კონიუნქტივიტი

მოკლედ

კონიუნქტივიტი — თვალის კონიუნქტივას (გამჭვირვალე გარსის, რომელიც ფარავს თვალის თეთრ ნაწილსა და ქუთუთოების შიდა ზედაპირს) ანთებაა. ეს თვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დაავადებაა, რომელიც ნებისმიერ ასაკში გვხვდება. გამომწვევი მიზეზის მიხედვით განასხვავებენ ვირუსულ, ბაქტერიულ და ალერგიულ კონიუნქტივიტს. სიმპტომებიდან ყველაზე ხშირია თვალის სიწითლე, ქავილი, ცრემლდენა და გამონადენი. ვირუსული ფორმა ჩვეულებრივ თავისთავად გადის 1–2 კვირაში, ბაქტერიული — ანტიბიოტიკის წვეთებით მკურნალობას საჭიროებს, ხოლო ალერგიული — ანტიჰისტამინურ პრეპარატებსა და ალერგენის მოცილებას. უმეტეს შემთხვევაში კონიუნქტივიტი სერიოზულ საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუმცა დროულად უნდა განვასხვავოთ უფრო საშიშ თვალის დაავადებებისგან.

რა არის და როგორ ხდება

კონიუნქტივა — თხელი, გამჭვირვალე ლორწოვანი გარსია, რომელიც ფარავს სკლერას (თვალის თეთრ ნაწილს) და ქუთუთოების შინაგან ზედაპირს. ეს გარსი ასრულებს დამცავ ფუნქციას — წარმოქმნის ცრემლის ნაწილს, ხელს უწყობს თვალის დატენიანებას და იცავს ინფექციებისგან.

კონიუნქტივიტის დროს ეს გარსი ანთდება, რაც სისხლძარღვების გაფართოებას, სიწითლეს, შეშუპებასა და გამონადენს იწვევს. პათოფიზიოლოგია გამომწვევის მიხედვით განსხვავდება:

ვირუსული კონიუნქტივიტი — ყველაზე ხშირად ადენოვირუსით გამოწვეული, კონიუნქტივიტის შემთხვევათა 65–90%-ს შეადგენს (AAO, 2023). ვირუსი ანთებს ეპითელიუმს, იმუნური პასუხი იწვევს ლიმფოციტურ ინფილტრაციას. ძალიან გადამდებია — საკონტაქტო გზით ვრცელდება.

ბაქტერიული კონიუნქტივიტი — ხშირი გამომწვევებია Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae. ბაქტერიები იწვევენ ნეიტროფილურ ანთებას, რაც ჩირქოვანი გამონადენით ვლინდება. ბავშვებში უფრო ხშირია, ვიდრე მოზრდილებში.

ალერგიული კონიუნქტივიტი — IgE-შუამავლობითი ჰიპერმგრძნობელობის რეაქცია ალერგენების (მტვერი, ყვავილის მტვერი, ცხოველის ბეწვი) მიმართ. მასტოციტებიდან ჰისტამინის გამოთავისუფლება იწვევს ქავილს, შეშუპებასა და ცრემლდენას.

ტოქსიკური/გაღიზიანების კონიუნქტივიტი — ქიმიური ნივთიერებების, კონტაქტური ლინზების ხანგრძლივი ტარების ან გარემო ფაქტორების (კვამლი, ქლორი) ზემოქმედებით ვითარდება.

ვინ რისკის ჯგუფშია

კონიუნქტივიტი ფართოდ გავრცელებულ დაავადებას წარმოადგენს, თუმცა გარკვეული ფაქტორები რისკს ზრდის:

