Bepanthen · INN
ბეპანთენი (Bepanthen) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დექსპანთენოლი (Bepanthen-ის აქტიური ინგრედიენტი) არის პანტოთენის მჟავას (ვიტამინი B5) პროვიტამინი, რომელიც კანში აბსორბციის შემდეგ გარდაიქმნება პანთოთენის მჟავად — კოენზიმ A-ს ბიოსინთეზის აუცილებელ კომპონენტად. იგი ხელს უწყობს კანის რეგენერაციას, დატენიანებას და ეპითელიზაციის პროცესს. გამოიყენება მსუბუქი კანის დაზიანებების — სიწითლის, გაღიზიანების, მცირე ჭრილობების, დამწვრობის, ძუძუს ბზარების და ჩვილთა საფენის დერმატიტის — სამკურნალოდ. პრეპარატი გამოირჩევა მაღალი უსაფრთხოების პროფილით, პრაქტიკულად არ აქვს სისტემური გვერდითი ეფექტები და შეიძლება გამოყენებულ იქნას ახალშობილებში, ორსულებსა და მეძუძურ ქალებში. საქართველოში ხელმისაწვდომია Bepanthen-ის სხვადასხვა ფორმა — კრემი და მალამო 5%-იანი კონცენტრაციით (BNF 87, EMA SmPC).
დექსპანთენოლი (INN: Dexpanthenol, სინონიმი: D-პანთენოლი) არის პანტოთენის მჟავას (ვიტამინი B5) სპირტული ანალოგი და ბიოლოგიურად აქტიური D-იზომერი. ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით იგი მიეკუთვნება დერმატოლოგიური პრეპარატების ჯგუფს — კანის რეგენერაციის სტიმულატორებს (ATC კოდი: D03AX03).
პანთენოლის სამკურნალო თვისებები პირველად XX საუკუნის 40-იან წლებში იქნა აღწერილი, როდესაც აღმოაჩინეს, რომ პანტოთენის მჟავა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ეპითელური უჯრედების მეტაბოლიზმში. Bayer-ის კომპანიამ შექმნა Bepanthen® ბრენდი, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობად დერმატოლოგიურ პრეპარატად იქცა. პრეპარატი ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების ნუსხაში არ შედის, თუმცა ფართოდ არის აღიარებული როგორც OTC (ურეცეპტოდ გასაცემი) დერმატოლოგიური საშუალება.
დექსპანთენოლი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტული ფორმით: კრემი, მალამო, ლოსიონი, სპრეი და ინექციური ხსნარი. დერმატოლოგიაში ძირითადად გამოიყენება ტოპიკური ფორმები 5%-იანი კონცენტრაციით. კრემი (ზეთი-წყალში ტიპის ემულსია) უფრო მსუბუქია და ადვილად აბსორბირდება, ხოლო მალამო (წყალი-ზეთში ტიპის ემულსია) უფრო მკვრივი ბარიერის შექმნის და ხანგრძლივი მოქმედებისათვის გამოიყენება, რაც განსაკუთრებით მშრალი და დაბზარული კანისთვის არის შესაფერისი (EMA SmPC).
დექსპანთენოლის მოქმედების მექანიზმი უშუალოდ უკავშირდება მის ბიოტრანსფორმაციას კანში პანტოთენის მჟავად (ვიტამინი B5). ეს პროცესი მიმდინარეობს ფერმენტული ოქსიდაციის გზით, სადაც სპირტული ჯგუფი იჟანგება კარბოქსილის ჯგუფამდე.
