naproxen

მოკლედ

ნაპროქსენი (Naproxen) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (ნსაას), რომელიც გამოიყენება ტკივილის, ანთებისა და ცხელების სამკურნალოდ. იგი მიეკუთვნება პროპიონის მჟავას წარმოებულთა ჯგუფს და მოქმედებს ციკლოოქსიგენაზას (COX-1 და COX-2) ფერმენტების არასელექციური ინჰიბიციით, რაც ამცირებს პროსტაგლანდინების სინთეზს. ნაპროქსენი ფართოდ გამოიყენება რევმატოიდული ართრიტის, ოსტეოართრიტის, ანკილოზური სპონდილიტის, მწვავე პოდაგრის შეტევის, დისმენორეის, კუნთ-ძვლოვანი ტკივილისა და თავის ტკივილის სამკურნალოდ. პრეპარატი ხასიათდება ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდით (12-17 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში 2-ჯერ მიღებით შეინარჩუნოს თერაპიული ეფექტი. ნაპროქსენი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და მიჩნეულია ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო ნსაას-ად კარდიოვასკულარული რისკის თვალსაზრისით.

რა არის და ფარმაკოლოგია

ნაპროქსენი (INN: Naproxen) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (ნსაას), რომელიც მიეკუთვნება პროპიონის მჟავას წარმოებულთა ქიმიურ ჯგუფს — იბუპროფენისა და კეტოპროფენის მსგავსად. პრეპარატი სინთეზირებული იქნა 1960-იან წლებში Syntex კომპანიის მეცნიერების მიერ და 1976 წელს FDA-ს მიერ დამტკიცდა რეცეპტით გაცემის პრეპარატად. 1994 წელს ნაპროქსენი ხელმისაწვდომი გახდა ურეცეპტოდ (OTC) ბევრ ქვეყანაში.

ქიმიურად ნაპროქსენი წარმოადგენს (S)-(+)-2-(6-მეთოქსინაფთალინ-2-ილ)პროპიონის მჟავას. მნიშვნელოვანია, რომ სამედიცინო მიზნით გამოიყენება მხოლოდ S-ენანტიომერი, რომელიც ბიოლოგიურად აქტიურია. ნაპროქსენი ხელმისაწვდომია როგორც თავისუფალი მჟავის, ასევე ნატრიუმის მარილის (ნაპროქსენ-ნატრიუმი) სახით — უკანასკნელი უფრო სწრაფად იხსნება და, შესაბამისად, უფრო სწრაფ ტკივილგამაყუჩებელ ეფექტს იძლევა (BNF 87).

ფარმაკოლოგიურად ნაპროქსენი ხასიათდება სამი ძირითადი თერაპიული ეფექტით: ანალგეზიური (ტკივილგამაყუჩებელი), ანთების საწინააღმდეგო და ანტიპირეტიკული (სიცხის დამწევი). სხვა ნსაას-ებთან შედარებით, ნაპროქსენი გამოირჩევა ხანგრძლივი მოქმედებით, რაც განპირობებულია მისი გახანგრძლივებული ნახევარგამოყოფის პერიოდით. ეპიდემიოლოგიური კვლევებით დადასტურებულია, რომ ნაპროქსენს კარდიოვასკულარული რისკის ყველაზე დაბალი პროფილი აქვს ნსაას-თა ჯგუფში, რაც მას განსაკუთრებით მიმზიდველს ხდის გულ-სისხლძარღვთა რისკ-ფაქტორების მქონე პაციენტებისთვის (NICE CG177).

პრეპარატი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში ტკივილგამაყუჩებელი და ანთების საწინააღმდეგო საშუალების სახით (WHO Model List).

მოქმედების მექანიზმი

ნაპროქსენის ფარმაკოლოგიური მოქმედება განპირობებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის არასელექციური, შექცევადი ინჰიბიციით. ციკლოოქსიგენაზა არის ძირითადი ფერმენტი, რომელიც კატალიზებს არაქიდონის მჟავის გარდაქმნას პროსტაგლანდინებად — ბიოლოგიურად აქტიურ ლიპიდურ მედიატორებად, რომლებიც მონაწილეობენ ანთების, ტკივილისა და ცხელების პათოგენეზში.