• ასაკი: ბაქტერიული კონიუნქტივიტი ყველაზე ხშირია ბავშვებში (1–5 წლის ასაკში), რაც ჰიგიენის ნაკლებობასა და ტყუპისცალი გარემოსთან (საბავშვო ბაღი, სკოლა) ხშირ კონტაქტს უკავშირდება. ალერგიული ფორმა მოზარდებსა და ახალგაზრდა მოზრდილებში უფრო ხშირია.
• კონტაქტური ლინზები: ლინზის მტარებლებში ბაქტერიული და ამება-გამოწვეული კონიუნქტივიტის რისკი მნიშვნელოვნად მაღალია, განსაკუთრებით ჰიგიენის წესების დარღვევის შემთხვევაში.
• ალერგიული ფონი: ატოპიური დერმატიტის, ბრონქიული ასთმის ან ალერგიული რინიტის მქონე პაციენტებში ალერგიული კონიუნქტივიტი ხშირია.
• იმუნოდეფიციტი: შიდს-ის, იმუნოსუპრესიული თერაპიის ფონზე ინფექციური კონიუნქტივიტის რისკი იზრდება.
• სეზონურობა: ალერგიული კონიუნქტივიტი გაზაფხულ-ზაფხულში (ყვავილობის პერიოდში) უფრო ხშირია. ვირუსული — ზამთარ-გაზაფხულზე.
• ახალშობილები: გონოკოკური და ქლამიდიური კონიუნქტივიტი ახალშობილებში სამშობიარო არხში ინფიცირებით ვითარდება (ophthalmia neonatorum).
• პროფესიული ფაქტორები: მტვრიან, ქიმიურ ნივთიერებებთან კონტაქტში მყოფი მუშები.

სიმპტომები

კონიუნქტივიტის კლინიკური სურათი გამომწვევის მიხედვით გარკვეულწილად განსხვავდება, თუმცა საერთო ნიშნებია:

ხშირი სიმპტომები:

• თვალის სიწითლე — კონიუნქტივის სისხლძარღვების გაფართოების გამო
• გამონადენი — წყლიანი (ვირუსული, ალერგიული) ან ჩირქოვანი (ბაქტერიული)
• ქავილი — განსაკუთრებით ალერგიული კონიუნქტივიტისთვისაა დამახასიათებელი
• ცრემლდენა — ყველა ტიპში გვხვდება
• ქუთუთოების შეშუპება
• უცხო სხეულის შეგრძნება თვალში
• ქუთუთოების შეწებება დილით (განსაკუთრებით ბაქტერიული ფორმისას)

ტიპის მიხედვით გამორჩეული ნიშნები:

ვირუსული: ჩვეულებრივ ერთ თვალში იწყება, 24–48 საათში მეორეზეც გადადის. წყლიანი გამონადენი, ხშირად თან ახლავს ზედა სასუნთქი გზების ინფექცია, ცხელება, ლიმფური კვანძების გადიდება ყურის წინ. ფოლიკულები ქუთუთოს შინაგან ზედაპირზე.

ბაქტერიული: სქელი, ყვითელ-მწვანე ჩირქოვანი გამონადენი, ქუთუთოების ძლიერი შეწებება, შესაძლოა ორივე თვალი ერთდროულად დაზიანდეს.

ალერგიული: ორივე თვალი ერთდროულად ავადდება, ინტენსიური ქავილი, წყლიანი ცრემლდენა, ხშირად ცხვირიდან გამონადენიც (ალერგიული რინოკონიუნქტივიტი). ქემოზი — კონიუნქტივის შეშუპება.

ნაკლებად ხშირი სიმპტომები:

• მხედველობის დაბინდვა (ჩვეულებრივ დროებითი, ცრემლის გამო)
• სინათლის მიმართ მგრძნობელობა (ფოტოფობია) — შესაძლოა რქოვანას დაზიანებაზე მიუთითებდეს
• ტკივილი თვალში (მსუბუქი დისკომფორტი ჩვეულებრივია, ძლიერი ტკივილი — სხვა პათოლოგიის ნიშანი)

დიაგნოსტიკა

კონიუნქტივიტის დიაგნოზი უმეტეს შემთხვევაში კლინიკურად, ანამნეზისა და გასინჯვის საფუძველზე ისმება (NICE CKS, 2024).

კლინიკური შეფასება:

ექიმი ამოწმებს:

• გამონადენის ხასიათს (წყლიანი თუ ჩირქოვანი)
• ერთ ან ორივე თვალშია
• ქავილის არსებობას (ალერგიული ფორმისთვის დამახასიათებელი)
• თანმხლებ სიმპტომებს (ცხელება, ალერგიული რინიტი)
• ქუთუთოს შიდა ზედაპირის (ფოლიკულები, პაპილები) დათვალიერებას

სპეციალური გამოკვლევები:

