Azithromycin BENE Pharm · INN
აზითრომიცინი ბენეფარმი (Azithromycin BENE Pharm) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
აზითრომიცინი არის მაკროლიდური ანტიბიოტიკი ფართო სპექტრის ანტიმიკრობული მოქმედებით, რომელიც გამოიყენება სასუნთქი გზების, კანის, რბილი ქსოვილების, საშარდე-სასქესო სისტემის ინფექციების და სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების სამკურნალოდ. პრეპარატი ხასიათდება უნიკალური ფარმაკოკინეტიკური პროფილით — ქსოვილებში მაღალი კონცენტრაციით და ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდით, რაც საშუალებას იძლევა მოკლე (3–5 დღიანი) კურსებით მკურნალობისა. აზითრომიცინი ინიშნება ზრდასრულებსა და ბავშვებში, ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, კაფსულების და სუსპენზიის ფორმით. საქართველოში წარმოდგენილია რამდენიმე ბრენდით, მათ შორის აზითრომიცინი BENE Pharm-ი. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლოა გამოიწვიოს გასტროინტესტინური გვერდითი მოვლენები. იშვიათ შემთხვევებში აღინიშნება QT ინტერვალის გახანგრძლივება და ჰეპატოტოქსიურობა (BNF 87).
აზითრომიცინი (Azithromycin) არის ნახევრადსინთეზური მაკროლიდური ანტიბიოტიკი, რომელიც მიეკუთვნება აზალიდების ქვეჯგუფს. იგი შეიქმნა 1980 წელს ხორვატიელი მეცნიერების — სლობოდან ჯოკიჩის და პლივა ფარმაცევტული კომპანიის კვლევითი ჯგუფის მიერ ერითრომიცინის სტრუქტურული მოდიფიკაციის გზით. 1981 წელს გაიცა პატენტი, ხოლო 1988 წელს პრეპარატი პირველად დარეგისტრირდა ყუგოსლავიაში სავაჭრო სახელწოდებით „სუმამედი". აშშ-ში FDA-ს მიერ დამტკიცდა 1991 წელს (EMA SmPC).
აზითრომიცინი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებულ ანტიბიოტიკს მსოფლიოში.
ქიმიურად აზითრომიცინი ერითრომიცინისგან განსხვავდება ლაქტონურ რგოლში აზოტის ატომის ჩართვით, რის შედეგადაც 14-წევრიანი ლაქტონური რგოლი გარდაიქმნება 15-წევრიან აზალიდურ რგოლად. ეს სტრუქტურული ცვლილება განაპირობებს პრეპარატის გაუმჯობესებულ მჟავა-მდგრადობას, ქსოვილებში უკეთეს შეღწევადობას და ნახევარგამოყოფის პერიოდის მნიშვნელოვან გახანგრძლივებას კლასიკურ მაკროლიდებთან შედარებით.
აზითრომიცინი აქტიურია გრამდადებითი (Streptococcus pneumoniae, S. pyogenes, Staphylococcus aureus), გრამუარყოფითი (Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Neisseria gonorrhoeae) და ატიპიური მიკროორგანიზმების (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia trachomatis, Legionella pneumophila) მიმართ (BNF 87).
აზითრომიცინი, სხვა მაკროლიდური ანტიბიოტიკების მსგავსად, ბაქტერიოსტატიკური მოქმედების მექანიზმით ახდენს ცილის სინთეზის ინჰიბირებას ბაქტერიულ უჯრედში. პრეპარატი შექცევადად უკავშირდება ბაქტერიული რიბოსომის 50S ქვედანაყოფის 23S რიბოსომული რნმ-ის (rRNA) კომპონენტს, კონკრეტულად — პეპტიდილტრანსფერაზულ ცენტრს (EMA SmPC).
ცილის სინთეზის ინჰიბიცია: აზითრომიცინის რიბოსომის 50S ქვედანაყოფთან შეკავშირება ხელს უშლის ტრანსლოკაციის პროცესს — ამინოაცილ-ტრნმ-ის (tRNA) გადაადგილებას რიბოსომის A-უბნიდან P-უბნისკენ. შედეგად ბლოკირებულია პეპტიდური ჯაჭვის ელონგაცია და ბაქტერიული ცილების სინთეზი ჩერდება. ეს იწვევს ბაქტერიების ზრდისა და გამრავლების შეჩერებას (ბაქტერიოსტატიკური ეფექტი), თუმცა მაღალ კონცენტრაციებში აზითრომიცინმა შეიძლება ბაქტერიციდული მოქმედებაც გამოავლინოს გარკვეული პათოგენების მიმართ, განსაკუთრებით S. pyogenes-ისა და S. pneumoniae-ს შემთხვევაში.