COX-1 და COX-2 ინჰიბიცია: ნაპროქსენი თანაბრად ბლოკავს ციკლოოქსიგენაზას ორივე იზოფორმას:

• COX-1 — კონსტიტუციური ფერმენტია, რომელიც ექსპრესირდება თითქმის ყველა ქსოვილში და მონაწილეობს ფიზიოლოგიურ პროცესებში: კუჭის ლორწოვანის დაცვაში (ციტოპროტექცია), თრომბოციტების აგრეგაციაში (თრომბოქსან A₂-ის სინთეზი) და თირკმლის პერფუზიის რეგულაციაში.
• COX-2 — ინდუცირებადი ფერმენტია, რომლის ექსპრესია მკვეთრად იზრდება ანთებითი სტიმულის საპასუხოდ. COX-2 კატალიზებს პროანთებითი პროსტაგლანდინების (PGE₂, PGI₂) სინთეზს.

პროსტაგლანდინების სინთეზის დათრგუნვა: COX ფერმენტის ინჰიბიციის შედეგად მცირდება შემდეგი მედიატორების წარმოქმნა:

• პროსტაგლანდინი E₂ (PGE₂) — ანთებისა და ტკივილის ძირითადი მედიატორი, რომელიც სენსიბილიზაციას უწევს ნოციცეპტორებს (ტკივილის რეცეპტორებს) და მონაწილეობს ჰიპერთერმიაში ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრზე ზემოქმედებით.
• პროსტაციკლინი (PGI₂) — ვაზოდილატატორი და ანტიაგრეგანტი.
• თრომბოქსან A₂ (TXA₂) — ვაზოკონსტრიქტორი და თრომბოციტების აგრეგაციის სტიმულატორი.

ანტიაგრეგაციული ეფექტი: ნაპროქსენი, COX-1-ის ინჰიბიციით, ამცირებს თრომბოქსან A₂-ის სინთეზს თრომბოციტებში, რაც ხსნის მის ანტითრომბოციტულ აქტივობას. სწორედ ამ თვისებით აიხსნება ნაწილობრივ ნაპროქსენის უფრო დაბალი კარდიოვასკულარული რისკი სხვა ნსაას-ებთან შედარებით (EMA SmPC).

პერიფერიული და ცენტრალური ანალგეზია: ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი განპირობებულია როგორც პერიფერიული (ანთებითი მედიატორების შემცირება ქსოვილებში), ასევე ცენტრალური მექანიზმებით (პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბიცია ზურგის ტვინის დონეზე). ანტიპირეტიკული ეფექტი რეალიზდება ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციური ცენტრის დონეზე PGE₂-ის წარმოქმნის დათრგუნვით.

ჩვენებები

ნაპროქსენი გამოიყენება ტკივილისა და ანთების მრავალფეროვანი მდგომარეობის სამკურნალოდ. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი ჩვენებები:

კუნთ-ძვლოვანი დაავადებები:

• [რევმატოიდული ართრიტი](/conditions/revmatoiduli-artriti) — ხანგრძლივი თერაპიის ნაწილად ტკივილისა და ანთების სიმპტომატური მართვისთვის (BNF 87).
• [ოსტეოართრიტი](/conditions/osteoartriti) — სახსრის დეგენერაციული დაავადების სიმპტომატურ მკურნალობაში. NICE-ის გაიდლაინით, ნაპროქსენი რეკომენდებულია პირველი არჩევანის ნსაას-ად ოსტეოართრიტის დროს (NICE NG226).
• ანკილოზური სპონდილიტი — ხერხემლის ანთებითი დაავადების ტკივილისა და სიმძიმის შემსუბუქება.
• იუვენილური ართრიტი — ბავშვებში ანთებითი სახსროვანი დაავადებების მართვა.