• ნაცხის აღება და კულტურა — რუტინულად არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია: ჰიპერაკუტური (ძალიან სწრაფად მიმდინარე) შემთხვევაში, ახალშობილებში, იმუნოდეფიციტის დროს, ან როცა სტანდარტული მკურნალობა არაეფექტურია (BNF 87, 2024).
• ნაჭიკის ლამპა (slit lamp) — ოფთალმოლოგის მიერ; გამოავლენს რქოვანას დაზიანებას, ანტერიორულ უვეიტს, სხვა სერიოზულ პათოლოგიებს.
• ფლუორესცეინის ტესტი — რქოვანას ეროზიის, წყლულის გამოსავლენად (ჰერპესული დენდრიტული კერატიტი).
• ალერგიული კონიუნქტივიტის შემთხვევაში — სპეციფიკური IgE, კანის პრიკ-ტესტი ალერგენის იდენტიფიცირებისთვის.

დიფერენციული დიაგნოზი:

მნიშვნელოვანია, გამოირიცხოს:

• მწვავე გლაუკომა (ტკივილი, მხედველობის დაკარგვა, გუგის გაფართოება)
• ირიტი/უვეიტი (ფოტოფობია, ღრმა ტკივილი)
• კერატიტი (რქოვანას ინფექცია — ტკივილი, ფოტოფობია)
• ქუთუთოს ანთება (ბლეფარიტი)
• უცხო სხეული თვალში

მკურნალობა — წამლები

მკურნალობის სტრატეგია კონიუნქტივიტის ტიპზეა დამოკიდებული (AAO PPP, 2023; BNF 87, 2024).

ვირუსული კონიუნქტივიტი

პირველი რიგი — სიმპტომატური მკურნალობა:

ვირუსული კონიუნქტივიტი ჩვეულებრივ თავისთავად გადის 7–14 დღეში. მკურნალობა მიმართულია სიმპტომების შემსუბუქებისკენ:

• artificial-tears — ხელოვნური ცრემლი, დღეში 4–8 წვეთი საჭიროებისამებრ. ამცირებს დისკომფორტს, ხელს უწყობს თვალის ზედაპირის დატენიანებას. გვერდითი მოვლენები პრაქტიკულად არ აქვს.
• ცივი კომპრესები ქუთუთოებზე — ამცირებს შეშუპებასა და დისკომფორტს.

ჰერპესული კონიუნქტივიტი:

HSV-ით (herpes simplex virus) გამოწვეული კონიუნქტივიტის შემთხვევაში აუცილებელია ანტივირუსული თერაპია:

• atsikloviri-malamo-tvalis-3-5gr-tubi-1 — თვალის მალამო, 3%-იანი, დღეში 5-ჯერ, 7–10 დღის განმავლობაში (EMA SmPC).
• atsikloviri-400mg — პერორალურად, 400 მგ 5-ჯერ დღეში, 7–10 დღე. განსაკუთრებით რეკომენდებულია რეციდივის ან რქოვანას დაზიანების შემთხვევაში.

ბაქტერიული კონიუნქტივიტი

პირველი რიგი — ტოპიკური ანტიბიოტიკები:

მსუბუქი ბაქტერიული კონიუნქტივიტი შესაძლოა 5–7 დღეში უმკურნალოდ გადავიდეს, თუმცა ანტიბიოტიკები აჩქარებენ გამოჯანმრთელებას და ამცირებენ გავრცელების რისკს (NICE CKS, 2024):

• ქლორამფენიკოლის თვალის წვეთები (0.5%) — დღეში 4–6-ჯერ, 5–7 დღე. პირველი რიგის პრეპარატი (BNF 87, 2024).
• ფუზიდინის მჟავის თვალის წვეთები — დღეში 2-ჯერ, 7 დღე. ალტერნატივა, განსაკუთრებით ბავშვებში.

მეორე რიგი — სისტემური ანტიბიოტიკები:

მძიმე ან რეფრაქტერული შემთხვევებში, ან სპეციფიკური პათოგენის დადგენის შემდეგ:

• ciprofloksacini-500mg — ტოპიკური ფორმით (0.3% წვეთები) ან პერორალურად, ფტორქინოლონს ექიმი დანიშნავს კულტურის შედეგის მიხედვით.

ქლამიდიური კონიუნქტივიტი:

• azitromitsini-500mg — ერთჯერადი დოზა 1 გ პერორალურად, ან 500 მგ პირველ დღეს + 250 მგ 4 დღე (WHO, 2024). სქესობრივი პარტნიორიც უნდა მკურნალობდეს.

