cetirizine · INN
cetirizine (cetirizine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ცეტირიზინი (Cetirizine) არის მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც სელექციურად ბლოკავს H1-ჰისტამინის რეცეპტორებს. გამოიყენება ალერგიული რინიტის, ქრონიკული სპონტანური ურტიკარიის და სხვა ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ. პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან განსხვავებით, ცეტირიზინი ნაკლებად იწვევს სედაციას და ანტიქოლინერგულ ეფექტებს. მოზრდილებისთვის სტანდარტული დოზაა 10 მგ დღეში ერთხელ. პრეპარატი კარგად აიტანება, სწრაფად შეიწოვება (პიკური კონცენტრაცია 1 საათში) და მოქმედების ხანგრძლივობაა 24 საათი. საქართველოში ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალი, ისე გენერიკული ფორმები. ცეტირიზინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List).
ცეტირიზინი წარმოადგენს ჰიდროქსიზინის ფარმაკოლოგიურად აქტიურ მეტაბოლიტს — რაცემულ კარბოქსილის მჟავას წარმოებულს, რომელიც მიეკუთვნება მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატების ჯგუფს (პიპერაზინის წარმოებულები). მისი ქიმიური სახელწოდებაა (±)-[2-[4-[(4-ქლოროფენილ)ფენილმეთილ]-1-პიპერაზინილ]ეთოქსი]ძმარმჟავის დიჰიდროქლორიდი.
ცეტირიზინი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1987 წელს ბელგიური ფარმაცევტული კომპანია UCB-ის მიერ. FDA-მ დაამტკიცა 1995 წელს, ხოლო 2007 წლიდან ხელმისაწვდომი გახდა რეცეპტის გარეშე (OTC სტატუსი). პრეპარატის შექმნის მთავარი მიზანი იყო ეფექტური ანტიჰისტამინური საშუალების შემუშავება, რომელიც არ გადალახავდა ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და, შესაბამისად, არ გამოიწვევდა სედაციას.
ცეტირიზინი გამოირჩევა მინიმალური ანტიქოლინერგული და ანტისეროტონინერგული აქტივობით, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს გვერდითი ეფექტების სიხშირეს. პრეპარატის აქტიური ენანტიომერია ლევოცეტირიზინი (R-ენანტიომერი), რომელიც ცალკე სამკურნალო საშუალებადაც გამოიყენება (BNF 87).
ცეტირიზინი მოქმედებს როგორც სელექციური, კონკურენტული H1-ჰისტამინის რეცეპტორის ინვერსიული აგონისტი პერიფერიულ ქსოვილებში. მისი მოქმედების მექანიზმი მოიცავს რამდენიმე დონეს:
ჰისტამინის H1-რეცეპტორი წარმოადგენს G-ცილასთან შეუღლებულ რეცეპტორს (GPCR), რომელიც არსებობს ორ კონფორმაციულ მდგომარეობაში: აქტიური და არააქტიური. ცეტირიზინი, როგორც ინვერსიული აგონისტი, სტაბილიზაციას უკეთებს რეცეპტორის არააქტიურ ფორმას, რითაც ამცირებს ბაზალურ აქტივობას და ბლოკავს ჰისტამინით ინდუცირებულ სიგნალიზაციას.
H1-რეცეპტორის ბლოკადის შედეგად, ცეტირიზინი აინჰიბირებს:
ანტიჰისტამინური მოქმედების გარდა, ცეტირიზინი ავლენს დამატებით ანთების საწინააღმდეგო თვისებებს:
აღნიშნული მოქმედების მექანიზმი განაპირობებს შემდეგ კლინიკურ ეფექტებს: ვაზოდილატაციის შემცირება, კაპილარული განვლადობის დაქვეითება, ქავილის აღმოფხვრა, ბრონქოსპაზმის პრევენცია და სეკრეციის შემცირება (EMA SmPC).
ცეტირიზინი პრაქტიკულად არ ბლოკავს მუსკარინულ, სეროტონინერგულ ან ადრენერგულ რეცეპტორებს თერაპიულ დოზებში, რაც ხსნის მის კარგ ამტანობის პროფილს.
ცეტირიზინი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
სეზონური ალერგიული რინიტი (/conditions/allergic-rhinitis) — მტვერსაფარისა და ყვავილის მტვრით გამოწვეული ცხვირიდან გამონადენი, ცხვირის ობსტრუქცია, ცემინება და ქავილი. ცეტირიზინი ეფექტურია როგორც ინტერმიტენტული, ისე პერსისტენტული ფორმების დროს (ARIA guidelines).
მრავალწლიანი (პერენიალური) ალერგიული რინიტი — მტვრის ტკიპების, ცხოველთა ბეწვისა და ობის სოკოების მიმართ ალერგიით განპირობებული ქრონიკული სიმპტომები.
ქრონიკული სპონტანური ურტიკარია (/conditions/urticaria) — ცეტირიზინი არის პირველი რიგის თერაპია EAACI/GA²LEN გაიდლაინების მიხედვით. სტანდარტულ დოზაში არასაკმარისი ეფექტის შემთხვევაში, შეიძლება დოზის 4-ჯერ გაზრდა (40 მგ/დღეში) სპეციალისტის მეთვალყურეობით (NICE NG136).
მწვავე ურტიკარია — ბუშტუკოვანი გამონაყარი ქავილით.
თვალის ქავილი, ცრემლდენა, სიწითლე ალერგიული ეტიოლოგიით (/conditions/allergic-conjunctivitis).
ქავილის სიმპტომატური მკურნალობა ატოპიური დერმატიტის (/conditions/atopic-dermatitis) დროს, თუმცა პირველად ეფექტურობის მტკიცებულებები შეზღუდულია.
ცეტირიზინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) როგორც ანტიალერგიული საშუალება.
| ასაკი | დოზა | |-------|------| | 6-12 თვე | 2.5 მგ ერთხელ დღეში | | 1-2 წელი | 2.5 მგ 1-2-ჯერ დღეში | | 2-5 წელი | 2.5 მგ ორჯერ დღეში ან 5 მგ ერთხელ | | 6-11 წელი | 5 მგ ორჯერ დღეში ან 10 მგ ერთხელ |
*ექიმის მეთვალყურეობით (BNF 87)
ცეტირიზინი ძირითადად თირკმლებით გამოიყოფა, ამიტომ დოზის კორექცია აუცილებელია:
| კრეატინინის კლირენსი | დოზა | |------------------------|------| | 50-79 მლ/წთ | 5 მგ ერთხელ დღეში | | 30-49 მლ/წთ | 5 მგ ყოველ 48 საათში | | 10-29 მლ/წთ | 5 მგ ყოველ 72 საათში | | <10 მლ/წთ / ჰემოდიალიზი | უკუნაჩვენებია |
ღვიძლის დაავადების დროს ნახევარგამოყოფის პერიოდი 50%-ით იზრდება. რეკომენდებულია დოზის 50%-ით შემცირება (5 მგ/დღეში).
65 წელს ზემოთ — 5 მგ/დღეში, განსაკუთრებით თირკმლის ფუნქციის ფიზიოლოგიური დაქვეითების გათვალისწინებით (EMA SmPC).
სტანდარტული დოზის არაეფექტურობისას — 20-40 მგ/დღეში სპეციალისტის მეთვალყურეობით (EAACI 2022).
ცეტირიზინი სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს >70%-ს. მაქსიმალური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1±0.5 საათში პერორალური მიღების შემდეგ. საკვები არ ცვლის აბსორბციის ხარისხს, მაგრამ ანელებს Tmax-ს დაახლოებით 1.7 საათამდე.
ცეტირიზინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. მთავარი მეტაბოლიტია ოქსიდაციური O-დეალკილირების პროდუქტი. არ არის CYP450 ფერმენტული სისტემის მნიშვნელოვანი სუბსტრატი ან ინჰიბიტორი, რაც ხსნის მედიკამენტთაშორისი ურთიერთქმედებების დაბალ პოტენციალს.
მოქმედების ხანგრძლივობა 24 საათია, რაც უზრუნველყოფს დღეში ერთჯერად მიღებას (EMA SmPC).
ბავშვებში დამატებით აღინიშნება: მოუსვენრობა, აგრესიულობა, ინსომნია და პარადოქსული აგზნება (განსაკუთრებით 2 წლამდე ასაკში) (BNF 87).
