meloxicamum · INN
meloxicamum (meloxicamum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
მელოქსიკამი (Meloxicamum) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (აასს), რომელიც მიეკუთვნება ოქსიკამების ჯგუფს. იგი სელექციურად თრგუნავს ციკლოოქსიგენაზა-2 (ცოგ-2) ფერმენტს, რის შედეგადაც ხასიათდება შედარებით დაბალი გასტროინტესტინური ტოქსიკურობით კლასიკურ აასსმ-ებთან შედარებით. გამოიყენება ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტის და ანკილოზირებული სპონდილიტის სიმპტომური მკურნალობისთვის — ტკივილის, ანთებისა და სახსრების სიხისტის შესამცირებლად. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, საინექციო ხსნარის, სუპოზიტორიებისა და გელის ფორმით. სტანდარტული დოზა მოზრდილებში შეადგენს 7,5–15 მგ დღეში ერთხელ. ნახევარგამოყოფის პერიოდი 20 საათია, რაც დღეში ერთჯერადი მიღების საშუალებას იძლევა. ძირითადი გვერდითი ეფექტები მოიცავს გასტროინტესტინურ დარღვევებს, თავბრუსხვევას და შეშუპებას. უკუნაჩვენებია აქტიური კუჭ-ნაწლავის წყლულის, მძიმე გულის, ღვიძლის ან თირკმლის უკმარისობისა და ორსულობის III ტრიმესტრის დროს (BNF 87).
მელოქსიკამი არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (აასსმ), რომელიც ქიმიურად მიეკუთვნება ენოლური მჟავის წარმოებულების — ოქსიკამების კლასს. საერთაშორისო არაპატენტური სახელწოდებაა (INN): meloxicamum. პრეპარატი სინთეზირებულ იქნა 1980-იან წლებში ფარმაცევტული კომპანია Boehringer Ingelheim-ის მიერ, ხოლო კლინიკურ პრაქტიკაში შემოვიდა 1990-იანი წლების შუა პერიოდში. ევროპაში პირველი რეგისტრაცია მოხდა 1996 წელს (EMA SmPC).
მელოქსიკამი შეიქმნა პიროქსიკამის სტრუქტურული ანალოგის სახით, თუმცა მისგან განსხვავებით, ცოგ-2-ის მიმართ შედარებით მაღალი სელექციურობით ხასიათდება. ეს თვისება განაპირობებს უფრო ხელსაყრელ გასტროინტესტინურ უსაფრთხოების პროფილს, რაც კლინიკურ კვლევებში — კერძოდ, MELISSA და SELECT გამოკვლევებში — დადასტურდა.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით მელოქსიკამი მიეკუთვნება M01AC ჯგუფს (ოქსიკამები) ATC სისტემის მიხედვით. პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების სიაში (WHO Model List) როგორც ანთების საწინააღმდეგო და ანტირევმატიული საშუალება.
მელოქსიკამი ხელმისაწვდომია მრავალ ფარმაცევტულ ფორმაში: პერორალური ტაბლეტები (7,5 მგ და 15 მგ), საინექციო ხსნარი კუნთშიდა შეყვანისთვის (15 მგ/1,5 მლ), რექტალური სუპოზიტორიები (15 მგ) და გარეგანი გამოყენების გელი. პერორალური ფორმები ყველაზე ფართოდ გამოიყენება ქრონიკული მუსკულოსკელეტური დაავადებების ხანგრძლივი მკურნალობისთვის (BNF 87).
მელოქსიკამის ფარმაკოლოგიური ეფექტი რეალიზდება ციკლოოქსიგენაზას (ცოგ) ფერმენტის ინჰიბიციის გზით. ციკლოოქსიგენაზა წარმოადგენს საკვანძო ფერმენტს არაქიდონის მჟავის მეტაბოლიზმში — ის კატალიზებს არაქიდონის მჟავის გარდაქმნას პროსტაგლანდინ H2-ად, საიდანაც შემდგომ სინთეზდება სხვადასხვა პროსტანოიდები: პროსტაგლანდინები (PGE2, PGD2, PGF2α), პროსტაციკლინი (PGI2) და თრომბოქსანი A2 (TXA2).