პანტოთენის მჟავა და კოენზიმ A-ს ბიოსინთეზი. პანტოთენის მჟავა წარმოადგენს კოენზიმ A-ს (CoA) და აცილ-მატარებელი ცილის (ACP) ბიოსინთეზის უმთავრეს კომპონენტს. კოენზიმ A მონაწილეობს ასობით ბიოქიმიურ რეაქციაში, მათ შორის:
კანის ბარიერული ფუნქციის აღდგენა. დექსპანთენოლი ზრდის ლიპიდების სინთეზს ეპიდერმისის რქოვან ფენაში (stratum corneum), რაც აუმჯობესებს კანის ბარიერულ ფუნქციას და ამცირებს ტრანსეპიდერმულ წყლის დანაკარგს (TEWL). ეს მექანიზმი განაპირობებს პრეპარატის დამატენიანებელ ეფექტს.
ფიბრობლასტთა პროლიფერაციის სტიმულაცია. In vitro კვლევებით დადასტურებულია, რომ დექსპანთენოლი ხელს უწყობს ფიბრობლასტების მიგრაციას და გამრავლებას, რაც აჩქარებს ჭრილობის შეხორცების პროცესს. ასევე სტიმულირდება კოლაგენის სინთეზი, რომელიც ქსოვილის სტრუქტურული მთლიანობისთვის არის აუცილებელი.
ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება. დექსპანთენოლი ამცირებს პროანთებითი ციტოკინების (IL-6, IL-8) ექსპრესიას და ინჰიბირებს ანთებითი მედიატორების გამოთავისუფლებას, რაც ხსნის მის დამამშვიდებელ და ანტიერითემატოზურ ეფექტს გაღიზიანებულ კანზე.
ჰიგროსკოპიული თვისებები. თავად დექსპანთენოლის მოლეკულა ჰიგროსკოპიულია — იგი იზიდავს და აკავებს ტენს კანის ზედაპირულ ფენებში, რაც უზრუნველყოფს უშუალო დამატენიანებელ ეფექტს ბიოტრანსფორმაციის მიუხედავადაც (EMA SmPC, BNF 87).
დექსპანთენოლი ფართოდ გამოიყენება დერმატოლოგიურ პრაქტიკაში კანის სხვადასხვა მდგომარეობის სამკურნალოდ:
Bepanthen მალამო ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად რეკომენდებული საშუალებაა ძუძუთი კვების დროს ძუძუთავის ბზარებისა და გაღიზიანებისთვის. პრეპარატი არ შეიცავს ტოქსიკურ კომპონენტებს, რაც უსაფრთხოს ხდის ჩვილისთვის, თუმცა ძუძუთი კვების წინ რეკომენდებულია ძუძუთავის გაწმენდა (BNF 87).
დექსპანთენოლი ეფექტურია საფენის დერმატიტის (ირიტაციული კონტაქტური დერმატიტი) პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის ჩვილებში. იგი აღადგენს კანის ბარიერს, ამცირებს სიწითლესა და გაღიზიანებას.
ზოგიერთი ფორმულაცია (ცხვირის მალამო) გამოიყენება ცხვირის ლორწოვანი გარსის მშრალობის, ქერქების წარმოქმნისა და ეპისტაქსისის პრევენციისთვის.
დექსპანთენოლის შემცველი პრეპარატები ზოგჯერ გამოიყენება ჰემოროიდების თანმხლები კანის გაღიზიანების შესამცირებლად (EMA SmPC).
დექსპანთენოლი ტოპიკური პრეპარატია, რომლის დოზირება დამოკიდებულია ჩვენებაზე და ფორმულაციის ტიპზე. სპეციფიკური დოზირების რეჟიმი ფორმალურად არ არის სტანდარტიზებული, თუმცა ზოგადი რეკომენდაციები შემდეგია:
კანის მსუბუქი დაზიანებები, მშრალი და გაღიზიანებული კანი:
ძუძუს ბზარები:
საფენის დერმატიტი:
ჩვილთა კანის მსუბუქი გაღიზიანება:
დოზის კორექცია არ საჭიროებს. გამოყენების წესი იგივეა, რაც მოზრდილებში.
ტოპიკური დექსპანთენოლის სისტემური აბსორბცია მინიმალურია, ამიტომ თირკმლის ან ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის მქონე პაციენტებში დოზის კორექცია არ არის საჭირო.