უჯრედშიდა კონცენტრირება: აზითრომიცინის გამორჩეული თვისებაა მისი უნარი, მაღალ კონცენტრაციებში დაგროვდეს ფაგოციტურ უჯრედებში — ნეიტროფილებში, მაკროფაგებსა და ფიბრობლასტებში. უჯრედშიდა კონცენტრაცია შეიძლება 100–200-ჯერ აღემატებოდეს გარეუჯრედულ კონცენტრაციას. ფაგოციტები „ტრანსპორტირებენ" პრეპარატს ინფექციის კერაში, სადაც ფაგოციტოზის პროცესში აზითრომიცინი გამოთავისუფლდება და მაღალი ლოკალური კონცენტრაციით მოქმედებს პათოგენებზე (BNF 87).
პოსტანტიბიოტიკური ეფექტი (PAE): აზითრომიცინისთვის დამახასიათებელია გამოხატული პოსტანტიბიოტიკური ეფექტი, რაც ნიშნავს, რომ ბაქტერიების ზრდის ინჰიბიცია გრძელდება მას შემდეგაც, რაც პრეპარატის კონცენტრაცია მინიმალური მაინჰიბირებელი კონცენტრაციის (MIC) ქვემოთ დაეცემა.
იმუნომოდულატორული თვისებები: აზითრომიცინს აღენიშნება ანთების საწინააღმდეგო და იმუნომოდულატორული მოქმედებაც — ამცირებს ციტოკინების (IL-6, IL-8, TNF-α) გამოყოფას, აინჰიბირებს ნეიტროფილების ქემოტაქსისს და ლორწოვანი გარსის სეკრეციას. ეს თვისებები განაპირობებს მის გამოყენებას ქრონიკული სასუნთქი გზების დაავადებებში, მაგალითად, დიფუზურ პანბრონქიოლიტსა და ბრონქოექტაზიაში (NICE NG136).
რეზისტენტობის მექანიზმები: ბაქტერიებში აზითრომიცინისადმი რეზისტენტობის ძირითადი მექანიზმებია: (1) სამიზნის მოდიფიკაცია erm გენით კოდირებული მეთილაზების მეშვეობით (MLSB რეზისტენტობა), (2) ეფლუქსის ტუმბოების აქტივაცია (mef გენი) და (3) რიბოსომული ცილების მუტაცია.
აზითრომიცინი გამოიყენება მრავალი ინფექციური დაავადების სამკურნალოდ. ძირითადი ჩვენებებია:
სასუნთქი გზების, კანის და რბილი ქსოვილების ინფექციები:
არაგართულებული გენიტალური ქლამიდიოზი:
გონორეა (კომბინირებული თერაპია):
MAC პროფილაქტიკა:
თემში შეძენილი პნევმონია (ინტრავენურად, მძიმე ფორმა):
სასუნთქი გზების ინფექციები:
მწვავე ოტიტის მედია:
ტრახომა (1 წლის ზემოთ):
ტაბლეტები/კაფსულები მიიღება საკვების მიღებამდე 1 საათით ადრე ან 2 საათის შემდეგ. სუსპენზია შეიძლება მიღებულ იქნას საკვებთან ერთად.
აბსორბცია: აზითრომიცინი სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 37%-ს, რაც განპირობებულია პირველადი გავლის ეფექტით (first-pass effect). პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 2–3 საათში. საკვები ამცირებს კაფსულების ბიოშეღწევადობას, თუმცა ტაბლეტებზე მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს (EMA SmPC).
განაწილება: აზითრომიცინი ხასიათდება მაღალი მოცულობით განაწილებით (Vd ≈ 31,1 ლ/კგ), რაც მიუთითებს ქსოვილებში ინტენსიურ შეღწევაზე. პრეპარატი კარგად იკრიბება ფილტვის ქსოვილში, ტონზილებში, პროსტატაში, კანსა და რბილ ქსოვილებში, სადაც კონცენტრაცია 10–100-ჯერ აჭარბებს პლაზმურ დონეს. ცილებთან შეკავშირება კონცენტრაცია-დამოკიდებულია და მერყეობს 7%-დან (მაღალი კონცენტრაციისას) 51%-მდე (დაბალი კონცენტრაციისას) (BNF 87).
