benzydamine · INN
benzydamine (benzydamine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბენზიდამინი (Benzydamine) არის ადგილობრივი მოქმედების არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (ააასს), რომელიც გამოიყენება პირის ღრუსა და ხახის ანთებითი და ტკივილით მიმდინარე მდგომარეობების სამკურნალოდ. პრეპარატი ხასიათდება ანალგეზიური, ანთების საწინააღმდეგო და ადგილობრივი საანესთეზიო თვისებებით. ხელმისაწვდომია ორალური სპრეის, გარგარის ხსნარისა და პასტილების სახით. განსხვავებით სისტემური ააასს-ებისგან, ბენზიდამინი ძირითადად ადგილობრივად მოქმედებს და სისტემური გვერდითი ეფექტები მინიმალურია. გამოიყენება ფარინგიტის, ტონზილიტის, გინგივიტის, სტომატიტის, ასევე სტომატოლოგიური და ქირურგიული ჩარევების შემდგომი ტკივილისა და ანთების სამკურნალოდ. საქართველოში ხელმისაწვდომია ბრენდით „ბენეტი" (Beneti) სხვადასხვა ფორმულაციით (BNF 87).
ბენზიდამინი (ბენზიდამინის ჰიდროქლორიდი) არის ინდაზოლის წარმოებული, რომელიც მიეკუთვნება ადგილობრივი მოქმედების არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატების კლასს. პრეპარატი სინთეზირებულია 1960-იან წლებში იტალიური ფარმაცევტული კომპანია Angelini-ს მიერ და თავდაპირველად ბაზარზე გავიდა ბრენდით Tantum Verde. მას შემდეგ ბენზიდამინი ფართოდ გავრცელდა მსოფლიოს 50-ზე მეტ ქვეყანაში და დღეისათვის WHO-ს ძირითადი წამლების მოდელური ნუსხის თანმხლებ სიაში ფიგურირებს როგორც ადგილობრივი ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (WHO Model List).
ქიმიურად ბენზიდამინი განსხვავდება კლასიკური ააასს-ებისგან (როგორიცაა იბუპროფენი ან დიკლოფენაკი) იმით, რომ იგი არ წარმოადგენს არილძმარმჟავას, პროპიონმჟავას ან ოქსიკამის წარმოებულს. მისი უნიკალური ინდაზოლის სტრუქტურა განაპირობებს სპეციფიკურ ფარმაკოლოგიურ პროფილს — ძლიერ ადგილობრივ ანთების საწინააღმდეგო და ანალგეზიურ ეფექტს სისტემური ზემოქმედების მინიმიზაციით (EMA SmPC).
ბენზიდამინი ავლენს მრავალმხრივ ფარმაკოლოგიურ აქტივობას: ანთების საწინააღმდეგო, ანალგეზიურ, ადგილობრივ საანესთეზიო და ანტიმიკრობულ მოქმედებას. პრეპარატის ადგილობრივი მოქმედება და სისტემური აბსორბციის დაბალი ხარისხი მას განსაკუთრებით მიმზიდველს ხდის პირის ღრუსა და ხახის პათოლოგიების მკურნალობისთვის, სადაც სისტემური ააასს-ების გამოყენება ხშირად არასაჭირო ან არასასურველია.
ბენზიდამინის მოქმედების მექანიზმი მრავალფაქტორიანია და განსხვავდება ტრადიციული ააასს-ების მოქმედების მექანიზმისგან. მიუხედავად იმისა, რომ პრეპარატი ზოგჯერ ააასს-ად კლასიფიცირდება, მისი მოქმედება არ შემოიფარგლება ციკლოოქსიგენაზას (COX) ინჰიბირებით.
ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება: ბენზიდამინი ახდენს პროანთებითი ციტოკინების, კერძოდ სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორის-ალფას (TNF-α) და ინტერლეიკინ-1β-ს (IL-1β) სინთეზის დათრგუნვას. პრეპარატი ასევე ამცირებს პროსტაგლანდინების წარმოქმნას, თუმცა ეს ეფექტი ნაკლებად გამოხატულია კლასიკურ COX-ინჰიბიტორებთან შედარებით. ბენზიდამინი სტაბილიზაციას ახდენს უჯრედის მემბრანაზე და ამცირებს ლიზოსომური ფერმენტების გამოთავისუფლებას, რაც ხელს უშლის ქსოვილის დაზიანებას ანთების კერაში (EMA SmPC).
ანალგეზიური მოქმედება: ბენზიდამინის ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი ნაწილობრივ განპირობებულია ადგილობრივი საანესთეზიო მოქმედებით. პრეპარატი ბლოკავს ნატრიუმის არხებს ნერვულ ბოჭკოებში, რითაც ამცირებს ტკივილის იმპულსების გატარებას. ეს მოქმედება ხორციელდება პერიფერიულ სენსორულ ნერვულ დაბოლოებებზე, რაც უზრუნველყოფს ტკივილის სწრაფ შემსუბუქებას აპლიკაციის ადგილზე.
ანტიმიკრობული მოქმედება: In vitro კვლევებით დადგენილია, რომ ბენზიდამინი ავლენს ანტიმიკრობულ აქტივობას რიგი მიკროორგანიზმების მიმართ, მათ შორის Candida albicans-ის წინააღმდეგ. ეს თვისება დამატებით სარგებელს სძენს პრეპარატს პირის ღრუს ინფექციურ-ანთებითი დაავადებების დროს.
ადგილობრივი პენეტრაცია: ბენზიდამინი ხასიათდება ლიპოფილურობით, რაც ხელს უწყობს მის ეფექტურ პენეტრაციას ლორწოვან გარსში. ადგილობრივი აპლიკაციის შემდეგ პრეპარატი სწრაფად აღწევს ანთებულ ქსოვილში და აკუმულირდება ანთების კერაში, სადაც თერაპიული კონცენტრაციები რამდენიმე საათის განმავლობაში ნარჩუნდება. ეს თვისება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პირის ღრუსა და ხახის ლორწოვანზე, სადაც პრეპარატის ხანგრძლივი კონტაქტი ქსოვილთან უზრუნველყოფს მდგრად თერაპიულ ეფექტს (BNF 87).
ბენზიდამინი ინიშნება პირის ღრუსა და ხახის სხვადასხვა ანთებითი და ტკივილით მიმდინარე მდგომარეობების სამკურნალოდ:
პირის ღრუს ანთებითი მდგომარეობები:
ხახის ანთებითი მდგომარეობები:
სტომატოლოგიური ჩვენებები:
ქირურგიული ჩვენებები:
ონკოლოგიაში:
ბენზიდამინი ხშირად გამოიყენება როგორც მონოთერაპიის სახით, ასევე კომბინაციაში ანტიბიოტიკებთან ბაქტერიული ინფექციების შემთხვევაში, სადაც ანტიბიოტიკი ეტიოლოგიურ მკურნალობას ახორციელებს, ხოლო ბენზიდამინი — სიმპტომურ შემსუბუქებას.
ბენზიდამინის დოზირება დამოკიდებულია ფარმაცევტულ ფორმაზე, ჩვენებასა და პაციენტის ასაკზე.
ორალური სპრეი (0.15% ხსნარი):
მოზრდილები და 12 წელს ზემოთ ბავშვები:
6-12 წლის ბავშვები:
6 წლამდე ბავშვები:
გარგარის ხსნარი (0.15%):
მოზრდილები და 12 წელს ზემოთ ბავშვები:
12 წლამდე ბავშვებში:
მკურნალობის ხანგრძლივობა:
თირკმლის და ღვიძლის უკმარისობა:
ხანდაზმული პაციენტები:
აბსორბცია: ბენზიდამინის ადგილობრივი აპლიკაციის შემდეგ (სპრეი ან გარგარის ხსნარი) პრეპარატი სწრაფად შეიწოვება პირის ღრუსა და ხახის ლორწოვანი გარსის მეშვეობით. სისტემური აბსორბცია მცირეა — ადგილობრივი დოზის მხოლოდ 10-20% აღწევს სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. პლაზმაში მიღწეული კონცენტრაციები მნიშვნელოვნად ჩამორჩება სისტემური თერაპიული ეფექტისთვის საჭირო დონეებს (EMA SmPC).