მწვავე ტკივილი:

• პოდაგრის მწვავე შეტევა — ტკივილისა და ანთების სწრაფი კონტროლი. ნაპროქსენი რეკომენდებულია პოდაგრის შეტევის პირველი რიგის საშუალებად (NICE NG219).
• დისმენორეა — პირველადი მენსტრუალური ტკივილის მკურნალობა.
• პოსტოპერაციული და პოსტტრავმული ტკივილი — ზომიერი და საშუალო ინტენსივობის ტკივილის მართვა.
• კბილის ტკივილი — სტომატოლოგიური პროცედურების შემდგომი ანალგეზია.

სხვა ჩვენებები:

• [მიგრენი](/conditions/migreni) — მწვავე მიგრენული შეტევის კუპირება, განსაკუთრებით ნაპროქსენ-ნატრიუმის ფორმით.
• ტენდინიტი და ბურსიტი — რბილი ქსოვილების ანთებითი მდგომარეობები.
• ცხელება — ანტიპირეტიკული მიზნით, როდესაც პარაცეტამოლი არასაკმარისია.
• მენორაგია — ჭარბი მენსტრუალური სისხლდენის შემცირება.

გასათვალისწინებელია, რომ ნაპროქსენი სიმპტომატური საშუალებაა — ის არ მოქმედებს დაავადების ძირითად პათოგენეზზე და არ ანელებს ხრტილოვანი ქსოვილის დეგენერაციას ოსტეოართრიტის დროს (EMA SmPC).

დოზირება

ნაპროქსენის დოზირება განისაზღვრება ჩვენების, ასაკისა და პაციენტის ინდივიდუალური რისკ-პროფილის მიხედვით. რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება მინიმალური ხანგრძლივობით (BNF 87).

ზრდასრულები

ოსტეოართრიტი და რევმატოიდული ართრიტი:

• ნაპროქსენი: 250-500 მგ 2-ჯერ დღეში (დღიური მაქსიმუმი: 1000 მგ).
• ნაპროქსენ-ნატრიუმი: 275-550 მგ 2-ჯერ დღეში (დღიური მაქსიმუმი: 1100 მგ).

მწვავე პოდაგრა:

• საწყისი დოზა: 750 მგ, შემდეგ 250 მგ ყოველ 8 საათში შეტევის კუპირებამდე.

მწვავე ტკივილი და დისმენორეა:

• საწყისი დოზა: 500 მგ, შემდეგ 250 მგ ყოველ 6-8 საათში (დღიური მაქსიმუმი: 1250 მგ პირველ დღეს, შემდეგ 1000 მგ).

მიგრენი (ნაპროქსენ-ნატრიუმი):

• 550 მგ შეტევის დასაწყისში, საჭიროებისას 275 მგ 30 წუთის შემდეგ.

ბავშვები (>2 წლის)

• იუვენილური ართრიტი: 5-7.5 მგ/კგ 2-ჯერ დღეში (მაქსიმუმი 15 მგ/კგ/დღეში, არაუმეტეს 1000 მგ/დღეში).
• კუნთ-ძვლოვანი ტკივილი (>12 წლის): 250 მგ ყოველ 6-8 საათში.

ხანდაზმულები

ხანდაზმულ პაციენტებში რეკომენდებულია ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზით დაწყება და თერაპიის ხანგრძლივობის შეზღუდვა. გასტროინტესტინალური რისკის გამო სასურველია პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორის (PPI) თანდართვა (NICE CG177).

თირკმლის უკმარისობა

• მსუბუქი (GFR 30-60 მლ/წთ): ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზა, მჭიდრო მონიტორინგი.
• საშუალო-მძიმე (GFR <30 მლ/წთ): უკუნაჩვენებია (BNF 87).

ღვიძლის უკმარისობა

მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს ნაპროქსენი უკუნაჩვენებია. მსუბუქი-საშუალო ხარისხის დროს საჭიროა დოზის კორექცია და ფუნქციური მაჩვენებლების მონიტორინგი.

მიღების წესი: ნაპროქსენი ინიშნება საკვებთან ერთად ან საკვების მიღების შემდეგ გასტროინტესტინალური გართულებების რისკის შესამცირებლად.

