პაპილედემა

მოკლედ

პაპილედემა არის მხედველობის ნერვის დისკის (საფეთქლის ფუძის) შეშუპება, რომელიც გამოწვეულია თავის ტვინის შიგნითა წნევის (ინტრაკრანიალური წნევის) მომატებით. ეს სერიოზული მდგომარეობაა, რომელიც შეიძლება მიუთითებდეს ტვინის სიმსივნეზე, ჰიდროცეფალიაზე, ცერებრალურ ვენურ თრომბოზზე ან იდიოპათიურ ინტრაკრანიალურ ჰიპერტენზიაზე (IIH). პაპილედემა ჩვეულებრივ ორმხრივია — ორივე თვალში ვითარდება. სიმპტომებში შედის თავის ტკივილი, მხედველობის დროებითი დაბინდვა, ორმაგი ხედვა და გულისრევა. რისკის ჯგუფში მოიაზრებიან ახალგაზრდა ჭარბწონიანი ქალები (IIH-ის შემთხვევაში), თუმცა ნებისმიერ ასაკსა და სქესში შეიძლება გამოვლინდეს. დიაგნოსტიკა მოიცავს ფუნდოსკოპიას, ნეიროვიზუალიზაციას (MRI/CT) და ლუმბალურ პუნქციას. მკურნალობა მიმართულია ძირითადი მიზეზის აღმოფხვრაზე; გამოიყენება დიურეზული საშუალებები, ქირურგიული ჩარევა და ცხოვრების წესის კორექცია. დროულად უმკურნალობლობის შემთხვევაში, პაპილედემა შეიძლება გამოიწვიოს მხედველობის შეუქცევადი დაკარგვა.

რა არის და როგორ ხდება

პაპილედემა წარმოადგენს მხედველობის ნერვის დისკის (პაპილის) შეშუპებას, რომელიც პირდაპირ კავშირშია ინტრაკრანიალური წნევის მომატებასთან. ნორმალურ პირობებში, ცერებროსპინალური სითხე (ლიქვორი) თანაბრად ციკულირებს ტვინისა და ზურგის ტვინის ირგვლივ. როდესაც ამ სითხის წარმოქმნა, ცირკულაცია ან შეწოვა ირღვევა, ინტრაკრანიალური წნევა იმატებს.

მომატებული წნევა გადაეცემა მხედველობის ნერვის გარშემო არსებულ ქვესუბარაქნოიდულ სივრცეს. ნერვი გარშემორტყმულია სუბარაქნოიდული სითხით, და წნევის მატება იწვევს ნერვული ბოჭკოების მექანიკურ კომპრესიას ნერვის დისკის უბანში. ამის შედეგად ირღვევა აქსოპლაზმური ნაკადი — ნერვულ უჯრედებში საკვები ნივთიერებების ტრანსპორტი ფერხდება, რაც იწვევს ნერვული ბოჭკოების შეშუპებას და პაპილის ამობურცვას.

ფიზიოლოგიურად, პროცესი ეტაპობრივად ვითარდება. თავდაპირველად ვენური სტაზი (შეშუპება) ხდება ნერვის დისკის მიდამოში. შემდეგ თანდათან ჩნდება ჰემორაგიები (სისხლჩაქცევები) და ექსუდატები. ხანგრძლივი კომპრესიის შედეგად ნერვული ბოჭკოები ატროფირდება, რაც იწვევს მხედველობის ველის პროგრესირებად დეფექტებს და, საბოლოოდ, შეუქცევად სიბრმავეს.

მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ პაპილედემა სხვა მდგომარეობებისგან, რომლებიც იწვევენ ნერვის დისკის შეშუპებას: ოპტიკური ნევრიტი (ანთებითი პროცესი), ანტერიორული იშემიური ოპტიკური ნეიროპათია (სისხლის მიმოქცევის დარღვევა) ან პსევდოპაპილედემა (ნერვის დისკის ანატომიური თავისებურება). პაპილედემის უნიკალური მახასიათებელი სწორედ ინტრაკრანიალური წნევის მომატებასთან კავშირია (BNF 87, 2024).

ვინ რისკის ჯგუფშია

პაპილედემის რისკ-ფაქტორები პირდაპირ კავშირშია იმ მდგომარეობებთან, რომლებიც იწვევენ ინტრაკრანიალური წნევის მომატებას:

ასაკი და სქესი:

• იდიოპათიური ინტრაკრანიალური ჰიპერტენზია (IIH) ყველაზე ხშირად გვხვდება რეპროდუქციული ასაკის ქალებში (20–45 წელი)
• ტვინის სიმსივნეებთან დაკავშირებული პაპილედემა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს, მათ შორის ბავშვებში

ჭარბი წონა:

• IIH-ის რისკი მნიშვნელოვნად მატულობს სხეულის მასის ინდექსის (BMI) 30-ზე მეტი მაჩვენებლის დროს
• ბოლო თვეებში მკვეთრი წონის მატება დამატებით რისკ-ფაქტორია

მედიკამენტები:

• ტეტრაციკლინის ჯგუფის ანტიბიოტიკები (დოქსიციკლინი, მინოციკლინი)
• რეტინოიდები (იზოტრეტინოინი)
• ლითიუმი
• ზრდის ჰორმონი
• კორტიკოსტეროიდების უეცარი მოხსნა

თანმხლები დაავადებები:

• ცერებრალური ვენური თრომბოზი
• ტვინის სიმსივნეები
• ცერებრალური ინფექციები (მენინგიტი, ენცეფალიტი)
• ჰიდროცეფალია
• ღვიძლის ან თირკმლის მძიმე უკმარისობა
• თრომბოფილიური მდგომარეობები

გენეტიკა:

• კონკრეტული გენეტიკური კავშირი IIH-ისთვის არ არის დამტკიცებული, თუმცა ოჯახური მიდრეკილება აღინიშნება ზოგიერთ შემთხვევაში (NICE CG186, 2023).

სიმპტომები

პაპილედემის კლინიკური გამოვლინებები მრავალფეროვანია და დამოკიდებულია როგორც წნევის მატების სიჩქარეზე, ისე ძირითად მიზეზზე.

ხშირი სიმპტომები:

• თავის ტკივილი — ყველაზე გავრცელებული ჩივილი; ტიპიურად გაზვიადებულია დილით, ხველის, ცემინების ან დახრის დროს
• მხედველობის დროებითი დაბინდვა (transient visual obscurations) — მხედველობის წამიერი (2–30 წამი) გაქრობა ან დაბინდვა, ხშირად პოზიციის ცვლილებისას
• გულისრევა და ღებინება — განსაკუთრებით დილის საათებში
• პულსირებადი ტინიტუსი — ყურებში გულის ცემის რიტმის შესაბამისი ხმაური

ნაკლებად ხშირი სიმპტომები:

• ორმაგი ხედვა (დიპლოპია) — VI კრანიალური ნერვის პარეზის გამო
• მხედველობის ველის შევიწროება — პერიფერიული მხედველობის თანდათანობითი შემცირება
• კისრის ტკივილი — ოქციპიტალურ (კეფის) არეში
• ფოტოფობია — სინათლის მიმართ მგრძნობელობის მომატება
• მხედველობის სიმკვეთრის შემცირება — გვიანი სტადიაზე

კლინიკური მიმდინარეობა: პაპილედემის სიმპტომები შეიძლება განვითარდეს მწვავედ (საათებისა და დღეების განმავლობაში, მაგ., ცერებრალური ვენური თრომბოზისას) ან ქვემწვავედ/ქრონიკულად (კვირებისა და თვეების მანძილზე, მაგ., IIH-ის დროს). აღსანიშნავია, რომ ზოგჯერ პაპილედემა შეიძლება იყოს სრულიად ასიმპტომური და აღმოჩენილი იქნას მხოლოდ რუტინული ოფთალმოლოგიური გასინჯვისას. ამიტომ, თვალის ფონდოსკოპია თავის ტკივილის ნებისმიერი გამოკვლევის უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია.

ბავშვებში სიმპტომატიკა შეიძლება განსხვავდებოდეს: ჩვილებში ფონტანელის გამოწევა და გაღიზიანება, უფროს ბავშვებში კი — სკოლაში აკადემიური შედეგების გაუარესება და ქცევითი ცვლილებები (NICE, 2023).

დიაგნოსტიკა

პაპილედემის დიაგნოსტიკა მოიცავს რამდენიმე ეტაპს, რომლებიც მიზნად ისახავენ როგორც თავად შეშუპების დადასტურებას, ისე მისი მიზეზის გარკვევას.

1. ოფთალმოლოგიური გამოკვლევა

• ფუნდოსკოპია — ძირითადი დიაგნოსტიკური ინსტრუმენტი. ექიმი ოფთალმოსკოპით ხედავს ნერვის დისკის ამობურცვას, დისკის საზღვრების წაშლილობას, ჰემორაგიებს, ექსუდატებს
• ფრაიზენ-გრადაციის სისტემა — პაპილედემის სიმძიმე ფასდება 0-დან 5-მდე სკალით
• მხედველობის ველის პერიმეტრია — ბრმა ლაქის გაფართოება და პერიფერიული ველის დეფექტები
• ოპტიკური კოჰერენტული ტომოგრაფია (OCT) — ნერვული ბოჭკოების შრის სისქის ზუსტი გაზომვა

2. ნეიროვიზუალიზაცია

• MRI ტვინის — პირველი ხაზის კვლევა, რომელიც გამორიცხავს სიმსივნეს, ჰიდროცეფალიას, ვენური სინუსის თრომბოზს. MR-ვენოგრაფია აუცილებლად უნდა ჩატარდეს
• CT — გამოიყენება, როდესაც MRI მიუწვდომელია ან გადაუდებელ სიტუაციაში

3. ლუმბალური პუნქცია

• ტარდება ნეიროვიზუალიზაციის შემდეგ (მასის ეფექტის გამოსარიცხად)
• ზომავს ლიქვორის წნევას: >25 სმ წყალი სვეტი ზრდასრულებში ითვლება მომატებულად
• ლიქვორის ლაბორატორიული ანალიზი (ცილა, გლუკოზა, ციტოზი) — ინფექციური ან ონკოლოგიური ეტიოლოგიის გამოსარიცხად

4. დამატებითი კვლევები

• სისხლის ზოგადი და ბიოქიმიური ანალიზი
• კოაგულაციის პროფილი (თრომბოფილიის გამოსარიცხად)
• CRP, LE უჯრედები (ანთებითი/აუტოიმუნური პროცესების გამოსარიცხად)

IIH-ის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები (მოდიფიცირებული დენდი კრიტერიუმები) მოიცავს: პაპილედემის არსებობას, ნორმალურ ნეიროვიზუალიზაციას, მომატებულ ლიქვორის წნევას და ნორმალურ ლიქვორის შემადგენლობას (NICE CG186, 2023).

მკურნალობა — წამლები

პაპილედემის მკურნალობა პირდაპირ დამოკიდებულია ძირითადი მიზეზის იდენტიფიცირებასა და აღმოფხვრაზე. თუ გამომწვევი მიზეზი სიმსივნეა — საჭიროა ქირურგიული/ონკოლოგიური მიდგომა; თუ ინფექციაა — ანტიმიკრობული თერაპია; IIH-ის შემთხვევაში კი — მედიკამენტური და ცხოვრების წესის კორექცია.

პირველი ხაზის თერაპია (IIH-ის შემთხვევაში)

აცეტაზოლამიდი — კარბოანჰიდრაზას ინჰიბიტორი, რომელიც ამცირებს ცერებროსპინალური სითხის წარმოქმნას. ეს არის IIH-ის სამკურნალო ძირითადი მედიკამენტი (NICE, 2023). საწყისი დოზა: 250 მგ დღეში 2-ჯერ, თანდათანობითი გაზრდით 1000–2000 მგ/დღეში. გვერდითი ეფექტები: კიდურების ჩხვლეტა, მეტალური გემო პირში, თირკმლის კენჭები, მეტაბოლური აციდოზი. რეგულარულად საჭიროა ელექტროლიტების კონტროლი.

მეორე ხაზის თერაპია

ტოპირამატი — ანტიეპილეფსიური პრეპარატი, რომელსაც ასევე აქვს სუსტი კარბოანჰიდრაზას ინჰიბიციის თვისება. გამოიყენება როცა აცეტაზოლამიდი ვერ იტანება ან არასაკმარისია. დოზა: 25–100 მგ დღეში 2-ჯერ. დამატებითი უპირატესობა — ხელს უწყობს წონის კლებას.

ფუროსემიდი — მარყუჟოვანი დიურეზული საშუალება, რომელიც ზოგჯერ გამოიყენება აცეტაზოლამიდთან კომბინაციაში ან მის ალტერნატივად. დოზა: 20–40 მგ/დღეში.

სიმპტომური თერაპია

თავის ტკივილის მართვა:

• ბრუფენ რაპიდი 400 მგ — იბუპროფენი, არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება, შეიძლება გამოყენებულ იქნას მსუბუქიდან ზომიერ თავის ტკივილზე, 400 მგ საჭიროებისამებრ, დღეში 3-ჯერამდე. არ არის რეკომენდებული ხანგრძლივი გამოყენება
• ანალგინი 500 მგ — მეტამიზოლი, გამოიყენება მწვავე ტკივილის შემსუბუქებისთვის, 500 მგ დღეში 2–3-ჯერ, მოკლე კურსით

გულისრევის მართვა:

• ბუსკოპანი 10 მგ — ბუტილსკოპოლამინი, შეიძლება დაეხმაროს სპაზმურ ტკივილთან ასოცირებულ გულისრევას

შფოთვა და ძილის დარღვევები:

• ატარაქსი 25 მგ — ჰიდროქსიზინი, შეიძლება გამოყენებულ იქნას შფოთვის შემსუბუქებისთვის დაავადების მწვავე ფაზაში, 25 მგ დღეში 1–3-ჯერ. აქვს სედატიური ეფექტი, ამიტომ სიფრთხილეა საჭირო ტრანსპორტის მართვისას

ქირურგიული მკურნალობა

მედიკამენტური თერაპიის არაეფექტურობის ან მხედველობის სწრაფი გაუარესების შემთხვევაში განიხილება:

• ოპტიკური ნერვის გარსის ფენესტრაცია — ნერვის გარსზე ჭრილის გაკეთება წნევის შესამცირებლად
• ლუმბოპერიტონეალური ან ვენტრიკულოპერიტონეალური შუნტი — ცერებროსპინალური სითხის მუდმივი დრენაჟი
• ვენური სინუსის სტენტირება — ტრანსვერსული სინუსის სტენოზის შემთხვევაში

მნიშვნელოვანი შენიშვნა

პაპილედემის თვითმკურნალობა კატეგორიულად დაუშვებელია. ყველა მედიკამენტი უნდა დაინიშნოს ნეიროლოგის ან ნეიროოფთალმოლოგის მიერ, ინტრაკრანიალური წნევის მომატების მიზეზის სრული დიაგნოსტიკის შემდეგ (BNF 87, 2024).

ცხოვრების წესი

ცხოვრების წესის კორექცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია IIH-ით გამოწვეული პაპილედემის დროს, თუმცა ზოგადი რეკომენდაციები ყველა პაციენტს ეხება.

წონის მართვა:

• IIH-ის მართვის ყველაზე ეფექტური არაფარმაკოლოგიური მიდგომაა წონის კლება. 5–10%-ით წონის შემცირება მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს სიმპტომატიკას (NICE, 2023)
• რეკომენდებულია ბარიატრიული ქირურგიის განხილვა მორბიდული სიმსუქნის შემთხვევაში

კვება:

• მარილის მოხმარების შეზღუდვა (დღეში <5 გ)
• დაბალანსებული, ხილ-ბოსტნეულით მდიდარი დიეტა
• შაქრიანი და დამუშავებული საკვების შეზღუდვა

ფიზიკური აქტივობა:

• რეგულარული, ზომიერი ინტენსივობის ვარჯიში (ფეხით სიარული, ცურვა) — კვირაში მინიმუმ 150 წუთი
• თავი უნდა აარიდოთ ძალიან მძიმე ფიზიკურ დატვირთვას, რომელიც ზრდის ინტრაკრანიალურ წნევას (მძიმე წონების აწევა, ვალსალვას მანევრი)

ძილი:

• თავის ოდნავ ამაღლებულ პოზიციაში ძილი (10–15 გრადუსით)
• ძილის აპნოეს სკრინინგი და მკურნალობა საჭიროების შემთხვევაში

თავიდან აცილება:

• A ვიტამინის მაღალი დოზები
• რეტინოიდები
• ტეტრაციკლინის ჯგუფის ანტიბიოტიკები (მხოლოდ ექიმის რეკომენდაციით)
• ჰორმონული კონტრაცეპტივების გამოყენების საკითხი ინდივიდუალურად უნდა განიხილებოდეს

გართულებები

პაპილედემის უმთავარი და ყველაზე სერიოზული გართულება არის მხედველობის პროგრესირებადი დაკარგვა, რომელიც დროულად უმკურნალობლობის შემთხვევაში შეიძლება გახდეს შეუქცევადი.

გართულებების ქრონოლოგია:

• კვირები–თვეები: მხედველობის ველის თანდათანობითი შევიწროება. თავდაპირველად პაციენტმა შეიძლება ვერ შეამჩნიოს, რადგან ცენტრალური მხედველობა შენარჩუნებულია
• 3–6 თვე: ნერვული ბოჭკოების ატროფია იწყება, მხედველობის სიმკვეთრე ეცემა
• 6–12 თვე და მეტი: ოპტიკური ატროფია — ნერვის დისკი ფერმკრთალი ხდება, მხედველობის შეუქცევადი დაკარგვა

სხვა გართულებები:

• ფულმინანტური IIH — იშვიათი, მაგრამ კატასტროფული ფორმა, სადაც მხედველობა რამდენიმე დღეში იკარგება
• ქრონიკული თავის ტკივილი — შეიძლება გაგრძელდეს ინტრაკრანიალური წნევის ნორმალიზების შემდეგაც
• VI ნერვის პარალიზი — ორმაგი ხედვა, რომელიც სოციალურ და პროფესიულ ფუნქციონირებას ზღუდავს
• ძირითადი დაავადების გართულებები — ტვინის სიმსივნის ან ვენური თრომბოზის შემთხვევაში, თავად ეს მდგომარეობები სიცოცხლისთვის საშიშია

გრძელვადიანი პროგნოზი

პაპილედემის გრძელვადიანი პროგნოზი პირდაპირ დამოკიდებულია გამომწვევ მიზეზსა და მკურნალობის დროულობაზე.

IIH-ის შემთხვევაში: სათანადო მკურნალობით (წონის კლება, მედიკამენტები) პაციენტთა უმრავლესობა ინარჩუნებს ფუნქციურ მხედველობას. თუმცა IIH ხშირად ქრონიკული მდგომარეობაა — პაციენტთა 10–40%-ში რეციდივი ფიქსირდება, განსაკუთრებით წონის ხელახალი მატებისას. მხედველობის მძიმე დაკარგვა ხდება პაციენტთა დაახლოებით 5–10%-ში.

ტვინის სიმსივნის შემთხვევაში: პროგნოზი დამოკიდებულია სიმსივნის ტიპზე, ზომასა და მკურნალობაზე.

ცერებრალური ვენური თრომბოზის შემთხვევაში: ანტიკოაგულანტური თერაპიით პროგნოზი ზოგადად კარგია, თუმცა რეკანალიზაციის ხარისხი განსაზღვრავს საბოლოო შედეგს.

რეგულარული ოფთალმოლოგიური მონიტორინგი (მხედველობის ველის პერიმეტრია და OCT) სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია გრძელვადიანი მართვისთვის.

როდის უნდა მიმართო ექიმს

გადაუდებლად მიმართეთ ექიმს (ნეიროლოგს ან გადაუდებელი დახმარების სამსახურს) შემდეგ შემთხვევებში:

• მწვავე, ძლიერი თავის ტკივილი, განსაკუთრებით თუ თან ახლავს ღებინება, ხედვის დარღვევა ან ცნობიერების შეცვლა
• მხედველობის უეცარი დაბინდვა ან დაკარგვა — თუნდაც წამიერი და აღდგენადი ეპიზოდები, რადგან ეს შეიძლება იყოს მხედველობის საბოლოო დაკარგვის წინმსწრები ნიშანი
• ორმაგი ხედვა — განსაკუთრებით გვერდითი მზერისას
• ყურებში პულსირებადი ხმაური, რომელსაც თან ახლავს თავის ტკივილი
• უკვე დიაგნოსტირებული პაპილედემის სიმპტომების გაუარესება — ახალი სიმპტომები ან მხედველობის გაუარესება მიმდინარე მკურნალობის ფონზე
• თავის ტკივილი, რომელიც აღიძვრება ხველით, ცემინებით ან დახრისას და არ პასუხობს ჩვეულებრივ ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებებს

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა პაპილედემის მედიკამენტების მოგზაურობისას მიღება?

დიახ, მედიკამენტური მკურნალობა არ უნდა შეწყდეს მოგზაურობის გამო. აცეტაზოლამიდის მიღება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უწყვეტად. გაითვალისწინეთ: აცეტაზოლამიდი ზრდის კანის მგრძნობელობას მზის მიმართ, ამიტომ მზისგან დამცავი კრემი აუცილებელია. ფრენის დროს კაბინაში წნევის ცვლილებამ შეიძლება გამოიწვიოს თავის ტკივილის გაძლიერება — ექიმთან წინასწარ კონსულტაცია რეკომენდებულია.

შეიძლება თუ არა ალკოჰოლის მიღება პაპილედემის დროს?

ალკოჰოლი არ არის რეკომენდებული. ის ხელს უწყობს დეჰიდრატაციას, რაც ამძიმებს აცეტაზოლამიდის გვერდით ეფექტებს (ელექტროლიტური დისბალანსი). ასევე, ალკოჰოლი ზრდის კალორიების მიღებას, რაც ეწინააღმდეგება წონის კლების მიზანს IIH-ის პაციენტებში. მცირე რაოდენობის ალკოჰოლი (ერთეული სასმელი იშვიათად) შეიძლება მისაღები იყოს, მაგრამ ექიმთან კონსულტაცია აუცილებელია.

შეიძლება თუ არა ორსულობა პაპილედემის ფონზე?

ორსულობის დაგეგმვა მოითხოვს ექიმებთან (ნეიროლოგი, ნეიროოფთალმოლოგი, აკუშერ-გინეკოლოგი) წინასწარ კონსულტაციას. აცეტაზოლამიდი FDA კატეგორია C-ს მიეკუთვნება — ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებს ტერატოგენულ ეფექტს, თუმცა ადამიანებში მონაცემები შეზღუდულია. IIH ორსულობის დროს შეიძლება გამოსწორდეს ან გაუარესდეს. ბევრ შემთხვევაში, მედიკამენტური რეჟიმი ორსულობის დროს უნდა შეიცვალოს, და მხედველობის მონიტორინგი უნდა გახშირდეს (EMA SmPC, 2024).

შემიძლია თუ არა მუშაობა და მანქანის ტარება?

ეს დამოკიდებულია სიმპტომების სიმძიმეზე. მხედველობის ველის მნიშვნელოვანი დეფექტის შემთხვევაში მანქანის ტარება საშიშია და შეიძლება კანონით აკრძალული იყოს. მხედველობის წამიერი დაბინდვის ეპიზოდები ასევე საფრთხეს წარმოადგენს. მუშაობა შესაძლებელია, თუ სიმპტომები კონტროლირებულია, თუმცა კომპიუტერთან ხანგრძლივმა მუშაობამ შეიძლება გაამწვავოს თავის ტკივილი. ექიმმა ინდივიდუალურად უნდა შეაფასოს თითოეული პაციენტის ფუნქციური შესაძლებლობები.

განსხვავდება თუ არა ბრენდული და გენერიკული პრეპარატები ეფექტურობით?

აცეტაზოლამიდი ხელმისაწვდომია როგორც ბრენდული (დიამოქსი), ისე გენერიკული ფორმით. ფარმაცევტულად, გენერიკული პრეპარატები იმავე მოქმედ ნივთიერებას შეიცავენ და ბიოეკვივალენტურია. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთ პაციენტს შეიძლება ჰქონდეს ინდივიდუალური განსხვავებული პასუხი სხვადასხვა მწარმოებლის პრეპარატზე, რაც დაკავშირებულია დამხმარე ნივთიერებებთან. ექიმთან კონსულტაცია რეკომენდებულია ბრენდის შეცვლის შემთხვევაში.

რა ხშირად საჭიროა თვალის გამოკვლევა პაპილედემის დიაგნოზის შემდეგ?

მწვავე ფაზაში — ყოველ 1–2 კვირაში, სტაბილიზაციის შემდეგ — ყოველ 1–3 თვეში, ხოლო რემისიაში — ყოველ 6–12 თვეში. მონიტორინგი მოიცავს მხედველობის სიმკვეთრის, მხედველობის ველის და OCT-ის შეფასებას. მონიტორინგის სიხშირე ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია დაავადების სიმძიმესა და მიმდინარეობაზე.