არსებობს ციკლოოქსიგენაზას ორი ძირითადი იზოფორმა:
მელოქსიკამი პრეფერენციულად თრგუნავს ცოგ-2 ფერმენტს. In vitro კვლევებში დადგენილია, რომ ცოგ-2/ცოგ-1 ინჰიბიციის თანაფარდობა მელოქსიკამისთვის მნიშვნელოვნად უფრო მაღალია, ვიდრე კლასიკური აასსმ-ებისთვის (დიკლოფენაკი, იბუპროფენი, პიროქსიკამი), თუმცა ნაკლებია, ვიდრე სრულად სელექციური ცოგ-2 ინჰიბიტორებისთვის — კოქსიბებისთვის (ცელეკოქსიბი, ეტორიკოქსიბი) (EMA SmPC).
ცოგ-2-ის სელექციური ინჰიბიციის შედეგად მელოქსიკამი:
ცოგ-1-ის შედარებით დაბალი ინჰიბიციის გამო, თერაპიულ დოზებში მელოქსიკამი ნაკლებად არღვევს კუჭის ლორწოვანი გარსის ცოგ-1-დამოკიდებულ დაცვით მექანიზმებს, რაც ხსნის მის შედარებით ხელსაყრელ კუჭ-ნაწლავურ ტოლერანტობას (NICE NG136).
მელოქსიკამი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობების სიმპტომური, მოკლე ან ხანგრძლივვადიანი მკურნალობისთვის:
ოსტეოართრიტი (/conditions/osteoarthritis) წარმოადგენს მელოქსიკამის ყველაზე გავრცელებულ ჩვენებას. პრეპარატი ეფექტურად ამცირებს სახსრის ტკივილს, სიხისტეს და ფუნქციური შეზღუდვის ხარისხს. მელოქსიკამი გამოიყენება მუხლის, თეძოს, ხელის და სხვა სახსრების ოსტეოართრიტის დროს, როგორც პირველი რიგის ფარმაკოთერაპიული საშუალება პარაცეტამოლის არაეფექტურობის შემთხვევაში (NICE NG136).
რევმატოიდული ართრიტის (/conditions/rheumatoid-arthritis) დროს მელოქსიკამი გამოიყენება სიმპტომური თერაპიის მიზნით — ტკივილისა და ანთებითი აქტივობის შესამცირებლად. მნიშვნელოვანია, რომ აასსმ-ები, მათ შორის მელოქსიკამი, არ ცვლის დაავადების პროგრესირებას და გამოიყენება დაავადების მომარეგულირებელ ანტირევმატიულ პრეპარატებთან (DMARD-ები) კომბინაციაში (BNF 87).
მელოქსიკამი ეფექტურია ანკილოზირებული სპონდილიტის (/conditions/ankylosing-spondylitis) ტკივილისა და სიხისტის სამკურნალოდ, განსაკუთრებით დილის სიხისტის შესამცირებლად. აასსმ-ები, მათ შორის მელოქსიკამი, წარმოადგენს ანკილოზირებული სპონდილიტის პირველი რიგის ფარმაკოთერაპიას (ASAS/EULAR რეკომენდაციები).
მელოქსიკამი დამტკიცებულია 2 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებში იუვენილური იდიოპათიური ართრიტის სიმპტომური მკურნალობისთვის (EMA SmPC). დოზა ინდივიდუალურად განისაზღვრება სხეულის მასის მიხედვით.
კლინიკურ პრაქტიკაში მელოქსიკამი ასევე გამოიყენება მწვავე მუსკულოსკელეტური ტკივილის, ტენდინიტის, ბურსიტის და სხვა ანთებითი მდგომარეობების შემთხვევაში, თუმცა ეს ჩვენებები შესაძლოა ყველა ქვეყანაში არ იყოს ოფიციალურად რეგისტრირებული. საინექციო ფორმა განსაკუთრებით გამოსადეგია ოსტეოართრიტისა და რევმატოიდული ართრიტის მწვავე გამწვავებების მოკლევადიან მკურნალობაში (EMA SmPC).