ფარმაკოკინეტიკა

აბსორბცია: ნაპროქსენი პერორალური მიღების შემდეგ თითქმის სრულად (≥95%) შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 95%-ს. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა ნაპროქსენისთვის 2-4 საათში, ხოლო ნაპროქსენ-ნატრიუმისთვის 1-2 საათში, რაც აიხსნება ნატრიუმის მარილის უფრო სწრაფი დისოციაციით. საკვები ანელებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არ ამცირებს აბსორბციის ხარისხს (EMA SmPC).

განაწილება: ნაპროქსენი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს — ალბუმინთან შეკავშირების ხარისხი >99%. განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს 0.16 ლ/კგ. პრეპარატი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც კონცენტრაცია პლაზმური კონცენტრაციის დაახლოებით 60%-ს შეადგენს.

მეტაბოლიზმი: ნაპროქსენი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ძირითადად CYP2C9 ფერმენტის მეშვეობით, ასევე ნაწილობრივ CYP1A2-ით. ძირითადი მეტაბოლიტია 6-O-დესმეთილნაპროქსენი, რომელიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. მეტაბოლიტები შემდგომ კონიუგაციას განიცდიან გლუკურონის მჟავასთან.

ექსკრეცია: ნაპროქსენი ელიმინირდება ძირითადად თირკმლებით — დოზის დაახლოებით 95% გამოიყოფა შარდით (მეტაბოლიტებისა და კონიუგატების სახით), 5%-ზე ნაკლები — უცვლელი სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 12-17 საათს, რაც განაპირობებს დღეში 2-ჯერ მიღების რეჟიმს. სტაბილური მდგომარეობა (steady state) მიიღწევა 4-5 დღეში (BNF 87).

გვერდითი ეფექტები

ნაპროქსენის გვერდითი ეფექტები დამახასიათებელია ნსაას-თა ჯგუფისთვის და ძირითადად დაკავშირებულია პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბიციით.

ხშირი (>10%)

• გულისრევა
• დისპეფსია, ეპიგასტრალური ტკივილი
• თავის ტკივილი
• თავბრუსხვევა

ნაკლებად ხშირი (1-10%)

• მუცლის ტკივილი, დიარეა, ყაბზობა
• შებერილობა, მეტეორიზმი
• ღებინება
• პერიფერიული შეშუპება (სითხის რეტენცია)
• ყურებში ზუილი (ტინიტუსი)
• მსუბუქი ტრანსამინაზების მომატება
• კანის გამონაყარი, ქავილი
• ძილიანობა

იშვიათი, მაგრამ სერიოზული (<1%)

გასტროინტესტინალური:

• პეპტიური წყლული, კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა, პერფორაცია — განსაკუთრებით ხანდაზმულებში და ანამნეზში წყლულოვანი დაავადების მქონე პაციენტებში (NICE CG177).

კარდიოვასკულარული:

• არტერიული წნევის მომატება
• გულის უკმარისობის გამწვავება
• მიოკარდიუმის ინფარქტისა და ინსულტის რისკის მცირე ზრდა ხანგრძლივი, მაღალდოზიანი თერაპიის დროს, თუმცა ნაპროქსენი ითვლება ყველაზე ნაკლებად რისკიან ნსაას-ად ამ თვალსაზრისით (EMA SmPC).

თირკმლის:

• ინტერსტიციალური ნეფრიტი
• თირკმლის ფუნქციის გაუარესება, ოლიგურია
• ჰიპერკალემია

ჰემატოლოგიური:

• აგრანულოციტოზი, თრომბოციტოპენია, აპლასტიური ანემია (ძალიან იშვიათი).

ალერგიული რეაქციები:

• ანაფილაქსია
• სტივენს-ჯონსონის სინდრომი, ტოქსიკური ეპიდერმული ნეკროლიზი (ძალიან იშვიათი).
• ბრონქოსპაზმი — განსაკუთრებით ასპირინით გამოწვეული ბრონქული ასთმის მქონე პაციენტებში.