(EMA SmPC, BNF 87)
დექსპანთენოლი კარგად აბსორბირდება კანის ყველა ფენაში ტოპიკური აპლიკაციის შემდეგ. მოლეკულის მცირე ზომა და ჰიდროფილური ბუნება ხელს უწყობს მის პენეტრაციას ეპიდერმისში. In vivo კვლევებით დადასტურებულია, რომ ტოპიკურად წასმული დექსპანთენოლის სისტემური აბსორბცია მინიმალურია და კლინიკურად უმნიშვნელო.
ტოპიკური აპლიკაციის შემდეგ დექსპანთენოლი ძირითადად ლოკალიზდება კანის ზედაპირულ და ღრმა ფენებში (ეპიდერმისი, დერმისი). კანში ის გარდაიქმნება პანტოთენის მჟავად, რომელიც ინტეგრირდება ადგილობრივ მეტაბოლურ გზებში. სისტემურ სისხლისმიმოქცევაში მოხვედრის შემთხვევაში (პერორალური ან პარენტერალური მიღებისას) პანტოთენის მჟავა უკავშირდება პლაზმის ცილებს (ძირითადად ალბუმინს) და განაწილდება ყველა ქსოვილში.
დექსპანთენოლი სწრაფად იჟანგება პანტოთენის მჟავად ალკოჰოლდეჰიდროგენაზას მონაწილეობით. პანტოთენის მჟავა შემდგომ ჩაერთვება კოენზიმ A-ს ბიოსინთეზის გზაში და მეტაბოლიზდება ჩვეულებრივი ფიზიოლოგიური მექანიზმებით. არ ინდუცირებს და არ ინჰიბირებს ციტოქრომ P450-ის ფერმენტებს.
პანტოთენის მჟავა, როგორც წყალში ხსნადი ვიტამინი, ექსკრეტირდება ძირითადად თირკმელების მეშვეობით უცვლელი სახით შარდში. ნაწილობრივ გამოიყოფა ფეკალურადაც. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) სისტემური მიღებისას დაახლოებით 3-6 საათია (EMA SmPC).
დექსპანთენოლი ერთ-ერთი ყველაზე უსაფრთხო დერმატოლოგიური პრეპარატია, მინიმალური სისტემური აბსორბციითა და ძალზე იშვიათი არასასურველი ეფექტებით.
ტოპიკური დექსპანთენოლისთვის ხშირი გვერდითი ეფექტები პრაქტიკულად არ არის აღწერილი. კლინიკურ კვლევებში პრეპარატი აჩვენებს პლაცებოს მსგავს უსაფრთხოების პროფილს.
(EMA SmPC, BNF 87)
(EMA SmPC)
დექსპანთენოლის ტოპიკურ ფორმებს, მინიმალური სისტემური აბსორბციის გამო, კლინიკურად მნიშვნელოვანი წამალთაშორისი ურთიერთქმედებები პრაქტიკულად არ აქვს. მიუხედავად ამისა, გასათვალისწინებელია შემდეგი ასპექტები:
დექსპანთენოლის მალამო ოკლუზიური ეფექტის გამო შეიძლება გავლენა მოახდინოს სხვა ტოპიკური პრეპარატების პენეტრაციაზე — ზრდიდეს ან ამცირებდეს მათ აბსორბციას, რის გამოც სასურველია პრეპარატებს შორის დროითი ინტერვალის დაცვა (EMA SmPC).
დექსპანთენოლი ტოპიკური გამოყენებისას უსაფრთხოდ ითვლება ორსულობის ყველა ტრიმესტრში. FDA კატეგორია არ არის მინიჭებული (ვინაიდან ტოპიკური კოსმეტიკურ-სამკურნალო საშუალებაა), თუმცა:
ორსული ქალები შეიძლება უსაფრთხოდ გამოიყენებდნენ Bepanthen-ს კანის მოვლისა და მშრალობის სამკურნალოდ (EMA SmPC).