ცეტირიზინის მედიკამენტთაშორისი ურთიერთქმედებების პროფილი შედარებით ხელსაყრელია CYP450-ის მინიმალური მეტაბოლიზმის გამო.
| პრეპარატი | ეფექტი | მართვა | |-----------|--------|--------| | თეოფილინი | ცეტირიზინის კლირენსის 16%-ით შემცირება | მონიტორინგი | | რისპერიდონი | CNS დეპრესიის გაძლიერება | სიფრთხილე | | CNS დეპრესანტები (ბენზოდიაზეპინები, ოპიოიდები) | ადიტიური სედაცია | დოზის კორექცია | | ალკოჰოლი | სედაციის გაძლიერება | თავიდან აცილება | | მაკროლიდები (აზითრომიცინი) | კლინიკურად უმნიშვნელო | მონიტორინგი | | კეტოკონაზოლი | კლინიკურად უმნიშვნელო | კორექცია არ სჭირდება |
ცეტირიზინი არის P-გლიკოპროტეინის სუბსტრატი. P-gp ინჰიბიტორებმა (ვერაპამილი, კინიდინი) შეიძლება გაზარდოს მისი პლაზმური კონცენტრაცია, თუმცა კლინიკური მნიშვნელობა შეზღუდულია (EMA SmPC).
საქართველოში ცეტირიზინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული და გენერიკული სახელწოდებებით:
ცეტირიზინი ასევე ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტული კომპანიის წარმოებით, მათ შორის ტაბლეტების (10 მგ) და პერორალური ხსნარის/სიროფის ფორმებით (1 მგ/მლ ან 5 მგ/5 მლ). საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე პრეპარატი რეცეპტის გარეშეა ხელმისაწვდომი (OTC) და ფასით ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი ანტიალერგიული საშუალებაა.
ცეტირიზინი იწყებს მოქმედებას 20-60 წუთში პერორალური მიღების შემდეგ. მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 1-2 საათში. მოქმედების ხანგრძლივობა 24 საათია, რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებისა. ქრონიკული ურტიკარიის დროს მაქსიმალური კლინიკური ეფექტი შეიძლება 1-2 კვირის რეგულარული მიღების შემდეგ გამოვლინდეს.
დიახ, ცეტირიზინი შესაფერისია ხანგრძლივი გამოყენებისთვის. ქრონიკული სპონტანური ურტიკარიის და პერენიალური ალერგიული რინიტის დროს პრეპარატი შეიძლება მიღებულ იქნას თვეების ან წლების განმავლობაში. ტოლერანტობის (ტაქიფილაქსიის) განვითარება არ არის დამტკიცებული კლინიკურ კვლევებში, რაც განასხვავებს მას ზოგიერთი სხვა ანტიჰისტამინური პრეპარატისგან.
ორივე მეორე თაობის ანტიჰისტამინია, მაგრამ განსხვავდება რამდენიმე ასპექტით: ცეტირიზინი ოდნავ მძლავრია და უფრო სწრაფად იწყებს მოქმედებას, მაგრამ ოდნავ მეტი სედაციის რისკი აქვს (11-14% vs 8%). ლორატადინი ნაკლებად იწვევს ძილიანობას. ეფექტურობით ორივე მსგავსია. არჩევანი ინდივიდუალური ამტანობის მიხედვით ხდება.
დიახ, ცეტირიზინი ლიცენზირებულია 2 წლის ასაკიდან (ზოგიერთ ქვეყანაში 6 თვიდან ექიმის მეთვალყურეობით). 2-5 წლის ბავშვებისთვის რეკომენდებულია 5 მგ/დღეში (2.5 მგ ორჯერ ან 5 მგ ერთხელ) სიროფის ან წვეთების სახით. 6 წლიდან შეიძლება ტაბლეტების მიცემა (BNF 87).
არა, ცეტირიზინი არ იწვევს ფიზიკურ დამოკიდებულებას. თუმცა, მკვეთრად შეწყვეტისას ზოგიერთ პაციენტს შეიძლება „რიბაუნდ" ქავილი განუვითარდეს (განსაკუთრებით ქრონიკული ურტიკარიის დროს), რაც არ წარმოადგენს დამოკიდებულებას, არამედ ძირითადი დაავადების სიმპტომების რეცხვას.
არ არის რეკომენდებული. თუმცა ცეტირიზინი მეორე თაობის ანტიჰისტამინია, ალკოჰოლთან ერთობლივად შეიძლება გაძლიერდეს სედატიური ეფექტი, ყურადღების კონცენტრაციის დარღვევა და რეაქციის დროის გახანგრძლივება. ამიტომ ალკოჰოლის მიღება თავიდან უნდა იქნას აცილებული ცეტირიზინის მოხმარების პერიოდში.