ღვიძლის:

• ჰეპატიტი, სიყვითლე (იშვიათი).

უკუჩვენებები და სიფრთხილე

აბსოლუტური უკუჩვენებები

• ნაპროქსენის ან პრეპარატის ნებისმიერი ექსციპიენტის მიმართ ჰიპერმგრძნობელობა.
• ანამნეზში ასპირინით ან სხვა ნსაას-ით გამოწვეული ბრონქოსპაზმი, ანგიონევროზული შეშუპება ან ურტიკარია.
• აქტიური პეპტიური წყლული ან მიმდინარე კუჭ-ნაწლავის სისხლდენა.
• მძიმე ღვიძლის უკმარისობა.
• მძიმე თირკმლის უკმარისობა (GFR <30 მლ/წთ).
• მძიმე გულის უკმარისობა (NYHA III-IV).
• ორსულობის III ტრიმესტრი (BNF 87).
• კორონარული არტერიის შუნტირების ოპერაციის (CABG) პერიოპერაციული პერიოდი.

სიფრთხილის ზომები

• ანამნეზში კუჭ-ნაწლავის წყლულოვანი დაავადება — PPI-ს თანდართვა სავალდებულოა.
• კარდიოვასკულარული რისკ-ფაქტორები (ჰიპერტენზია, დიაბეტი, ჰიპერლიპიდემია).
• ხანდაზმულთა ასაკი (≥65 წელი) — გაზრდილი GI და თირკმლის გართულებების რისკი.
• ანტიკოაგულანტებით მკურნალობა.
• ბრონქული ასთმა — ასპირინის სენსიტიურობის გამო.
• დეჰიდრატაცია — თირკმლის ფუნქციის მონიტორინგი სავალდებულოა.
• SLE (სისტემური წითელი მგლურა) — ასეპტიკური მენინგიტის რისკი.

ურთიერთქმედებები

ნაპროქსენი მრავალი კლინიკურად მნიშვნელოვანი წამალთა ურთიერთქმედებით ხასიათდება:

მაღალი რისკის კომბინაციები:

• ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, დაბიგატრანი, რივაროქსაბანი): სისხლდენის რისკის მნიშვნელოვანი ზრდა. ნაპროქსენი აძლიერებს ანტიკოაგულანტების ეფექტს ცილებთან შეკავშირებისგან განდევნის და თრომბოციტების ფუნქციის დათრგუნვის გზით (BNF 87).
• ანტითრომბოციტული საშუალებები (კლოპიდოგრელი, ასპირინი): კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკის ადიტიური ზრდა.
• დაბალდოზიანი ასპირინი: ნაპროქსენმა შესაძლოა შეაფერხოს ასპირინის შეუქცევადი ანტითრომბოციტული ეფექტი COX-1-ზე კონკურენტული შეკავშირების გამო. რეკომენდებულია ნაპროქსენის მიღება ასპირინამდე მინიმუმ 2 საათით ადრე ან 8 საათის შემდეგ (FDA).
• ლითიუმი: ნაპროქსენი ამცირებს ლითიუმის თირკმლისმიერ კლირენსს, რაც იწვევს პლაზმური კონცენტრაციის 15-20%-ით მომატებას და ტოქსიკურობის რისკს.
• მეთოტრექსატი: ნსაას-ები ამცირებენ მეთოტრექსატის თირკმლისმიერ ექსკრეციას — ტოქსიკურობის რისკი, განსაკუთრებით მაღალდოზიანი მეთოტრექსატის თერაპიის დროს.

საშუალო რისკის კომბინაციები:

• აგფ ინჰიბიტორები და ARB-ები: ნაპროქსენი ამცირებს ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდის მწვავე თირკმლის უკმარისობის რისკს, განსაკუთრებით დიურეტიკებთან ერთობლივი გამოყენებისას ("სამმაგი დარტყმა" — NSAID + ACEi/ARB + diuretic) (NICE CG182).
• SSRI-ები (ფლუოქსეტინი, სერტრალინი): კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკის ზრდა.
• კორტიკოსტეროიდები: GI წყლულის და სისხლდენის რისკის ადიტიური ზრდა.
• ციკლოსპორინი: ნეფროტოქსიკურობის ადიტიური ზრდა.
• დიურეტიკები: ეფექტურობის შემცირება და თირკმლის ფუნქციის გაუარესების რისკი.