განაწილება: ბენზიდამინი ავლენს მაღალ ლიპოფილურობას, რაც ხელს უწყობს მის კონცენტრირებას ანთებულ ქსოვილებში. პრეპარატი სელექტიურად აკუმულირდება ანთების კერაში, სადაც pH-ის დაბალი მაჩვენებელი ხელს უწყობს იონიზაციას და ქსოვილში შეკავებას. ცილებთან შეკავშირების ხარისხი საშუალოა — დაახლოებით 20%.
მეტაბოლიზმი: სისტემურ სისხლმიმოქცევაში მოხვედრილი ბენზიდამინი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ოქსიდაციისა და კონიუგაციის გზით. ძირითადი მეტაბოლიტია N-ოქსიდი. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია.
ელიმინაცია: ბენზიდამინის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს დაახლოებით 13 საათს. ელიმინაცია ძირითადად ხორციელდება თირკმელების მეშვეობით — დოზის დაახლოებით 95% გამოიყოფა შარდით, მეტაბოლიტებისა და უცვლელი ნივთიერების სახით. მცირე ნაწილი გამოიყოფა განავალთან ერთად (BNF 87).
ბენზიდამინი ადგილობრივი გამოყენებისას ზოგადად კარგად ამტანია და სერიოზული გვერდითი ეფექტები იშვიათია.
ხშირი (>10%):
ნაკლებად ხშირი (1-10%):
იშვიათი (<1%):
სპეციალური მოსაზრებები:
შენიშვნა: ზოგიერთ ქვეყანაში აღრიცხულია ბენზიდამინის ბოროტად გამოყენების შემთხვევები (მაღალ დოზებში ჰალუცინოგენური ეფექტისთვის), რაც არ უკავშირდება თერაპიულ დოზებს.
აბსოლუტური უკუჩვენებები:
სიფრთხილე:
ბენზიდამინის ადგილობრივი გამოყენებისას კლინიკურად მნიშვნელოვანი წამლის ურთიერთქმედებები იშვიათია, რაც განპირობებულია სისტემური აბსორბციის დაბალი ხარისხით. მიუხედავად ამისა, რამდენიმე პოტენციური ურთიერთქმედება უნდა იქნეს გათვალისწინებული:
ადგილობრივი ურთიერთქმედებები:
სისტემურ ააასს-ებთან:
ანტიკოაგულანტებთან:
ალკოჰოლთან:
შენიშვნა: რეკომენდებულია პაციენტს ექიმს ან ფარმაცევტს აცნობოს ყველა მიმდინარე მედიკამენტის შესახებ, მათ შორის ურეცეპტო პრეპარატებისა და ბიოდანამატების.
ორსულობა: ბენზიდამინის გამოყენება ორსულობის დროს სათანადოდ შესწავლილი არ არის. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევების მონაცემებით, პრეპარატს არ გააჩნია ტერატოგენული ეფექტი, თუმცა ადამიანებში კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა. ადგილობრივი გამოყენებისას სისტემური აბსორბცია მინიმალურია, რაც ნაყოფზე ზემოქმედების რისკს ამცირებს. მიუხედავად ამისა, სიფრთხილის პრინციპიდან გამომდინარე, პრეპარატის გამოყენება ორსულობის I ტრიმესტრში არ არის რეკომენდებული. II და III ტრიმესტრში გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს (EMA SmPC).
