრანის სიკაშკაშე შეუსაბამეთ გარემო განათებას. ეს ზომები მნიშვნელოვნად ამცირებს დაძაბვის ტიპის თავის ტკივილის სიხშირეს.