ორსულობა და ლაქტაცია

ორსულობა

ნაპროქსენი კლასიფიცირდება როგორც FDA კატეგორია C (I და II ტრიმესტრი) და კატეგორია D (III ტრიმესტრი).

I ტრიმესტრი: ნსაას-ების გამოყენება ადრეულ ორსულობაში ასოცირებულია სპონტანური აბორტის მცირედ გაზრდილ რისკთან. თუ შესაძლებელია, გამოყენება უნდა იქნას აცილებული.

II ტრიმესტრი: გამოიყენება მხოლოდ მკაცრი ჩვენებით, როდესაც სარგებელი აღემატება რისკს.

III ტრიმესტრი: უკუნაჩვენებია. ნაპროქსენმა შესაძლოა გამოიწვიოს ნაყოფის არტერიული სადინარის (ductus arteriosus) ნაადრევი დახურვა, ნეონატალური ფილტვის ჰიპერტენზია, ოლიგოჰიდრამნიონი (ამნიოტური სითხის შემცირება) და ნეონატალური თირკმლის დისფუნქცია. ასევე შესაძლოა დააგვიანოს მშობიარობის დაწყება მიომეტრიუმის შეკუმშვადობის დათრგუნვით (EMA SmPC).

ლაქტაცია

ნაპროქსენი გადადის დედის რძეში მცირე რაოდენობით (პლაზმური კონცენტრაციის დაახლოებით 1%). BNF-ის რეკომენდაციით, ნაპროქსენის გამოყენება ძუძუთი კვების პერიოდში ზოგადად ნებადართულია სიფრთხილით, მოკლე კურსებით. თუმცა იბუპროფენი ითვლება უფრო სასურველ ნსაას-ად მეძუძურ ქალებში ნახევარგამოყოფის მოკლე პერიოდის გამო (BNF 87).

ბრენდები საქართველოში

საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ნაპროქსენი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდული და გენერიკული სახელწოდებით:

• ნაპროქსენი — გენერიკული პრეპარატი, ტაბლეტების სახით (250 მგ, 500 მგ).
• ალევე (Aleve) — OTC პრეპარატი ნაპროქსენ-ნატრიუმის ფორმით (220 მგ).

გარდა ამისა, ნაპროქსენი შედის კომბინირებული პრეპარატების შემადგენლობაში, მაგალითად, სუმატრიპტანთან ერთად მიგრენის სამკურნალოდ. საქართველოში ხელმისაწვდომი კონკრეტული ბრენდების შესახებ დეტალური ინფორმაცია შეგიძლიათ იხილოთ ნაპროქსენის მედიკამენტების გვერდზე.

პაციენტებს ეძლევათ რეკომენდაცია, შეიძინონ მხოლოდ ლიცენზირებული და ხარისხის კონტროლის გავლილი პრეპარატები. ფასები და ხელმისაწვდომობა შეიძლება განსხვავდებოდეს აფთიაქების მიხედვით.

ხშირად დასმული კითხვები

რით განსხვავდება ნაპროქსენი იბუპროფენისგან?

ნაპროქსენი და იბუპროფენი ორივე ნსაას-თა ჯგუფს მიეკუთვნება და მსგავსი მოქმედების მექანიზმი აქვთ, მაგრამ რამდენიმე მნიშვნელოვანი განსხვავება არსებობს. ნაპროქსენს ბევრად უფრო ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი აქვს (12-17 საათი vs 2-4 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში მხოლოდ 2-ჯერ მიღებით უზრუნველყოფილი იქნას 24-საათიანი ეფექტი. გარდა ამისა, ნაპროქსენს აქვს უფრო დაბალი კარდიოვასკულარული რისკი, რაც მას უფრო სასურველ არჩევანად აქცევს გულ-სისხლძარღვთა რისკ-ფაქტორების მქონე პაციენტებისთვის (NICE NG226).