ოსტეოართრიტი:
რევმატოიდული ართრიტი:
ანკილოზირებული სპონდილიტი:
საინექციო ფორმა:
ტაბლეტები მიიღება საკვებთან ერთად, საკმარისი რაოდენობის წყლით, დღეში ერთხელ. ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესების მიზნით რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება მინიმალური ხანგრძლივობით (EMA SmPC).
მელოქსიკამი პერორალური მიღების შემდეგ კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 89%-ს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 5-6 საათში. საკვების მიღება არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას ბიოშეღწევადობაზე. სტაბილური კონცენტრაცია (steady state) მყარდება 3-5 დღეში (EMA SmPC).
მელოქსიკამი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს — ძირითადად ალბუმინს (>99,4%). განაწილების მოცულობა დაბალია — დაახლოებით 10-16 ლიტრი. პრეპარატი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც კონცენტრაცია შეადგენს პლაზმური კონცენტრაციის დაახლოებით 40-50%-ს, რაც კლინიკურად მნიშვნელოვანია სახსროვანი დაავადებების მკურნალობისას.
მელოქსიკამი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით, ძირითადად CYP2C9 იზოფერმენტით, ნაწილობრივ CYP3A4 მონაწილეობით. წარმოიქმნება ოთხი ფარმაკოლოგიურად არააქტიური მეტაბოლიტი: 5'-ჰიდროქსიმელოქსიკამი (ძირითადი), 5'-კარბოქსიმელოქსიკამი და ორი სხვა მეტაბოლიტი.
მელოქსიკამი გამოიყოფა თანაბრად შარდით და განავლით მეტაბოლიტების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს საშუალოდ 20 საათს (15-20 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებით. პლაზმული კლირენსი შეადგენს დაახლოებით 8 მლ/წთ. უცვლელი სახით 3%-ზე ნაკლები გამოიყოფა შარდით (EMA SmPC).
მელოქსიკამის გვერდითი ეფექტების პროფილი სხვა აასსმ-ების მსგავსია, თუმცა ცოგ-2 სელექციურობის გამო გასტროინტესტინური გართულებების სიხშირე შედარებით დაბალია.
ყველა აასსმ-ის მსგავსად, მელოქსიკამის ხანგრძლივი გამოყენება ასოცირებულია კარდიოვასკულარული თრომბოტიკური მოვლენების (მიოკარდიუმის ინფარქტი, ინსულტი) მცირედ მომატებულ რისკთან. რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება მინიმალური ხანგრძლივობით (NICE NG136, BNF 87).
მელოქსიკამი ურთიერთქმედებს მრავალ სამკურნალწამლო ჯგუფთან, რაც მოითხოვს ფრთხილად მონიტორინგს.
მელოქსიკამი მეტაბოლიზდება CYP2C9-ით. CYP2C9-ის ინჰიბიტორებმა (მაგ., ფლუკონაზოლი, ვორიკონაზოლი) შეიძლება გაზარდონ მელოქსიკამის პლაზმური კონცენტრაცია. CYP2C9 ნელი მეტაბოლიზატორების (2/3, 3/3 გენოტიპი) შემთხვევაში საჭიროა დოზის კორექცია (EMA SmPC).
მელოქსიკამი უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში. ყველა აასსმ-ის მსგავსად, III ტრიმესტრში მიღებამ შეიძლება გამოიწვიოს:
ორსულობის I და II ტრიმესტრში მელოქსიკამი არ არის რეკომენდებული, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ცხოველთა კვლევებში გამოვლენილია რეპროდუქციული ტოქსიკურობა (EMA SmPC).
