Ibuprofen Denk · INN
Ibuprofen Denk (Ibuprofen Denk) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
იბუპროფენი (Ibuprofen Denk) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (NSAID), რომელიც გამოიყენება ტკივილის, ანთების და ცხელების სამკურნალოდ. პრეპარატი ეფექტურია მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის ტკივილის — თავის ტკივილის, კბილის ტკივილის, მენსტრუალური ტკივილის, კუნთოვან-სახსრული ტკივილის, ასევე ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტისა და ცხელების დროს. იბუპროფენი მოქმედებს ციკლოოქსიგენაზას (COX-1 და COX-2) ფერმენტების ინჰიბირებით, რაც ამცირებს პროსტაგლანდინების სინთეზს. Denk Pharma-ს მიერ წარმოებული ფორმულაცია ხელმისაწვდომია საქართველოში ტაბლეტების სახით. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლოა გამოიწვიოს კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტები. უკუნაჩვენებია კუჭის წყლულის, მძიმე გულის, ღვიძლის ან თირკმლის უკმარისობის დროს (BNF 87).
იბუპროფენი წარმოადგენს პროპიონის მჟავას წარმოებულს, რომელიც მიეკუთვნება არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებების (NSAID) კლასს. იგი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1961 წელს სტიუარტ ადამსისა და ჯონ ნიკოლსონის მიერ Boots Group-ის ლაბორატორიაში (დიდი ბრიტანეთი). პრეპარატი 1969 წელს გამოჩნდა ბრიტანეთის ბაზარზე, ხოლო 1984 წლიდან ხელმისაწვდომი გახდა ურეცეპტოდ (OTC).
Ibuprofen Denk წარმოებულია გერმანული ფარმაცევტული კომპანია Denk Pharma GmbH & Co. KG-ს მიერ, რომელიც სპეციალიზდება ხარისხიანი გენერიკული პრეპარატების წარმოებაზე განვითარებადი ბაზრებისთვის. პრეპარატი შეესაბამება ევროპული ფარმაკოპეის სტანდარტებს.
ქიმიურად იბუპროფენი არის (RS)-2-(4-(2-მეთილპროპილ)ფენილ)პროპიონის მჟავა, მოლეკულური ფორმულით C₁₃H₁₈O₂. იგი არის რაცემული ნარევი, სადაც S(+)-ენანტიომერი ფარმაკოლოგიურად აქტიურია. R(-)-ენანტიომერი ორგანიზმში ნაწილობრივ გარდაიქმნება აქტიურ S-ფორმად.
იბუპროფენი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List), როგორც ანალგეზიური, ანტიპირეტიკული და ანთების საწინააღმდეგო საშუალება. იგი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული NSAID-ია მსოფლიოში, რაც განპირობებულია მისი კარგი ეფექტურობა/უსაფრთხოების თანაფარდობით.
იბუპროფენის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ემყარება ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტების არასელექციურ ინჰიბირებას. ეს ფერმენტები — COX-1 და COX-2 — კატალიზებენ არაქიდონის მჟავის გარდაქმნას პროსტაგლანდინ H₂-ად, რომელიც შემდგომ გარდაიქმნება სხვადასხვა პროსტანოიდებად: პროსტაგლანდინებად (PGE₂, PGD₂, PGF₂α), პროსტაციკლინად (PGI₂) და თრომბოქსან A₂-ად (TXA₂).
ანტიინფლამატორული ეფექტი: COX-2-ის ინჰიბირებით იბუპროფენი ამცირებს PGE₂-ისა და PGI₂-ის წარმოქმნას ანთების კერაში. ეს პროსტაგლანდინები ხელს უწყობენ ვაზოდილატაციას, პლაზმის ექსტრავაზაციას და ანთებითი უჯრედების მიგრაციას. მათი სინთეზის შემცირება ამცირებს შეშუპებას, სიწითლეს და ადგილობრივ ტემპერატურას.
ანალგეზიური ეფექტი: პროსტაგლანდინები (განსაკუთრებით PGE₂) სენსიბილიზებენ პერიფერიულ ნოციცეპტორებს ბრადიკინინისა და სხვა ალგოგენური მედიატორების მიმართ. COX-ინჰიბირება ამცირებს ამ სენსიტიზაციას, რაც ამაღლებს ტკივილის ზღურბლს. გარდა ამისა, არსებობს მტკიცებულებები ცენტრალური ანალგეზიური მექანიზმების შესახებაც — ზურგის ტვინის დონეზე COX-2-ის ინჰიბირება.