ალერგიული კონიუნქტივიტი

პირველი რიგი:

• artificial-tears — ალერგენის განზავება თვალის ზედაპირიდან, დღეში 4–6-ჯერ.
• cetirizini-10mg — პერორალური ანტიჰისტამინი, 10 მგ დღეში ერთხელ. ამცირებს ქავილს, ცრემლდენას. შესაძლოა ძილიანობა გამოიწვიოს (BNF 87, 2024).
• desloratadini-5mg — 5 მგ დღეში ერთხელ. მეორე თაობის ანტიჰისტამინი, ნაკლები სედატიური ეფექტით.

მეორე რიგი:

• alergokromi-20მგ — კრომოგლიცის მჟავა (მასტოციტების სტაბილიზატორი). ტოპიკური ფორმით, დღეში 4-ჯერ. პროფილაქტიკურადაც გამოიყენება სეზონური ალერგიის დროს. დაწყებიდან სრული ეფექტის მისაღწევად 1–2 კვირაა საჭირო.

დამხმარე თერაპია:

• deqsametazoni-wvetebi-tvalis-0-1-10ml-flakoni-1 — დექსამეთაზონის თვალის წვეთები (0.1%), მძიმე ალერგიული კონიუნქტივიტის დროს, მხოლოდ ოფთალმოლოგის დანიშნულებით. ხანმოკლე კურსი (7–14 დღე). გრძელვადიანი გამოყენება სახიფათოა — იწვევს თვალშიდა წნევის მომატებას (გლაუკომა), კატარაქტას (NICE, 2024).

დოზირების შეჯამება:

| პრეპარატი | დოზა | მიღების სიხშირე | ხანგრძლივობა | |-----------|------|-----------------|-------------| | ხელოვნური ცრემლი | 1–2 წვეთი | 4–8-ჯერ/დღეში | საჭიროებისამებრ | | აციკლოვირი (მალამო) | 3% | 5-ჯერ/დღეში | 7–10 დღე | | ცეტირიზინი | 10 მგ | 1-ჯერ/დღეში | სეზონის განმავლობაში | | დესლორატადინი | 5 მგ | 1-ჯერ/დღეში | სეზონის განმავლობაში |

ცხოვრების წესი

ჰიგიენის წესები (ინფექციური კონიუნქტივიტი):

• ხშირად დაიბანეთ ხელები საპნითა და წყლით, განსაკუთრებით თვალთან შეხების შემდეგ
• არ შეეხოთ თვალებს დაუბანელი ხელებით
• არ გააზიაროთ პირსახოცები, ბალიშის პირი, კოსმეტიკა, თვალის წვეთები
• ყოველდღე შეცვალეთ ბალიშის პირი და პირსახოცი ავადმყოფობის პერიოდში
• კონტაქტური ლინზები — მოხსენით და არ ატაროთ სრულ გამოჯანმრთელებამდე; ერთჯერადი ლინზები გადააგდეთ

ალერგიული კონიუნქტივიტის მართვა:

• ალერგენის მოცილება — ყვავილობის პერიოდში ფანჯრების დახურვა, სათვალის ტარება გარეთ
• სახლის რეგულარული დასუფთავება — მტვრის ტკიპების შესამცირებლად
• ცხოველის ბეწვთან კონტაქტის შეზღუდვა
• ცივი კომპრესები — ქუთუთოებზე 10–15 წუთით, რამდენჯერმე დღეში
• მოწევის თავიდან აცილება — კვამლი აღიზიანებს კონიუნქტივას

ზოგადი რეკომენდაციები:

• საკმარისი ძილი (7–8 საათი) — იმუნური სისტემის მხარდაჭერისთვის
• დაბალანსებული კვება, ვიტამინ A-ით მდიდარი საკვები (სტაფილო, ბროკოლი)
• ეკრანის წინ ხანგრძლივი მუშაობისას რეგულარული შესვენება (20-20-20 წესი)

გართულებები

კონიუნქტივიტი უმეტეს შემთხვევაში კეთილთვისებიანი დაავადებაა, თუმცა უმკურნალოდ ან არასწორი მკურნალობის შემთხვევაში შესაძლოა გართულებები განვითარდეს:

• კერატიტი (რქოვანას ანთება) — განსაკუთრებით ჰერპესული ან გონოკოკური კონიუნქტივიტის დროს. შესაძლოა 3–7 დღეში განვითარდეს. რქოვანას წყლული მხედველობის შეუქცევად დაკარგვას იწვევს.
• რქოვანას ნაწიბურები — ადენოვირუსული კონიუნქტივიტის შემდეგ (ე.წ. სუბეპითელიური ინფილტრატები) რამდენიმე კვირა-თვეში, შესაძლოა მხედველობის ხანგრძლივი დაბინდვა.
• პრესეპტალური ცელულიტი — ბაქტერიული ინფექციის გავრცელება ქუთუთოს რბილ ქსოვილებში.
• ორბიტალური ცელულიტი — სიცოცხლისთვის საშიში გართულება, საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას.
• ახალშობილებში: გონოკოკური კონიუნქტივიტი (ophthalmia neonatorum) 24–48 საათში შესაძლოა რქოვანას პერფორაციამდე მიიყვანოს.
• ქრონიკული ფორმა — მკურნალობის გარეშე ალერგიული კონიუნქტივიტი შესაძლოა ქრონიკულ ფორმაში გადავიდეს, თვალის ზედაპირის მუდმივი დაზიანებით.

გრძელვადიანი პროგნოზი

კონიუნქტივიტის პროგნოზი უმეტეს შემთხვევაში ძალიან კარგია:

• ვირუსული კონიუნქტივიტი — 90%-ზე მეტ შემთხვევაში სრულად განიკურნება 1–3 კვირაში, ყოველგვარი მხედველობის დარღვევის გარეშე.
• ბაქტერიული კონიუნქტივიტი — ადეკვატური ანტიბიოტიკოთერაპიით სრულად განიკურნება 5–7 დღეში.
• ალერგიული კონიუნქტივიტი — ქრონიკული, რეციდივირებადი მდგომარეობაა, თუმცა ეფექტურად იმართება ანტიჰისტამინებითა და ალერგენის მოცილებით. ცხოვრების ხარისხი შენარჩუნებულია.
• ჰერპესული კონიუნქტივიტი — რეციდივების რისკი მაღალია (20–30% 2 წლის განმავლობაში). ხანგრძლივი პროფილაქტიკური ანტივირუსული თერაპია ამცირებს რეციდივის სიხშირეს.
• მხედველობის მუდმივი დაკარგვა იშვიათია და, ძირითადად, დაგვიანებული ან არასწორი მკურნალობის შემთხვევაში ხდება.

როდის უნდა მიმართო ექიმს

დაუყოვნებლივ მიმართეთ ოფთალმოლოგს ან გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას შემდეგ შემთხვევებში:

• მხედველობის მკვეთრი გაუარესება ან დაბინდვა, რომელიც ცრემლის მოწმენდის შემდეგაც არ გადის
• ძლიერი ტკივილი თვალში — მსუბუქი დისკომფორტისგან განსხვავებით, ინტენსიური ტკივილი შესაძლოა კერატიტზე, გლაუკომაზე ან უვეიტზე მიუთითებდეს
• სინათლის მიმართ ძლიერი მგრძნობელობა (ფოტოფობია)
• სიმპტომები 7 დღეზე მეტხანს გრძელდება ან მკურნალობის მიუხედავად უარესდება
• ახალშობილში (28 დღემდე) თვალის ნებისმიერი სიწითლე ან გამონადენი — სასწრაფოდ!
• კონტაქტური ლინზის მტარებელს — თვალის სიწითლე, ტკივილი, მხედველობის ცვლილება (აკანტამებური კერატიტის რისკი)

ხშირად დასმული კითხვები

რამდენი ხანი არის კონიუნქტივიტი გადამდები?

ვირუსული კონიუნქტივიტი ყველაზე გადამდებია პირველი 10–14 დღის განმავლობაში, სანამ თვალი წითელია და გამონადენი აქვს. ბაქტერიული კონიუნქტივიტი გადამდებია ანტიბიოტიკის დაწყებიდან 24 საათის განმავლობაში. ალერგიული კონიუნქტივიტი არ არის გადამდები — ეს ინდივიდუალური ალერგიული რეაქციაა. ინფექციური კონიუნქტივიტის დროს ბავშვს შეუძლია სკოლაში ან საბავშვო ბაღში დაბრუნდეს ანტიბიოტიკის დაწყებიდან 24 საათის შემდეგ ან სიმპტომების გაქრობის შემდეგ.