მეტაბოლიზმი: აზითრომიცინი ნაწილობრივ მეტაბოლიზდება ღვიძლში დემეთილირების გზით. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. აზითრომიცინი არ არის CYP3A4 ფერმენტის მნიშვნელოვანი ინჰიბიტორი ან ინდუქტორი, რაც განასხვავებს მას სხვა მაკროლიდებისგან (ერითრომიცინი, კლარითრომიცინი).
ექსკრეცია: ელიმინაცია ხდება ძირითადად ნაღველით (ბილიარული გზით) უცვლელი სახით. თირკმელებით გამოიყოფა მხოლოდ 6–12%. ტერმინალური ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 68–72 საათს, რაც განპირობებულია ქსოვილებიდან ნელი გამოთავისუფლებით. ეს ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფა საშუალებას იძლევა მოკლე კურსებით მკურნალობისა, რადგან ინფექციის კერაში თერაპიული კონცენტრაცია შენარჩუნებულია ბოლო დოზის მიღებიდან 5–7 დღის განმავლობაში (EMA SmPC).
პაციენტებს უნდა ურჩიონ ექიმთან დაუყოვნებლივ მიმართვა სიყვითლის, მუქი შარდის, არითმიის სიმპტომების ან მძიმე კანის რეაქციების გამოვლენისას.
აზითრომიცინი, სხვა მაკროლიდებისგან განსხვავებით (ერითრომიცინი, კლარითრომიცინი), ციტოქრომ P450 ფერმენტულ სისტემას მნიშვნელოვნად არ აინჰიბირებს, რაც ამცირებს წამლის ურთიერთქმედებების რისკს. თუმცა გარკვეული კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედებები მაინც არსებობს:
QT-მახანგრძლივებელი პრეპარატები: ერთდროული გამოყენება ნებისმიერ QT ინტერვალის მახანგრძლივებელ წამალთან (ამიოდარონი, სოტალოლი, ქინიდინი, ანტიფსიქოტიკები, ციტალოპრამი, ფლუოროქინოლონები) ზრდის არითმიის რისკს — კომბინაცია თავიდან უნდა იქნას აცილებული ან ეკგ-მონიტორინგით (BNF 87).
ანტაციდები (ალუმინის/მაგნიუმის შემცველი): ამცირებენ აზითრომიცინის პიკურ პლაზმურ კონცენტრაციას 24%-ით. აზითრომიცინი უნდა მიიღოთ ანტაციდამდე 1 საათით ადრე ან 2 საათის შემდეგ.
ვარფარინი: აზითრომიცინმა შეიძლება გააძლიეროს ვარფარინის ანტიკოაგულანტური ეფექტი და გაზარდოს INR. რეკომენდებულია INR-ის მჭიდრო მონიტორინგი (EMA SmPC).
დიგოქსინი: აზითრომიცინმა შეიძლება გაზარდოს დიგოქსინის პლაზმური კონცენტრაცია ნაწლავის ფლორის (Eubacterium lentum) ინჰიბირების გზით, რომელიც ჩვეულებრივ დიგოქსინს მეტაბოლიზებს. საჭიროა დიგოქსინის დონის მონიტორინგი.
ციკლოსპორინი: შესაძლოა გაიზარდოს ციკლოსპორინის კონცენტრაცია, საჭიროა სისხლში დონის მონიტორინგი.
ერგოტამინის ალკალოიდები: თეორიულად შესაძლოა ერგოტიზმის რისკი; ერთდროული გამოყენება რეკომენდებული არ არის.
სტატინები: იშვიათად რაბდომიოლიზის შემთხვევები აღწერილია, განსაკუთრებით ატორვასტატინთან და ლოვასტატინთან ერთად (BNF 87).
ნელფინავირი: ზრდის აზითრომიცინის კონცენტრაციას; მონიტორინგი საჭიროა, თუმცა დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის აუცილებელი.
აზითრომიცინი მიეკუთვნება FDA-ს ყოფილ B კატეგორიას ორსულობისას (ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები ფეტალურ რისკს არ ავლენს, ადამიანებზე ადექვატური კონტროლირებადი კვლევები არ ჩატარებულა). ეპიდემიოლოგიური კვლევებით მნიშვნელოვანი ტერატოგენური რისკი არ არის გამოვლენილი. BNF-ის მიხედვით, აზითრომიცინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ორსულობისას, თუ კლინიკური სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს (BNF 87).
აზითრომიცინი რეკომენდებულია როგორც პირველი რიგის თერაპია ორსულებში ქლამიდიური ინფექციის სამკურნალოდ (1 გ ერთჯერადად) (NICE NG136).
აზითრომიცინი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. ძუძუთი კვების დროს სიფრთხილეა საჭირო, თუმცა მოკლევადიანი კურსები ზოგადად მისაღებად ითვლება. ჩვილში შესაძლო ეფექტებია დიარეა და კანის გამონაყარი. EMA-ს მიხედვით, ძუძუთი კვების დროს აზითრომიცინი არ არის უკუნაჩვენები, მაგრამ სარგებელი/რისკის შეფასებაა საჭირო (EMA SmPC).
საქართველოში აზითრომიცინი ხელმისაწვდომია მრავალი სავაჭრო დასახელებით:
პაციენტებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ ყველა ჩამოთვლილი ბრენდი შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას — აზითრომიცინს, და მათი თერაპიული ეფექტი ექვივალენტურია (BNF 87).
აზითრომიცინის მოქმედება იწყება მიღებიდან რამდენიმე საათში, თუმცა კლინიკური გაუმჯობესება ჩვეულებრივ 24–72 საათში შეიმჩნევა. პრეპარატის უნიკალური ფარმაკოკინეტიკა უზრუნველყოფს, რომ ქსოვილებში თერაპიული კონცენტრაცია შენარჩუნდეს კურსის დასრულებიდან 5–7 დღის განმავლობაში, ამიტომ 3-დღიანი კურსი ეფექტურობით შედარებადია სხვა ანტიბიოტიკების 7–10-დღიან კურსებთან (EMA SmPC).
კაფსულების ფორმა უნდა მიიღოთ საკვების მიღებამდე 1 საათით ადრე ან 2 საათის შემდეგ, რადგან საკვები ამცირებს აბსორბციას. ტაბლეტების ფორმა შეიძლება მიღებულ იქნას საკვების მიუხედავად. სუსპენზია ასევე შეიძლება მიღებულ იქნას საკვებთან ერთად (BNF 87).
მიუხედავად იმისა, რომ პირდაპირი ფარმაკოლოგიური ურთიერთქმედება ალკოჰოლთან არ არის დადგენილი, ალკოჰოლის მიღება ანტიბიოტიკოთერაპიის პერიოდში არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლმა შეიძლება გააძლიეროს გასტროინტესტინური გვერდითი მოვლენები (გულისრევა, დიარეა) და დააქვეითოს იმუნური სისტემის ფუნქცია, რაც ანელებს გამოჯანმრთელებას.
აზითრომიცინის უნიკალურად ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი (68–72 საათი) და ქსოვილებში მაღალი კონცენტრაცია განაპირობებს იმას, რომ 3-დღიანი პერორალური კურსის შემდეგაც პრეპარატის ეფექტური დონე ინფექციის კერაში კიდევ 5–7 დღე ნარჩუნდება. ამდენად, 3-დღიანი კურსი ფაქტობრივად 10-დღიან ანტიმიკრობულ ზემოქმედებას უზრუნველყოფს (EMA SmPC).
თუ დოზა გამოგრჩათ, მიიღეთ რაც შეიძლება მალე. თუ შემდეგი დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა არ მიიღოთ და განაგრძეთ ჩვეულებრივი რეჟიმი. არასდროს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსაციისთვის (BNF 87).
დიახ, აზითრომიცინი დამტკიცებულია 6 თვის ზემოთ ასაკის ბავშვებში. სუსპენზიის ფორმა (აზიმაქი 200 მგ/5 მლ) სპეციალურად საბავშვო ასაკისთვისაა განკუთვნილი. დოზა ინდივიდუალურად ითვლება სხეულის მასის მიხედვით (10 მგ/კგ/დღე). ბავშვის ექიმმა უნდა განსაზღვროს ზუსტი დოზა და კურსის ხანგრძლივობა (EMA SmPC).