ლაქტაცია: არ არის ცნობილი, გადადის თუ არა ბენზიდამინი დედის რძეში. ადგილობრივი გამოყენებისას სისტემური კონცენტრაციები ძალზე დაბალია, ამიტომ ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის მოკლევადიანი გამოყენება ზოგადად მისაღებად მიიჩნევა. მიუხედავად ამისა, ექიმთან კონსულტაცია რეკომენდებულია (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბენზიდამინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდებითა და ფორმულაციებით:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში ურეცეპტოდ. პრეპარატის შერჩევისას გაითვალისწინეთ ფორმულაცია (სპრეი ან გარგარის ხსნარი), ასაკობრივი შეზღუდვები და ინდივიდუალური პრეფერენციები.
ბენზიდამინი სწრაფი მოქმედების პრეპარატია — ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი იწყება აპლიკაციიდან 1-2 წუთში, რაც განპირობებულია მისი ადგილობრივი საანესთეზიო მოქმედებით. ანალგეზიური ეფექტი გრძელდება დაახლოებით 1.5-3 საათი, რის შემდეგაც შესაძლებელია ხელახალი აპლიკაცია. ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი კუმულაციურია და მაქსიმუმს რამდენიმე დღიანი რეგულარული გამოყენების შემდეგ აღწევს.
დიახ, ბენზიდამინის სპრეი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ბავშვებში, მაგრამ ასაკობრივი შეზღუდვებისა და დოზირების წესების მკაცრი დაცვით. 6 წლამდე ბავშვებში სპრეი გამოიყენება სხეულის წონის მიხედვით (1 შეფრქვევა / 4 კგ) და მშობლის ზედამხედველობით. გარგარის ხსნარი 12 წლამდე ბავშვებში არ არის რეკომენდებული, ვინაიდან მცირეწლოვნებმა შეიძლება ვერ შეძლონ გარგარის სწორად ჩატარება და ხსნარი გადაყლაპონ (BNF 87).
სტანდარტული მკურნალობის კურსი 7 დღეა. თუ სიმპტომები ამ ხნის განმავლობაში არ გაუმჯობესდა ან გაუარესდა, აუცილებელია ექიმთან მიმართვა. ექიმის დანიშნულებით (მაგალითად, ონკოლოგიური მუკოზიტის დროს) პრეპარატი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უფრო ხანგრძლივად, რეგულარული სამედიცინო მონიტორინგის პირობებში (EMA SmPC).
ეს არის ბენზიდამინის ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტი, რომელიც განპირობებულია პრეპარატის ადგილობრივი საანესთეზიო მოქმედებით ნერვულ დაბოლოებებზე. შეგრძნება ჩვეულებრივ გარდამავალია და 1-2 წუთში ქრება. მისი შესამცირებლად რეკომენდებულია ხსნარის გაზავება წყალთან თანაბარი მოცულობით (1:1). ეს ეფექტი უფრო გამოხატულია ანთებული ან დაზიანებული ლორწოვანის შემთხვევაში.
დიახ, ბენზიდამინი ხშირად გამოიყენება ანტიბიოტიკებთან კომბინაციაში ბაქტერიული ინფექციებით გამოწვეული ხახის ტკივილის დროს. ანტიბიოტიკი (მაგალითად, ამოქსიცილინი ან აზითრომიცინი) მოქმედებს ინფექციის მიზეზზე, ხოლო ბენზიდამინი უზრუნველყოფს ტკივილისა და ანთების სიმპტომურ შემსუბუქებას. კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის მოსალოდნელი.
ორივე ფორმულაცია თანაბრად ეფექტურია. არჩევანი დამოკიდებულია ინდივიდუალურ პრეფერენციებზე და პრაქტიკულ მოსაზრებებზე: სპრეი უფრო მოხერხებულია, კარგად მიმართავს კონკრეტულ ზონას და გამოსადეგია ბავშვებისთვის; გარგარის ხსნარი უზრუნველყოფს პრეპარატის უფრო ფართო განაწილებას პირის ღრუში და უფრო ხანგრძლივ კონტაქტს ლორწოვანთან, რაც სტომატიტის ან გინგივიტის დროს შეიძლება უპირატესობა იყოს.