FDA კატეგორია: C (I-II ტრიმესტრი) / D (III ტრიმესტრი).
EMA 2022 წლიდან რეკომენდაციას იძლევა აასსმ-ების თავიდან აცილებას ორსულობის 20-ე კვირის შემდეგ ოლიგოჰიდრამნიონის რისკის გამო.
მელოქსიკამი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. ლაქტაციის პერიოდში მიღება არ არის რეკომენდებული. თუ მიღება აუცილებელია, უნდა განიხილებოდეს ძუძუთი კვების შეწყვეტა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მელოქსიკამი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდული სახელწოდებით:
გარდა ამისა, საქართველოში შესაძლებელია ხელმისაწვდომი იყოს მელოქსიკამის სხვა გენერიკული და ბრენდული პრეპარატები, მათ შორის მოვალისი (Movalis) — ორიგინალური პრეპარატი Boehringer Ingelheim-ისგან. კონკრეტული ბრენდის არჩევისას რეკომენდებულია ფარმაცევტთან ან ექიმთან კონსულტაცია.
მელოქსიკამი შეიძლება მიღებულ იქნას დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, რადგან მისი ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი (დაახლოებით 20 საათი) უზრუნველყოფს 24-საათიან ეფექტს. უმჯობესია მიიღოთ ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს, საკვებთან ერთად, კუჭის გაღიზიანების შესამცირებლად.
არა, მელოქსიკამის სხვა აასსმ-ებთან (იბუპროფენი, დიკლოფენაკი, ნაპროქსენი) ერთდროულად მიღება უკუნაჩვენებია. ეს კომბინაცია არ ზრდის ეფექტურობას, მაგრამ მნიშვნელოვნად ზრდის კუჭ-ნაწლავის სისხლდენისა და წყლულის განვითარების რისკს (BNF 87).
პერორალური მიღების შემდეგ ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი ჩვეულებრივ იწყება 1-2 საათში. სრული ანთების საწინააღმდეგო ეფექტის მისაღწევად შეიძლება საჭირო გახდეს 2-4 კვირიანი რეგულარული მიღება, განსაკუთრებით ქრონიკული ანთებითი დაავადებების დროს.
მელოქსიკამი გამიზნულია როგორც მოკლე, ისე ხანგრძლივვადიანი მიღებისთვის, თუმცა ყველა აასსმ-ის მსგავსად, რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის მინიმალური ხანგრძლივობით გამოყენება. ხანგრძლივი თერაპიისას აუცილებელია პერიოდული კლინიკური შეფასება და თირკმლის, ღვიძლის ფუნქციისა და სისხლის საერთო ანალიზის კონტროლი (NICE NG136).
ორივე აასსმ-ია, მაგრამ მელოქსიკამი უფრო სელექციურად თრგუნავს ცოგ-2 ფერმენტს, რაც თეორიულად ნიშნავს კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტების დაბალ რისკს. მელოქსიკამის უპირატესობაა დღეში ერთხელ მიღება (20-საათიანი ნახევარგამოყოფა), მაშინ როცა დიკლოფენაკი ჩვეულებრივ დღეში 2-3-ჯერ მიიღება. არჩევანი ინდივიდუალურად უნდა მოხდეს პაციენტის რისკის ფაქტორებისა და კლინიკური პასუხის გათვალისწინებით (BNF 87).
მელოქსიკამი უკუნაჩვენებია პაციენტებში, რომლებსაც ანამნეზში აქვთ ასპირინის ან აასსმ-ით ინდუცირებული ბრონქოსპაზმი, ურტიკარია ან რინიტი (ე.წ. „ასპირინით ინდუცირებული ასთმა" ან NSAIDs-exacerbated respiratory disease — NERD). კონტროლირებადი ასთმის დროს, აასსმ-ინდუცირებული ბრონქოსპაზმის ანამნეზის გარეშე, მელოქსიკამი სიფრთხილით შეიძლება გამოყენებულ იქნას ექიმის მეთვალყურეობით (EMA SmPC).