ანტიპირეტიკული ეფექტი: ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრში PGE₂ არის ძირითადი მედიატორი, რომელიც ამაღლებს ტემპერატურის „დაყენების წერტილს" ინფექციური ან ანთებითი პროცესების დროს. იბუპროფენი ამცირებს PGE₂-ის ცერებრალურ წარმოქმნას, რაც აღადგენს ნორმალურ თერმორეგულაციას.
ანტიაგრეგაციული ეფექტი: თრომბოციტებში COX-1-ის ინჰიბირება ამცირებს TXA₂-ის სინთეზს, თუმცა ეს ეფექტი იბუპროფენის შემთხვევაში რევერსიბელურია (ასპირინისგან განსხვავებით, რომელიც იწვევს არარევერსიბელურ აცეტილირებას).
იბუპროფენი COX-1/COX-2 სელექტიურობის მიხედვით თითქმის თანაბრად ინჰიბირებს ორივე იზოფორმას, რაც ხსნის როგორც მის თერაპიულ ეფექტს, ისე კუჭ-ნაწლავის გვერდით მოქმედებას (BNF 87).
იბუპროფენი გამოიყენება მრავალი კლინიკური მდგომარეობის დროს:
ტკივილის სინდრომები:
ანთებითი მდგომარეობები:
ცხელება:
პედიატრიული გამოყენება:
სხვა:
Ibuprofen Denk-ის ტაბლეტური ფორმა პირველ რიგში განკუთვნილია მოზრდილთა და მოზარდთა (≥12 წელი) ტკივილის, ანთებისა და ცხელების სიმპტომატური მკურნალობისთვის (EMA SmPC).
ტკივილი და ცხელება:
ანთებითი მდგომარეობები (რეცეპტით):
აბსორბცია: იბუპროფენი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. პერორალური ბიოშეღწევადობა >80%. პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1–2 საათში ჩვეულებრივი ტაბლეტისთვის. საკვები ამცირებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არა მოცულობას.
განაწილება: იბუპროფენი ძლიერად უკავშირდება პლაზმის ცილებს (99%, ძირითადად ალბუმინს). განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს 0.12–0.2 ლ/კგ. პრეპარატი აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც კონცენტრაცია თერაპიული რჩება პლაზმური კონცენტრაციის დაცემის შემდეგაც. ნაკლებად გადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერს.
მეტაბოლიზმი: ღვიძლში მეტაბოლიზდება ციტოქრომ P450 სისტემით (ძირითადად CYP2C9). ძირითადი მეტაბოლური გზებია ჰიდროქსილირება და კარბოქსილირება. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. R-ენანტიომერის S-ენანტიომერად ცალმხრივი კონვერსია ხდება ალფა-მეთილაცილ-CoA რაცემაზას მეშვეობით.
ელიმინაცია: ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 2–4 საათს. ელიმინაცია ხდება ძირითადად თირკმელებით (90% — მეტაბოლიტებისა და კონიუგატების სახით). 1%-ზე ნაკლები გამოიყოფა უცვლელი სახით შარდით. კლირენსი შეადგენს დაახლოებით 50 მლ/წთ (EMA SmPC).
რისკის მინიმიზაციისთვის რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის მინიმალური ხანგრძლივობით გამოყენება (BNF 87, EMA SmPC).
ასპირინი (დაბალი დოზა, კარდიოპროტექციული): იბუპროფენი კონკურენტულად უკავშირდება COX-1-ს და შეიძლება შეამციროს ასპირინის არარევერსიბელური ანტიაგრეგაციული ეფექტი. რეკომენდებულია იბუპროფენის მიღება ასპირინიდან ≥30 წუთის შემდეგ ან ≥8 საათით ადრე (FDA Alert).
ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, DOAC-ები): სისხლდენის რისკის მნიშვნელოვანი ზრდა. ერთდროული გამოყენება მოითხოვს INR-ის მჭიდრო მონიტორინგს.
მეტოტრექსატი: NSAID-ები ამცირებენ მეტოტრექსატის რენალურ კლირენსს, რაც ზრდის ტოქსიკურობის რისკს. მაღალი დოზის მეტოტრექსატთან ერთად უკუნაჩვენებია.
ლითიუმი: იბუპროფენი ამცირებს ლითიუმის რენალურ ელიმინაციას, ზრდის პლაზმურ კონცენტრაციას 15–20%-ით. საჭიროა მონიტორინგი.
ACE ინჰიბიტორები/ARB-ები: NSAID-ები ამცირებენ ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდის მწვავე თირკმლის დაზიანების რისკს (განსაკუთრებით „სამმაგი დარტყმის" კომბინაციაში დიურეტიკთან).