შეიძლება თუ არა კონტაქტური ლინზების ტარება კონიუნქტივიტის დროს?

არა. კონიუნქტივიტის ნებისმიერი ფორმის დროს კონტაქტური ლინზები უნდა მოხსნათ და არ ატაროთ სიმპტომების სრულ გაქრობამდე, ანტიბიოტიკის კურსის დასრულებიდან 24 საათის შემდეგ. ერთჯერადი ლინზები, რომლებსაც ინფექციის დროს ატარებდით, უნდა გადააგდოთ. მრავალჯერადი ლინზები კი კარგად უნდა გაწმინდოთ და დეზინფიცირდეს. ლინზების ბუდეც უნდა შეცვალოთ.

ორსულობის დროს რა წამლებით შეიძლება მკურნალობა?

ორსულობისა და ლაქტაციის დროს კონიუნქტივიტის მკურნალობა განსაკუთრებულ სიფრთხილეს მოითხოვს. artificial-tears უსაფრთხოა ორსულობის ყველა ტრიმესტრში. ქლორამფენიკოლის თვალის წვეთების ხანმოკლე გამოყენება დასაშვებია, თუმცა ექიმთან კონსულტაცია სავალდებულოა. atsikloviri-400mg (ჰერპესული კონიუნქტივიტის შემთხვევაში) ორსულობის დროს ფრთხილად გამოიყენება — რისკი/სარგებლის შეფასების შემდეგ. პერორალური ანტიჰისტამინებიდან cetirizini-10mg ნაკლები რისკით ხასიათდება (FDA B კატეგორია).

შეიძლება თუ არა სამსახურში სიარული და მანქანის მართვა?

მსუბუქი კონიუნქტივიტის დროს მანქანის მართვა ჩვეულებრივ შესაძლებელია, თუ მხედველობა სათანადოდ ნათელია. თვალის წვეთების ჩაწვეთების შემდეგ შესაძლოა 15–20 წუთით მხედველობა დაბინდულიყოს — ამ დროს მანქანის მართვა არ არის რეკომენდებული. სამსახურთან დაკავშირებით: ინფექციური კონიუნქტივიტის დროს, თუ თქვენი სამუშაო მოიცავს ახლო კონტაქტს ადამიანებთან (მასწავლებელი, ექთანი, საბავშვო ბაღის აღმზრდელი), რეკომენდებულია 24–48 საათი სახლში დარჩენა მკურნალობის დაწყების შემდეგ.

თვალის წვეთები და მალამო ერთდროულად შეიძლება?

დიახ, თუმცა სწორი თანმიმდევრობა მნიშვნელოვანია. ჯერ ჩაიწვეთეთ წვეთები, დაელოდეთ 5 წუთს, შემდეგ ჩაიდეთ მალამო. მალამო უფრო ხანგრძლივად რჩება თვალის ზედაპირზე, ამიტომ ბოლოს უნდა გამოიყენოთ. თუ რამდენიმე სხვადასხვა წვეთი გაქვთ დანიშნული, თითოეულს შორის 5-წუთიანი ინტერვალი დაიცავით, რათა წამლის კარგი შეწოვა უზრუნველყოთ.

შეიძლება თუ არა ალკოჰოლის მიღება კონიუნქტივიტის მკურნალობის დროს?

ზომიერი ალკოჰოლის მიღება ტოპიკური (თვალის წვეთები/მალამო) მკურნალობის ფონზე ჩვეულებრივ პრობლემას არ წარმოადგენს. თუმცა, თუ იღებთ პერორალურ ანტიბიოტიკს (მაგალითად, azitromitsini-500mg), ალკოჰოლი შესაძლოა გააძლიეროს გვერდითი მოვლენები (გულისრევა, კუჭ-ნაწლავის დისკომფორტი). ასევე, ალკოჰოლი ახმობს ორგანიზმს, რაც თვალის სიმშრალეს აუარესებს. სასურველია მკურნალობის პერიოდში ალკოჰოლი შეზღუდოთ.