შეიძლება თუ არა ნაპროქსენის და პარაცეტამოლის ერთდროულად მიღება?

დიახ, ნაპროქსენი და პარაცეტამოლი სხვადასხვა მოქმედების მექანიზმის მქონე ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებებია და მათი ერთდროულად გამოყენება ზოგადად უსაფრთხოა. ეს კომბინაცია უფრო ეფექტურ ანალგეზიას უზრუნველყოფს, ვიდრე ცალკეულად მიღებული თითოეული პრეპარატი. თუმცა, ნაპროქსენი არ უნდა კომბინირდეს სხვა ნსაას-ებთან (მაგ., იბუპროფენი, დიკლოფენაკი), რადგან ეს ზრდის გვერდითი ეფექტების რისკს სარგებლის დამატებითი ზრდის გარეშე (BNF 87).

რამდენ ხანს შეიძლება ნაპროქსენის მიღება?

ხანმოკლე მწვავე ტკივილის (მაგ., ტრავმა, დისმენორეა) შემთხვევაში ნაპროქსენი გამოიყენება 3-7 დღის განმავლობაში. ქრონიკული ანთებითი დაავადებების (მაგ., რევმატოიდული ართრიტი, ოსტეოართრიტი) დროს ხანგრძლივი გამოყენება დასაშვებია ექიმის მეთვალყურეობით, მაგრამ რეკომენდებულია პერიოდულად გადაფასდეს თერაპიის საჭიროება და გასტროპროტექციის საკითხი. NICE-ის რეკომენდაციით, ხანგრძლივი ნსაას-თერაპიის დროს აუცილებელია PPI-ს თანდართვა (NICE NG226).

რა დროს უნდა მივიღო ნაპროქსენი — საკვებამდე თუ საკვების შემდეგ?

ნაპროქსენი რეკომენდებულია საკვებთან ერთად ან საკვების მიღების შემდეგ მიიღოთ. ეს ამცირებს კუჭის ლორწოვანის გაღიზიანებას და გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტების რისკს. ტაბლეტი უნდა მიიღოთ სრული ჭიქა წყლით და მიღების შემდეგ მინიმუმ 30 წუთი არ დაწვეთ, რათა თავიდან აიცილოთ საყლაპავის გაღიზიანება.

არის თუ არა ნაპროქსენი უფრო უსაფრთხო გულისთვის, ვიდრე სხვა ნსაას-ები?

კვლევებით ნაჩვენებია, რომ ნაპროქსენს სხვა ნსაას-ებთან (დიკლოფენაკი, იბუპროფენი მაღალი დოზით, COX-2 ინჰიბიტორები) შედარებით ყველაზე დაბალი კარდიოვასკულარული რისკი აქვს. ეს ნაწილობრივ განპირობებულია მისი ხანგრძლივი ანტითრომბოციტული ეფექტით. სწორედ ამიტომ NICE და EMA ნაპროქსენს რეკომენდავენ პირველი არჩევანის ნსაას-ად კარდიოვასკულარული რისკის მქონე პაციენტებისთვის. თუმცა, არცერთი ნსაას არ არის სრულიად უსაფრთხო გულ-სისხლძარღვთა მხრივ და ხანგრძლივი გამოყენება მაინც მოითხოვს სიფრთხილეს (EMA SmPC).

შეიძლება თუ არა ნაპროქსენი ალკოჰოლთან ერთად?

ალკოჰოლის მოხმარება ნაპროქსენის მიღების პერიოდში არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი თავად აღიზიანებს კუჭის ლორწოვანს და ნაპროქსენთან ერთობლივმა გამოყენებამ შეიძლება მნიშვნელოვნად გაზარდოს კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის და წყლულოვანი დაავადების რისკი. თუ პაციენტი მაინც მოიხმარს ალკოჰოლს, რაოდენობა უნდა იყოს მინიმალური.