დექსპანთენოლი უსაფრთხოა ლაქტაციის პერიოდში და სპეციალურად რეკომენდებულია ძუძუს ბზარების სამკურნალოდ მეძუძურ ქალებში. ლაქტაციის თავსებადობა:
(BNF 87, EMA SmPC)
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე დექსპანთენოლის შემცველი შემდეგი პრეპარატებია ხელმისაწვდომი:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში ურეცეპტოდ (OTC სტატუსი). ფასთა სხვაობა ბრენდულ და გენერიკულ ვარიანტებს შორის შესამჩნევია, თუმცა აქტიური ინგრედიენტის კონცენტრაცია (5%) იდენტურია (BNF 87).
Bepanthen კრემი (ზეთი-წყალში ემულსია) მსუბუქი ტექსტურისაა, სწრაფად აბსორბირდება და შესაფერისია ყოველდღიური მოვლისა და მსუბუქად გაღიზიანებული კანისთვის. Bepanthen მალამო (წყალი-ზეთში ემულსია) უფრო მკვრივია, ქმნის დამცავ ბარიერს და უკეთესად ინარჩუნებს ტენს — იდეალურია მშრალი, დაბზარული კანისთვის, ძუძუს ბზარებისა და საფენის დერმატიტისთვის. ორივე ფორმულაცია შეიცავს 5% დექსპანთენოლს.
დიახ, დექსპანთენოლი უსაფრთხოდ ითვლება ახალშობილის პერიოდიდან. იგი ფართოდ გამოიყენება საფენის დერმატიტის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის ჩვილებში. პრეპარატი არ შეიცავს კონსერვანტებს, სურნელოვან ნივთიერებებს ან საღებავებს, რაც მინიმუმამდე ამცირებს ალერგიული რეაქციის რისკს.
დექსპანთენოლის ტოპიკური პრეპარატები შეიძლება გამოყენებულ იქნას ხანგრძლივად, შეზღუდვის გარეშე, რადგან აქტიური ინგრედიენტი ფიზიოლოგიური ვიტამინია და სისტემური კუმულაცია არ ხდება. თუმცა, თუ სიმპტომები 1-2 კვირის განმავლობაში არ უმჯობესდება ან მძიმდება, მიმართეთ ექიმს — შესაძლოა სხვა დიაგნოზია განსახილველი.
დიახ, დექსპანთენოლი შეიძლება გამოყენებულ იქნას სახის კანზე, მათ შორის ტუჩების მშრალობის, გაღიზიანებისა და კოსმეტოლოგიური პროცედურების (ლაზერი, პილინგი) შემდეგ. კრემის ფორმულაცია სახის კანისთვის უფრო შესაფერისია, ვინაიდან ნაკლებად კომედოგენურია. კომედოგენურობის მაღალი რისკის მქონე, აკნესკენ მიდრეკილი კანის შემთხვევაში სასურველია ექიმთან კონსულტაცია.
არა, დექსპანთენოლი არ არის ანტისეპტიკი ან ანტიბიოტიკი და არ გააჩნია პირდაპირი ანტიმიკრობული მოქმედება. ინფიცირებული ჭრილობებისთვის საჭიროა ანტისეპტიკის (მაგ., ბეტადინი) ან ტოპიკური ანტიბიოტიკის (მაგ., ბაქტრობანი) გამოყენება. არსებობს კომბინირებული პრეპარატები (მაგ., Bepanthen Plus), რომლებიც შეიცავს დექსპანთენოლს ქლორჰექსიდინთან ერთად.
Bepanthen-ი შეიძლება გამოყენებულ იქნას დაბადებიდანვე. დექსპანთენოლი ფიზიოლოგიურად უსაფრთხო ვიტამინია, რომელიც ასაკობრივ შეზღუდვას არ ექვემდებარება. ჩვილებში ყველაზე ხშირად გამოიყენება საფენის არეში კანის დასაცავად და გაღიზიანების შესამცირებლად (EMA SmPC, BNF 87).