ჰიპოქონდრია

მოკლედ

ჰიპოქონდრია (თანამედროვე კლასიფიკაციით — ავადმყოფობის შფოთვითი აშლილობა) არის ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ადამიანს აქვს მუდმივი, გადაჭარბებული შიში, რომ სერიოზული დაავადება აქვს ან შეიძლება განუვითარდეს, მიუხედავად იმისა, რომ სამედიცინო გამოკვლევები პათოლოგიას არ ავლენს. მდგომარეობა თანაბრად გვხვდება ქალებსა და მამაკაცებში, ჩვეულებრივ იწყება ადრეულ ზრდასრულ ასაკში (20–30 წელი) და მოსახლეობის დაახლოებით 1–5%-ს ეხება. ეს არ არის „მოგონილი" ტკივილი — პაციენტის ტანჯვა რეალურია, მაგრამ მისი მიზეზი ფიზიკური კი არა, ფსიქოლოგიურია. მკურნალობა ეფექტურია და მოიცავს კოგნიტურ-ბიჰევიორულ თერაპიას (CBT) როგორც პირველი რიგის მიდგომას, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში — ანტიდეპრესანტებს (SSRI). დროული ჩარევის გარეშე მდგომარეობა ქრონიკულ ხასიათს იძენს და მნიშვნელოვნად აზიანებს ცხოვრების ხარისხს.

რა არის და როგორ ხდება

ჰიპოქონდრია, რომელსაც DSM-5 კლასიფიკაცია ავადმყოფობის შფოთვით აშლილობად (Illness Anxiety Disorder) ან სომატური სიმპტომების აშლილობად (Somatic Symptom Disorder) მოიხსენიებს, წარმოადგენს ფსიქიკურ მდგომარეობას, რომლის დროსაც ტვინი ნორმალურ სხეულებრივ შეგრძნებებს — გულისცემას, კუნთის შეკუმშვას, მსუბუქ ტკივილს — არასწორად აღიქვამს, როგორც სერიოზული დაავადების ნიშანს.

პათოფიზიოლოგიური მექანიზმი

მდგომარეობის საფუძველში რამდენიმე ნეირობიოლოგიური პროცესი დევს:

ინტეროცეფციის მოშლა — ადამიანს გაძლიერებული აქვს შინაგანი სხეულებრივი სიგნალების აღქმა. ის გრძნობს ისეთ ფიზიოლოგიურ პროცესებს (გულისცემა, ნაწლავის პერისტალტიკა, კუნთების მიკროშეკუმშვა), რომელსაც უმეტესობა საერთოდ ვერ აღიქვამს.

კოგნიტური დამახინჯება — ტვინის შეფასების სისტემა სხეულებრივ შეგრძნებებს კატასტროფულად ინტერპრეტირებს. მაგალითად, თავის ტკივილი = სიმსივნე, გულის ფრიალი = ინფარქტი. ეს ე.წ. „კატასტროფიზაციის" პროცესია.

შფოთვის მანკიერი წრე — როცა ადამიანი შფოთავს, ორგანიზმი ადრენალინს გამოყოფს, რაც იწვევს რეალურ ფიზიკურ სიმპტომებს: გულისცემის გაძლიერებას, ოფლიანობას, კუნთურ დაძაბულობას. ეს ახალი სიმპტომები კიდევ უფრო აძლიერებს შფოთვას — იქმნება მანკიერი წრე.

ნეიროქიმიური ცვლილებები — კვლევები აჩვენებს, რომ ჰიპოქონდრიის მქონე ადამიანებში შეცვლილია სეროტონინისა და ნორადრენალინის ბალანსი, ისევე როგორც ამიგდალის (ტვინის შიშის ცენტრის) აქტივობა (NICE CG159, 2023).

მნიშვნელოვანია გავიგოთ: პაციენტი არ „იგონებს" სიმპტომებს. მისი ტანჯვა, შიში და ფიზიკური შეგრძნებები სრულიად რეალურია — უბრალოდ, მიზეზი ფსიქოლოგიურია და არა ორგანული.

ვინ რისკის ჯგუფშია

ჰიპოქონდრია შეიძლება ნებისმიერ ადამიანს განუვითარდეს, მაგრამ გარკვეული ფაქტორები რისკს ზრდის:

ასაკი და სქესი

• ყველაზე ხშირად იწყება 20–40 წლის ასაკში
• თანაბრად გვხვდება ქალებსა და მამაკაცებში
• ხანდაზმულ ასაკში შესაძლოა გამწვავდეს ქრონიკული დაავადებების ფონზე

ფსიქოლოგიური ფაქტორები

• ბავშვობაში განცდილი სერიოზული ავადმყოფობა (საკუთარი ან ახლობლის)
• ჰიპერმზრუნველი ოჯახური გარემო, სადაც ჯანმრთელობაზე ზედმეტად აქცენტირებდნენ
• ძალადობის ან უგულებელყოფის ისტორია ბავშვობაში
• ახლობელი ადამიანის დაკარგვა ავადმყოფობისგან

თანმხლები ფსიქიკური მდგომარეობები

• გენერალიზებული შფოთვითი აშლილობა (GAD)
• დეპრესია
• ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა (OCD)
• პანიკური აშლილობა

გენეტიკა და ოჯახური ისტორია

• პირველი რიგის ნათესავებში შფოთვითი აშლილობების არსებობა რისკს 2–3-ჯერ ზრდის

ცხოვრების წესი და გარემო

• ინტერნეტში ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაციის ჭარბი ძიება („კიბერქონდრია")
• მაღალი სტრესი სამსახურში ან პირად ცხოვრებაში
• სოციალური იზოლაცია
• სამედიცინო სფეროში მომუშავე ადამიანები (პარადოქსულად)

სიმპტომები

ჰიპოქონდრიის სიმპტომები მრავალფეროვანია და ემოციურ, კოგნიტურ და ქცევით სფეროებს მოიცავს.

ძირითადი სიმპტომები

• გადაჭარბებული შეშფოთება ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, რომელიც 6 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება
• ნორმალური სხეულებრივი შეგრძნებების კატასტროფული ინტერპრეტაცია (მაგ., თავის ტკივილი = სიმსივნე)
• განმეორებითი ექიმთან ვიზიტები დამამშვიდებელი პასუხის მისაღებად
• ექიმის დამამშვიდებელი სიტყვების მოკლევადიანი ეფექტი — შვება მხოლოდ დროებითია
• სხეულის მუდმივი „სკანირება" — ადამიანი გამუდმებით ამოწმებს ტკივილს, გამონაყარს, სიმკვრივეს
• ჯანმრთელობის თემაზე ინტერნეტში ჭარბი ძიება

ფიზიკური გამოვლინებები (შფოთვით გამოწვეული)

• გულისცემის აჩქარება ან „ფრიალი"
• კუნთური დაძაბულობა და ტკივილები
• ოფლიანობა
• თავბრუსხვევა
• კუჭ-ნაწლავის დისკომფორტი (გულისრევა, დიარეა)
• სუნთქვის გაძნელების შეგრძნება

ქცევითი ნიშნები

• მოთხოვნის ტიპი — განმეორებითი ვიზიტები სხვადასხვა ექიმთან, ლაბორატორიული გამოკვლევების მოთხოვნა
• თავის არიდების ტიპი — ექიმთან ვიზიტის თავიდან აცილება სერიოზული დიაგნოზის შიშით
• სხეულის გარკვეული ნაწილის განმეორებითი შემოწმება (მაგ., ლიმფური კვანძების ხელით შეხება)
• ოჯახის წევრების „გამოკითხვა" — სიმპტომების შესახებ მუდმივი საუბარი

ნაკლებად გავრცელებული სიმპტომები

• კონკრეტულ ავადმყოფობაზე ფიქსაცია (მაგ., მხოლოდ კიბოს ან გულის დაავადების შიში)
• სამედიცინო ტერმინოლოგიის ზედმიწევნით ცოდნა
• ძილის დარღვევა ჯანმრთელობაზე ფიქრის გამო
• სოციალური და პროფესიული ფუნქციონირების მნიშვნელოვანი დაქვეითება

დიაგნოსტიკა

ჰიპოქონდრიის დიაგნოსტიკა მოითხოვს ორგანული დაავადების გამორიცხვასა და ფსიქიატრიულ შეფასებას.

DSM-5 დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები

ავადმყოფობის შფოთვითი აშლილობა (Illness Anxiety Disorder) დაისმება, როცა:

1. სერიოზული ავადმყოფობის არსებობის ან განვითარების შეშფოთება
2. სომატური სიმპტომები არ არის ან მინიმალურია
3. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული მაღალი შფოთვა
4. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული გადაჭარბებული ქცევა (განმეორებითი გამოკვლევები) ან თავის არიდება
5. სიმპტომები 6 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება
6. მდგომარეობა სხვა ფსიქიკური აშლილობით უკეთ არ აიხსნება

დიაგნოსტიკური პროცესი

პირველი ეტაპი — ორგანული პათოლოგიის გამორიცხვა:

• სისხლის საერთო ანალიზი
• ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია (TSH)
• ძირითადი ბიოქიმიური მაჩვენებლები
• საჭიროების შემთხვევაში — მიზნობრივი გამოკვლევები პაციენტის ჩივილების მიხედვით

მნიშვნელოვანია: გამოკვლევები უნდა იყოს გონივრული და შეზღუდული. ზედმეტი გამოკვლევა მდგომარეობას ამძიმებს, რადგან პაციენტს უმტკიცებს, რომ „რაღაცას ეძებენ" (NICE CG159, 2023).

მეორე ეტაპი — ფსიქიატრიული შეფასება:

• სტრუქტურირებული ინტერვიუ
• შფოთვის სკალები (GAD-7, Health Anxiety Inventory)
• დეპრესიის სკრინინგი (PHQ-9)
• თანმხლები ფსიქიკური აშლილობების შეფასება

მესამე ეტაპი — დიფერენციალური დიაგნოზი:

• გენერალიზებული შფოთვითი აშლილობა
• პანიკური აშლილობა
• ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა
• სომატიზაციის აშლილობა
• დეპრესია სომატური სიმპტომებით

მკურნალობა — წამლები

ჰიპოქონდრიის მკურნალობის „ოქროს სტანდარტია" კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT), თუმცა მედიკამენტური მკურნალობა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს, განსაკუთრებით საშუალო და მძიმე ფორმებში (NICE CG159, 2023; BNF 87, 2024).

პირველი რიგის მედიკამენტები — SSRI (სეროტონინის უკუმიტაცების სელექტიური ინჰიბიტორები)

SSRI პრეპარატები ჰიპოქონდრიის მედიკამენტური მკურნალობის საფუძველია. ისინი ამცირებენ როგორც შფოთვას, ისე ობსესიურ ფიქრებს ავადმყოფობაზე.

სერტრალინი — ყველაზე მეტად შესწავლილი SSRI ჰიპოქონდრიის კონტექსტში.

• ასერტინი — საწყისი დოზა 50 მგ/დღეში, თანდათანობითი გაზრდა 100–200 მგ-მდე
• ეფექტი ჩვეულებრივ 4–6 კვირაში ვლინდება
• გვერდითი მოვლენები: გულისრევა, ძილის დარღვევა, სექსუალური ფუნქციის ცვლილება — უმეტესწილად დროებითია

ფლუოქსეტინი — ალტერნატიული SSRI, განსაკუთრებით თანმხლები დეპრესიის დროს.

• საწყისი დოზა 20 მგ/დღეში, შესაძლო გაზრდა 40–60 მგ-მდე
• ხანგრძლივი ნახევარდაშლის პერიოდი — ნაკლები მოხსნის სიმპტომები

პაროქსეტინი — ეფექტურია, განსაკუთრებით თანმხლები პანიკური აშლილობის დროს.

• საწყისი დოზა 20 მგ/დღეში, მაქსიმალური — 50 მგ

მეორე რიგის მედიკამენტები

SNRI პრეპარატები — გამოიყენება, როცა SSRI არასაკმარისად ეფექტურია:

დულოქსეტინი — განსაკუთრებით ეფექტურია, როცა ჰიპოქონდრიას თანმხლები ტკივილური სინდრომი ახლავს.

• დოზა: 30–60 მგ/დღეში
• ორმაგი მოქმედება: შფოთვის შემცირება + ტკივილის მოდულაცია

ვენლაფაქსინი — გამოიყენება მძიმე, რეზისტენტულ შემთხვევებში.

• დოზა: 75–225 მგ/დღეში
• საჭიროებს არტერიული წნევის მონიტორინგს

დამხმარე მედიკამენტები

ბენზოდიაზეპინები — მხოლოდ მოკლევადიანი გამოყენება (2–4 კვირა), მწვავე შფოთვის ეპიზოდების დროს:

• ალპრაზოლამი 0.5მგ — 0.25–0.5 მგ, საჭიროებისამებრ, დღეში 2–3-ჯერ
• ატარაქსი 25მგ (ჰიდროქსიზინი) — არ არის ბენზოდიაზეპინი, მაგრამ აქვს ანქსიოლიზური ეფექტი, 25–50 მგ დღეში 2–3-ჯერ. ნაკლები დამოკიდებულების რისკი

⚠️ მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: ბენზოდიაზეპინები არ არის ჰიპოქონდრიის გრძელვადიანი მკურნალობის საშუალება — ისინი იწვევენ დამოკიდებულებას და შეიძლება მდგომარეობა გაამწვავონ (BNF 87, 2024).

ანქსიოლიზური არაბენზოდიაზეპინური პრეპარატები:

• ადაპტოლი 500მგ (მებიკარი) — 300–500 მგ, დღეში 2–3-ჯერ, არ იწვევს დამოკიდებულებას, რბილი ანქსიოლიზური მოქმედება
• ბუსპირონ-ეგისი 10მგ (ბუსპირონი) — 5–10 მგ, დღეში 2–3-ჯერ, ეფექტი 2–4 კვირაში

ძილის მოშლის შემთხვევაში:

• ამიტრიპტილინი 10მგ — დაბალ დოზებში (10–25 მგ ძილის წინ) აუმჯობესებს ძილს და ამცირებს სომატურ სიმპტომებს

მკურნალობის ხანგრძლივობა

• მინიმალური კურსი: 6–12 თვე სიმპტომების რემისიის მიღწევის შემდეგ
• ქრონიკულ შემთხვევებში: 1–2 წელი ან მეტი
• მოხსნა: თანდათანობითი, 4–8 კვირის განმავლობაში, ექიმის მეთვალყურეობით
• SSRI-ს უეცარმა შეწყვეტამ შეიძლება მოხსნის სინდრომი გამოიწვიოს

ფსიქოთერაპია (არამედიკამენტური, მაგრამ აუცილებელი)

CBT (კოგნიტურ-ბიჰევიორული თერაპია) — პირველი რიგის მკურნალობა (NICE CG159). 6–16 სეანსი, რომელიც მოიცავს:

• კატასტროფული აზროვნების იდენტიფიცირებას და გადაფასებას
• სხეულის „სკანირების" ქცევის თანდათანობით შემცირებას
• ექსპოზიციური თერაპიის ელემენტებს
• რელაქსაციის ტექნიკებს

ცხოვრების წესი

არამედიკამენტური მიდგომები მკურნალობის განუყოფელი ნაწილია.

ფიზიკური აქტივობა

• რეგულარული ვარჯიში (კვირაში 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობის) ამცირებს შფოთვას ენდორფინების გამოყოფით
• აერობული ვარჯიშები (სიარული, ცურვა, ველოსიპედი) განსაკუთრებით ეფექტურია
• იოგა და ტაი-ჩი აერთიანებს ფიზიკურ აქტივობას და მაინდფულნესს

ინფორმაციული ჰიგიენა

• შეზღუდეთ ჯანმრთელობის შესახებ ინტერნეტში ძიება (მაქსიმუმ 15 წუთი დღეში, სანდო წყაროებიდან)
• თავიდან აიცილეთ სიმპტომების „გუგლვა"
• არ აკონტროლოთ სხეულებრივი პარამეტრები (პულსი, წნევა) ექიმის მითითების გარეშე

სტრესის მართვა

• მაინდფულნესის მედიტაცია (დღეში 10–20 წუთი)
• პროგრესული კუნთური რელაქსაცია
• დიაფრაგმული სუნთქვის ტექნიკა (4-7-8 მეთოდი)
• საკმარისი ძილი (7–9 საათი)

კვება

• შეზღუდეთ კოფეინი (ამძიმებს შფოთვას)
• შეამცირეთ ალკოჰოლის მოხმარება
• დაბალანსებული კვება რეგულარული კვების რეჟიმით

სოციალური ურთიერთობები

• გახსენით სანდო ადამიანებს თქვენი მდგომარეობის შესახებ
• თავიდან აიცილეთ „სამედიცინო" საუბრები სოციალურ გარემოში
• განიხილეთ ჯგუფური თერაპიის შესაძლებლობა

გართულებები

მკურნალობის გარეშე ჰიპოქონდრია პროგრესირებს და სხვადასხვა სფეროს აზიანებს.

ფსიქიკური ჯანმრთელობა (თვეებში)

• მძიმე დეპრესიის განვითარება (პაციენტების 40–60%-ში)
• პანიკური შეტევების გახშირება
• სუიციდალური იდეაცია (მძიმე შემთხვევებში)

სოციალური და პროფესიული (6–12 თვეში)

• სამსახურის დაკარგვა ხშირი გაცდენების გამო
• ოჯახური ურთიერთობების რღვევა
• სოციალური იზოლაცია
• ფინანსური პრობლემები (ზედმეტი სამედიცინო ხარჯები)

სამედიცინო იატროგენული გართულებები (წლებში)

• არასაჭირო ქირურგიული ჩარევების რისკი
• ზედმეტი რადიაციული დატვირთვა (CT, რენტგენი)
• წამალდამოკიდებულება (ბენზოდიაზეპინები, ტკივილგამაყუჩებლები)
• „ექიმისადმი ნდობის" დაკარგვა, რაც რეალური დაავადების დროს დიაგნოსტიკას აფერხებს

ფიზიკური ჯანმრთელობა

• ქრონიკული სტრესით გამოწვეული იმუნიტეტის დაქვეითება
• კარდიოვასკულარული რისკის ზრდა ხანგრძლივი სტრესის ფონზე

გრძელვადიანი პროგნოზი

ჰიპოქონდრიის პროგნოზი მკურნალობის შემთხვევაში საერთო ჯამში დადებითია:

• CBT + მედიკამენტური მკურნალობის კომბინაცია პაციენტების 50–70%-ში მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას იწვევს (WHO, 2023)
• სრული რემისია მიიღწევა პაციენტების დაახლოებით 30–40%-ში
• მდგომარეობას ხშირად ქრონიკულ-რემიტირებადი მიმდინარეობა აქვს — გაუარესების და გაუმჯობესების პერიოდები მონაცვლეობს
• სტრესული სიტუაციები შეიძლება რეციდივი გამოიწვიოს
• ხანგრძლივი შემანარჩუნებელი თერაპია (CBT უნარების გამოყენება + საჭიროებისამებრ მედიკამენტი) მნიშვნელოვნად ამცირებს რეციდივის რისკს
• მკურნალობის გარეშე მდგომარეობა ქრონიკულია და თავისთავად იშვიათად გაივლის

როდის უნდა მიმართო ექიმს

დაუყოვნებლივ მიმართეთ სპეციალისტს (ფსიქიატრს ან ფსიქოთერაპევტს) შემდეგ შემთხვევებში:

• ჯანმრთელობაზე შფოთვა ხელს გიშლით ყოველდღიურ საქმიანობაში (სამსახური, სწავლა, ურთიერთობები) 2 კვირაზე მეტი ხნის განმავლობაში
• განმეორებითი ვიზიტები სხვადასხვა ექიმთან ერთი და იგივე ჩივილით, მიუხედავად ნორმალური გამოკვლევებისა
• ძილის მძიმე დარღვევა ავადმყოფობის შიშით
• დეპრესიის სიმპტომები — ინტერესების დაკარგვა, უიმედობის გრძნობა, ენერგიის ნაკლებობა
• სუიციდალური აზრები ან თვითდაზიანების სურვილი — დარეკეთ სასწრაფო დახმარების ხაზზე
• ალკოჰოლის ან სედატიური პრეპარატების გამოყენება შფოთვის „დასამშვიდებლად"

ხშირად დასმული კითხვები

ჰიპოქონდრია ნიშნავს, რომ ყველაფერი „მოგონილი" მაქვს?

არავითარ შემთხვევაში. ჰიპოქონდრია სერიოზული ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობაა, და არა „მოგონილი" ან „თავის მოწონება". ტკივილი, დისკომფორტი და შიში, რომელსაც განიცდით, სრულიად რეალურია. განსხვავება ისაა, რომ ამ სიმპტომების მიზეზი ფიზიკური დაავადება კი არა, ტვინის სიგნალების არასწორი ინტერპრეტაციაა. ეს ისეთივე რეალური სამედიცინო პრობლემაა, როგორც დიაბეტი ან ასთმა, უბრალოდ — განსხვავებული ტიპის.

შემიძლია თუ არა ალკოჰოლის მიღება მკურნალობის პერიოდში?

SSRI პრეპარატებთან ერთად ალკოჰოლის მიღება რეკომენდებული არ არის. ალკოჰოლი აძლიერებს სედატიურ ეფექტს, ამცირებს მედიკამენტის ეფექტურობას და თავისთავად ამძიმებს შფოთვას (განსაკუთრებით მომდევნო დღეს). ბენზოდიაზეპინებთან (ალპრაზოლამი) ერთად ალკოჰოლის მიღება საშიშია სუნთქვის დათრგუნვის რისკის გამო. თუ ალკოჰოლის სრული თავის არიდება ვერ ხერხდება, ექიმს აუცილებლად უნდა აცნობოთ.

რა ხდება, თუ ორსულობას ვგეგმავ?

ორსულობის დაგეგმვის შემთხვევაში აუცილებლად უნდა მიმართოთ ფსიქიატრს სამკურნალო გეგმის გადასახედად. ზოგიერთი SSRI (მაგალითად, სერტრალინი) შედარებით უსაფრთხოდ ითვლება ორსულობის დროს, მაგრამ პაროქსეტინი უკუნაჩვენებია (EMA SmPC). CBT ორსულობის დროს სრულიად უსაფრთხოა და ხშირად სასურველ ალტერნატივას წარმოადგენს. არავითარ შემთხვევაში არ შეწყვიტოთ მედიკამენტი თავისთავად — ექიმი დაგეხმარებათ რისკ-სარგებლის ბალანსის შეფასებაში.

შემიძლია თუ არა მანქანის მართვა და მუშაობა?

უმეტეს შემთხვევაში — დიახ. SSRI პრეპარატები, როგორც წესი, არ აფერხებენ კონცენტრაციას მას შემდეგ, რაც ორგანიზმი შეეგუება (პირველი 1–2 კვირა). თუმცა ბენზოდიაზეპინები (ალპრაზოლამი) მნიშვნელოვნად აქვეითებენ რეაქციას და მათი მიღებისას მანქანის მართვა დაუშვებელია. მკურნალობის დაწყებისას ყურადღებით დააკვირდით თქვენს მდგომარეობას და გვერდით ეფექტებს, სანამ საპასუხისმგებლო საქმიანობას შეუდგებით.

ბრენდული და ჯენერიკული პრეპარატი ერთნაირად მოქმედებს?

ჯენერიკული პრეპარატები შეიცავენ იგივე აქტიურ ნივთიერებას, იგივე დოზით და ბიოექვივალენტურობა დადასტურებულია (EMA მოთხოვნებით). პრაქტიკაში, SSRI პრეპარატების ჯენერიკები ეფექტურობით ორიგინალს არ ჩამოუვარდება. თუ ერთ ჯენერიკს მეორეზე შეცვლით, შესაძლოა დამხმარე ნივთიერებების განსხვავებამ მოკლევადიანი დისკომფორტი გამოიწვიოს, მაგრამ ეს იშვიათია.

რამდენ ხანს გრძელდება მკურნალობა?

მკურნალობის ხანგრძლივობა ინდივიდუალურია. მინიმალური რეკომენდებული პერიოდია 12 თვე სტაბილური რემისიის მიღწევის შემდეგ (NICE CG159). ზოგიერთ პაციენტს 6–12 თვე ჰყოფნის, სხვებს — წლებით სჭირდება შემანარჩუნებელი მკურნალობა. CBT უნარები, რომლებსაც თერაპიის დროს სწავლობთ, სამუდამოდ რჩება და რეციდივის თავიდან აცილებაში გეხმარებათ. მკურნალობა არ უნდა შეწყვიტოთ დამოუკიდებლად — ყოველთვის ექიმთან შეთანხმებით.