დიურეტიკები: ეფექტურობის შემცირება და ჰიპერკალიემიის რისკი (კალიუმშემანარჩუნებელი დიურეტიკებით).
SSRI-ები: კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკის ზრდა.
კორტიკოსტეროიდები: კუჭ-ნაწლავის წყლულისა და სისხლდენის რისკის ზრდა.
ციკლოსპორინი: ნეფროტოქსიკურობის ზრდა (BNF 87, EMA SmPC).
იბუპროფენი კატეგორიზდება როგორც FDA კატეგორია C (I-II ტრიმესტრი) და D (III ტრიმესტრი).
იბუპროფენი მცირე რაოდენობით გადადის დედის რძეში (<1% დედის დოზისა). ნახევარგამოყოფის ხანმოკლე პერიოდისა და დაბალი კონცენტრაციის გათვალისწინებით, იბუპროფენი ჩვეულებრივი დოზით თავსებადია ძუძუთი კვებასთან. იგი მიიჩნევა ლაქტაციის პერიოდში არჩევანის NSAID-ად (BNF 87, LactMed).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე იბუპროფენის შემცველი სხვადასხვა პრეპარატი ხელმისაწვდომია:
იბუპროფენი ასევე შედის კომბინირებულ პრეპარატებში სხვა აქტიურ ნივთიერებებთან ერთად. პრეპარატის შეძენა შესაძლებელია როგორც რეცეპტის გარეშე (200-400 მგ ტაბლეტები ტკივილისა და ცხელებისთვის), ისე რეცეპტით (მაღალი დოზები ანთებითი დაავადებებისთვის).
ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი ჩვეულებრივ იწყება მიღებიდან 20–30 წუთში, პიკური ეფექტი მიიღწევა 1–2 საათში. მოქმედების ხანგრძლივობა შეადგენს 4–6 საათს. ანთების საწინააღმდეგო ეფექტის სრული განვითარებისთვის (ქრონიკული დაავადებებისას) შეიძლება საჭირო იყოს 1–2 კვირიანი რეგულარული მიღება.
დიახ, იბუპროფენი და პარაცეტამოლი შეიძლება მიღებულ იქნას ერთდროულად ან მონაცვლეობით, რადგან მათ განსხვავებული მოქმედების მექანიზმი აქვთ. ეს კომბინაცია ხშირად გამოიყენება ბავშვებში ცხელების მართვისას (NICE CG160). თუმცა, პარაცეტამოლისგან განსხვავებით, იბუპროფენის მიღება რეკომენდებულია საკვებთან ერთად.
ორივე NSAID-ია, მაგრამ განსხვავდებიან ეფექტურობით, უსაფრთხოებითა და ხანგრძლივობით. დიკლოფენაკი ძლიერი ანთების საწინააღმდეგოა, მაგრამ ასოცირდება უფრო მაღალ კარდიოვასკულარულ რისკთან. იბუპროფენი (≤1200 მგ/დღე) ითვლება ყველაზე უსაფრთხო NSAID-ად კარდიოვასკულარული თვალსაზრისით (EMA 2013 შეფასება). დიკლოფენაკს უფრო ხანგრძლივი მოქმედება აქვს.
იბუპროფენის მიღება რეკომენდებულია საკვებთან ან რძესთან ერთად, რათა შემცირდეს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანება. ცარიელ კუჭზე მიღებისას შეიძლება უფრო სწრაფი ეფექტი მიიღწეს, მაგრამ იზრდება დისპეფსიისა და ეროზიული გასტრიტის რისკი. ხანგრძლივი გამოყენების შემთხვევაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საკვებთან ერთად მიღება.
ტკივილისა და ცხელებისთვის ურეცეპტო გამოყენება რეკომენდებულია არაუმეტეს 3–5 დღისა (ზოგიერთი სახელმძღვანელოთი 10 დღემდე) ექიმთან კონსულტაციის გარეშე. თუ სიმპტომები არ უმჯობესდება ან უარესდება, აუცილებელია სამედიცინო კონსულტაცია. ქრონიკული ტკივილისთვის ხანგრძლივი გამოყენება მოითხოვს ექიმის მეთვალყურეობას და პერიოდულ შეფასებას (BNF 87).
ალკოჰოლი მნიშვნელოვნად ზრდის კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკს NSAID-ებთან ერთად მიღებისას. რეკომენდებულია ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა ან თავის არიდება იბუპროფენის მიღების პერიოდში. განსაკუთრებით სახიფათოა ქრონიკული ალკოჰოლის მომხმარებლებისთვის, რომლებსაც უკვე აქვთ კუჭის ლორწოვანი გარსის დაზიანება.