ნახველი ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: მწვავე ბრონქიტი, პნევმონია, ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადება (ქოფლ). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
ამბროქსოლი 30
30 mg
აცც® 200
200 mg
აცც® ლონგი
600 mg
ამბროქსოლი 15მგ/5მლ100მლ სიროფ
15 mg
ამოქსიკლავი
აუგმენტინი
ატროვენტი N აეროზოლი საინჰალაციო 20მკგ/1დოზა 200დოზა ფლაკონი #1
20 mcg
ალდობრონქიალი სიროფი 2მგ/5მლ 100მლ ფლაკონი #1
2 mg
ამბროქსოლი 30 მგ. 20 ტაბლეტი
30 mg
ალდობრონქიალი 2მგ/5მლ100მლ სირ
2 mg
ატროვენტი ხსნარი საინჰალაციო 0.25მგ/1მლ 20მლ ფლაკონი #1
0.25 mg
ამოქსიკლავი ® 2x
დალიეთ დიდი რაოდენობით თბილი სითხე (წყალი, ჩაი, ბულიონი) — ეს ხელს უწყობს ნახველის გათხევადებას და გამოდევნას.
შეინარჩუნეთ ოთახში სათანადო ტენიანობა (40-60%) — შეგიძლიათ გამოიყენოთ დამატენიანებელი ან ორთქლის ინჰალაცია.
თავი აარიდეთ მოწევას და სიგარეტის კვამლის პასიურ ინჰალაციას — თამბაქოს კვამლი ამწვავებს ნახველის წარმოქმნას.
ძილის დროს ნახევრად მჯდომარე პოზიცია (ბალიშით ამაღლებული თავი) ხელს უწყობს სუნთქვის გაუმჯობესებას და ნახველის გამოდევნას.
ნუ ჩაყლაპავთ ნახველს — შეძლებისდაგვარად ამოახველეთ და გამოაგდეთ.
ნახველი (სპუტუმი) არის სასუნთქი გზებიდან ხველის დროს გამოყოფილი ლორწოვანი სეკრეტი. ჯანმრთელ ადამიანს ბრონქები მცირე რაოდენობით ლორწოს გამოიმუშავებს, მაგრამ დაავადების დროს მისი რაოდენობა და ხასიათი იცვლება. გამჭვირვალე ნახველი ჩვეულებრივ უვნებელია და ვირუსული ინფექციის ან ალერგიის ნიშანია. ყვითელი ან მწვანე ნახველი ბაქტერიული ინფექციის მაჩვენებელი შეიძლება იყოს. სისხლიანი ნახველი (ჰემოპტიზისი) ყოველთვის მოითხოვს სამედიცინო შეფასებას. ნახველი თავისთავად დაავადება არ არის — ეს სიმპტომია, რომელიც სხვადასხვა მდგომარეობაზე მიუთითებს.
გაციება და ARVI — ვირუსული ინფექციების დროს სასუნთქი გზები ჭარბად გამოიმუშავებს ლორწოს, რომელიც თავდაპირველად გამჭვირვალეა, შემდეგ შეიძლება მოთეთრო ან მოყვითალო გახდეს. ჩვეულებრივ 7-10 დღეში თავისით გადის.
მწვავე ბრონქიტი — ბრონქების ანთების დროს ნახველი უხვი, ხშირად ყვითელი ან მწვანეა. თან ახლავს ხველა, რომელიც 2-3 კვირა შეიძლება გაგრძელდეს.
ალერგიული რინიტი და პოსტნაზალური გამონადენი — ცხვირიდან ჩამონადენი ყელში იწვევს ხველასა და ნახველს, განსაკუთრებით დილაობით.
მოწევა — მწეველებს ქრონიკულად აქვთ „მწეველის ხველა" მოყვითალო-მონაცრისფრო ნახველით.
პნევმონია — ბაქტერიული პნევმონიისთვის დამახასიათებელია ჟანგის ფერის ან მწვანე, ზოგჯერ სისხლნარევი ნახველი, ცხელებით და ტკივილით მკერდში.
ბრონქული ასთმა — შეტევების დროს გამოიყოფა ბლანტი, გამჭვირვალე ნახველი „მინის" კონსისტენციის.
COPD (ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება) — ქრონიკული ხველა ნახველით, განსაკუთრებით დილაობით, რომელიც წლების მანძილზე პროგრესირებს.
სინუსიტი — წინა ან უკანა სინუსებიდან ჩრჩილოვანი გამონადენი.
ფილტვის ტუბერკულოზი — ხანგრძლივი (>2 კვირა) ხველა ნახველით, ზოგჯერ სისხლიანი, ოფლიანობა ღამით, წონის კლება.
ფილტვის კიბო — ქრონიკული ხველა, სისხლიანი ნახველი, წონის უმიზეზო კლება.
ბრონქოექტაზია — ბრონქების პათოლოგიური გაფართოება, რომელსაც თან ახლავს უხვი ჩირქოვანი ნახველი.
ფილტვის ემბოლია — ქოშინი, სისხლიანი ნახველი, მკერდის ტკივილი — გადაუდებელი მდგომარეობა.
გულის უკმარისობა — ქაფიანი, ვარდისფერი ნახველი (ფილტვის შეშუპების ნიშანი).
ნახველის თანმხლებმა სიმპტომებმა შეიძლება მნიშვნელოვნად შეცვალოს დიაგნოსტიკური მიმართულება:
ნახველის ფერი ინფორმაციულია: გამჭვირვალე — ვირუსი/ალერგია; ყვითელი/მწვანე — ბაქტერიული ინფექცია; ჟანგისფერი — პნევმოკოკური პნევმონია; ვარდისფერი/ქაფიანი — ფილტვის შეშუპება; სისხლიანი — ტუბერკულოზი, კიბო, ემბოლია.
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე ან მიმართეთ გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას შემდეგ შემთხვევებში:
არ დაელოდოთ — დროული ჩარევა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით ჰემოპტიზისის და სუნთქვის უკმარისობის დროს.
ნახველის ეფექტურად გამოყოფისა და მდგომარეობის შემსუბუქებისთვის:
ჰიდრატაცია — დალიეთ დღეში 2-3 ლიტრი თბილი სითხე (წყალი, ჩაი, ბულიონი). სითხე ნახველს ათხელებს და ადვილად ამოხველება.
ჰაერის დატენიანება — გამოიყენეთ ოთახის დამატენიანებელი ან ისუნთქეთ ცხელი ორთქლი (თასზე დახრილი, თავზე პირსახოცით) — 10-15 წუთი, დღეში 2-3-ჯერ.
პოზიცია — წოლისას აწიეთ თავი 2-3 ბალიშით (პოსტნაზალური გამონადენის შემცირებისთვის). პოსტურალური დრენაჟი — წამოწოლა მუცელზე, თავი ოდნავ დაბლა — ხელს უწყობს ნახველის მოცილებას.
თბილი სასმელები — თაფლიანი ჩაი (>1 წლის ბავშვებსა და მოზრდილებში) ამშვიდებს ყელს და ხელს უწყობს ხველას. ლიმონი + თაფლი + თბილი წყალი — კლასიკური საშუალება.
თამბაქოს თავიდან აცილება — მოწევა და პასიური მოწევა ამძიმებს მდგომარეობას.
ცხვირის რეცხვა — ფიზიოლოგიური ხსნარით ცხვირის ამორეცხვა ამცირებს პოსტნაზალურ გამონადენს.
ნუ ჩაახველებთ — ნახველის ჩაყლაპვა უვნებელია, მაგრამ ამოხველება უფრო სასურველია სასუნთქი გზების გასაწმენდად.
ამბროქსოლი — ყველაზე ხშირად გამოყენებული მუკოლიტიკი. ათხელებს ბლანტ ნახველს და აადვილებს ამოხველებას.
აცეტილცისტეინი (ACC) — კიდევ ერთი ეფექტური მუკოლიტიკი, რომელიც დისულფიდურ ბმებს არღვევს ნახველში:
ბრომჰექსინი:
თუ ბაქტერიული ინფექცია დადასტურდა:
მნიშვნელოვანი: ანტიბიოტიკი არ უნდა დაიწყოთ თვითნებურად. მწვანე ნახველი ყოველთვის არ ნიშნავს ბაქტერიულ ინფექციას (BNF 87).
ანამნეზი: ექიმი გკითხავთ:
ფიზიკალური გასინჯვა: ფილტვების აუსკულტაცია (ხიხინი, კრეპიტაცია, ხორხოცი), პულსოქსიმეტრია.
ლაბორატორიული კვლევები:
ინსტრუმენტული კვლევები:
არა. მწვანე ფერი ნეიტროფილების (იმუნური უჯრედების) ფერმენტების გამო ჩნდება და ვირუსული ინფექციის დროსაც შეიძლება გამოჩნდეს. NICE-ის გაიდლაინების (NG120) მიხედვით, მწვანე ნახველი მარტო, ცხელების და სისტემური სიმპტომების გარეშე, არ არის ანტიბიოტიკის დანიშვნის ჩვენება. ანტიბიოტიკი საჭიროა მხოლოდ ბაქტერიული ინფექციის კლინიკური ნიშნების არსებობისას.
ვირუსული ინფექციის შემდეგ ნახველი და ხველა ნორმალურად 2-3 კვირამდე შეიძლება გაგრძელდეს (ე.წ. „პოსტინფექციური ხველა"). თუ ნახველი 3 კვირაზე მეტ ხანს გრძელდება, ან მძიმდება, აუცილებლად მიმართეთ ექიმს დამატებითი მიზეზების გამოსარიცხად.
არა, ნახველის ჩაყლაპვა უვნებელია — კუჭის მჟავა ანეიტრალებს ბაქტერიებს. თუმცა, დიაგნოსტიკის მიზნით უმჯობესია ნახველი ამოახველოთ (განსაკუთრებით, თუ ექიმი ნახველის ანალიზს ითხოვს). ბავშვები ხშირად ყლაპავენ ნახველს — ეს ნორმალურია და პრობლემას არ წარმოადგენს.
ექიმს უნდა მიმართოთ თუ: ნახველი 3 კვირაზე მეტია გრძელდება; ნახველში სისხლია (თუნდაც მცირე რაოდენობით); თან ახლავს მაღალი ცხელება (>38.5°C) 3 დღეზე მეტი; გაქვთ ქოშინი ან მკერდის ტკივილი; წონა გიკლდებათ უმიზეზოდ; ხართ მწეველი >45 წლისა და ახალი ხველა გამოგიჩნდათ.
არა, ეს არ არის რეკომენდებული. მუკოლიტიკი (მაგ., ამბროქსოლი, აცეტილცისტეინი) ათხელებს ნახველს და ხელს უწყობს მის გამოყოფას, ხოლო ხველის მადემპრესანტი (მაგ., ბუტამირატი) თრგუნავს ხველის რეფლექსს. მათი ერთდროული მიღება ქმნის რისკს — გათხელებული ნახველი დაგროვდება ბრონქებში. პროდუქტიული (ნახველიანი) ხველის დროს ხველის დათრგუნვა კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული.