ცხვირის ძგიდის გადახრა

მოკლედ

ცხვირის ძგიდის გადახრა (დევიაცია) არის მდგომარეობა, როდესაც ცხვირის ღრუს გამყოფი ძვალ-ხრტილოვანი ტიხარი (ძგიდე) შუა ხაზიდან გვერდით არის გადახრილი. ეს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ოტორინოლარინგოლოგიური პათოლოგიაა — მოსახლეობის დაახლოებით 80%-ს ძგიდე სრულყოფილად სწორი არ აქვს, თუმცა კლინიკურად მნიშვნელოვანი გადახრა მხოლოდ 20-25%-ს ეწუხება. სიმპტომებიდან ყველაზე ხშირია ცხვირის ცალმხრივი ან ორმხრივი გაჭედვა, ხვრინვა, ხშირი სინუსიტები და ცხვირიდან სისხლდენა. მსუბუქ შემთხვევებში მკურნალობა მედიკამენტოზურია — ცხვირის კორტიკოსტეროიდული სპრეები, დეკონგესტანტები და ანტიჰისტამინები. თუ კონსერვატიული მკურნალობა არ ეხმარება, ოპტიმალური გამოსავალი სეპტოპლასტიკაა — ქირურგიული ჩარევა, რომელიც ძგიდის სწორ პოზიციას აღადგენს. პროგნოზი ოპერაციის შემდეგ ჩვეულებრივ შესანიშნავია.

რა არის და როგორ ხდება

ცხვირის ძგიდე (სეპტუმი) — ეს არის ვერტიკალური ტიხარი, რომელიც ცხვირის ღრუს ორ ნაწილად ყოფს. იგი შედგება წინა ნაწილში ხრტილისგან (კვადრატული ხრტილი), ხოლო უკანა ნაწილში — თხელი ძვლისაგან (ვომერი და ეთმოიდური ძვლის პერპენდიკულარული ფირფიტა). ძგიდე ორივე მხრიდან ლორწოვანი გარსითაა დაფარული.

გადახრის მექანიზმი: ძგიდის დეფორმაცია შეიძლება იყოს თანდაყოლილი (სამშობიარო ტრავმის ან ინტრაუტერინული ზეწოლის შედეგად) ან შეძენილი (ცხვირის ტრავმა, დარტყმა, ავარია). ასევე, ბავშვობასა და მოზარდობაში სახის ჩონჩხის არათანაბარი ზრდა შეიძლება გახდეს გადახრის მიზეზი — ხრტილი და ძვალი სხვადასხვა ტემპით იზრდება.

რა ხდება ორგანიზმში: გადახრილი ძგიდე ვიწროვებს ცხვირის ერთ ან ორივე ნაფრენს, რის შედეგადაც:

• ჰაერის ნაკადი ირღვევა — ერთი მხარე ნაკლებ ჰაერს ატარებს, რაც ტურბულენტურ ნაკადს ქმნის და ლორწოვანი გარსის გამოშრობას იწვევს;
• ლორწოს გამოდინება ფერხდება — პარანაზალური სინუსების ბუნებრივი დრენაჟი ირღვევა, რაც ქრონიკული სინუსიტის წინაპირობაა;
• კომპენსატორული ჰიპერტროფია — საწინააღმდეგო მხარეს ცხვირის ნიჟარები კომპენსატორულად იზრდება, რაც კიდევ უფრო ამწვავებს ობსტრუქციას;
• ხვრინვა და აპნოე — ჰაერის გავლის გაძნელება ძილის დროს თავის კონკრეტულ დარღვევებს იწვევს.

გადახრა შეიძლება იყოს S-ფორმის (ორივე მხარე დაზარალებულია), C-ფორმის (ერთ მხარეს), ქედის ტიპის (შპორა) ან ძგიდის ზედაპირზე ლოკალური გამობერილობის სახით.

ვინ რისკის ჯგუფშია

ცხვირის ძგიდის გადახრა ნებისმიერ ასაკში შეიძლება აღმოჩნდეს, თუმცა არსებობს გარკვეული რისკ-ფაქტორები:

• სქესი: კაცებში ოდნავ უფრო ხშირია, რაც ნაწილობრივ ტრავმატიზმის მაღალი სიხშირით აიხსნება;
• ასაკი: სიმპტომები ჩვეულებრივ მოზარდობაში ან ადრეულ ზრდასრულ ასაკში ვლინდება, ხანდაზმულებში ცხვირის ქსოვილების ატროფიის გამო შეიძლება გაუარესდეს;
• ტრავმა: ცხვირის ტრავმა (სპორტი, ავარია, ჩხუბი, ბავშვობის დაცემა) — ყველაზე ხშირი შეძენილი მიზეზი;
• მშობიარობა: რთული მშობიარობა, ვაკუუმ-ექსტრაქცია ან დიდი ზომის ნაყოფი ზრდის ახალშობილის ძგიდის გადახრის ალბათობას;
• გენეტიკა: სახის ჩონჩხის სტრუქტურული თავისებურებები მემკვიდრეობითი შეიძლება იყოს;
• ქრონიკული ანთებები: ხანგრძლივი რინიტი ან სინუსიტი ძგიდის დეფორმაციას ამწვავებს;
• კონტაქტური სპორტი: კრივი, ჭიდაობა, რაგბი, ფეხბურთი — ტრავმის მაღალი რისკი;
• ალერგიული რინიტი: ლორწოვანის ქრონიკული შეშუპება ობსტრუქციას ამძიმებს, თუნდაც მცირე გადახრის შემთხვევაში.

სიმპტომები

ძგიდის გადახრის კლინიკური სურათი მის ხარისხზეა დამოკიდებული. მსუბუქი გადახრა ხშირად უსიმპტომოა.

ხშირი სიმპტომები:

• ცხვირის ცალმხრივი ან ორმხრივი გაჭედვა — ყველაზე გავრცელებული ჩივილი; პაციენტი ერთი ნესტოთი ვერ სუნთქავს ან ორივეთი სუნთქავს გაძნელებულად
• ხვრინვა — განსაკუთრებით ზურგზე წოლისას, ძილის ხარისხს აუარესებს
• ცხვირიდან სისხლდენა (ეპისტაქსისი) — გამოშრობილი ლორწოვანი მარტივად ზიანდება
• ხშირი სინუსიტები — დრენაჟის დარღვევის გამო ინფექცია ადვილად ვითარდება
• პოსტნაზალური ჩამონადენი — ლორწოს დინება ყელის უკანა კედელზე, ხველა, ყელის გაღიზიანება
• სახის ტკივილი/თავის ტკივილი — განსაკუთრებით შუბლისა და ცხვირის ფესვის არეში

ნაკლებად ხშირი სიმპტომები:

• ყნოსვის დაქვეითება (ჰიპოსმია)
• პირით სუნთქვა, რაც ხშხილ ყელსა და ხმის ცვლილებას იწვევს
• ყურის შეგუბება (ევსტაქიეს მილის ფუნქციის დარღვევა)
• ძილის აპნოე — ძილის დროს სუნთქვის ხანმოკლე შეჩერება
• კონცენტრაციის დარღვევა და ქრონიკული დაღლილობა — ჰიპოქსიის და ძილის დარღვევის შედეგი

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ძგიდის გადახრის სიმპტომები ცხვირის ციკლის (ფიზიოლოგიური მოვლენა, როცა ნიჟარები მონაცვლეობით იშლება და ვიწროვდება) გამო შეიძლება ცვალებადი იყოს — ზოგჯერ უკეთესია, ზოგჯერ — უარესი.

დიაგნოსტიკა

ცხვირის ძგიდის გადახრის დიაგნოსტიკა, როგორც წესი, რთული არ არის და მოიცავს:

1. ანამნეზი და კლინიკური გასინჯვა: ოტორინოლარინგოლოგი (ყელ-ყურ-ცხვირის ექიმი) აფასებს ჩივილებს, ტრავმის ისტორიას, სიმპტომების ხანგრძლივობას და სიმძიმეს.

2. წინა რინოსკოპია: ცხვირის სარკის (სპეკულუმის) მეშვეობით ექიმი ვიზუალურად აფასებს ძგიდის მდგომარეობას, გადახრის ტიპს, ნიჟარების ჰიპერტროფიას და ლორწოვანის მდგომარეობას. ეს ძირითადი დიაგნოსტიკური მეთოდია.

3. ცხვირის ენდოსკოპია: მოქნილი ან ხისტი ენდოსკოპით (ფიბრული კამერით) ცხვირის ღრუს უფრო ღრმა ნაწილების შეფასება ხდება. ეს მეთოდი განსაკუთრებით ღირებულია უკანა გადახრის, პოლიპების ან სინუსების ბუნებრივი ნაპრალების შეფასებისთვის.

4. კომპიუტერული ტომოგრაფია (CT): ოქროს სტანდარტია ქირურგიის დაგეგმვისთვის. CT სკანირება აჩვენებს გადახრის ზუსტ ლოკალიზაციას, პარანაზალური სინუსების მდგომარეობას, კონქა ბულოზას (ნიჟარის პნევმატიზაციას) და სხვა თანმხლებ ანატომიურ ვარიანტებს.

5. რინომანომეტრია: ობიექტურად ზომავს ცხვირით ჰაერის გავლას — განსაკუთრებით სასარგებლოა, როცა საჭიროა ფუნქციური დარღვევის დოკუმენტირება ოპერაციამდე.

6. აკუსტიკური რინომეტრია: ცხვირის ღრუს განივი კვეთის ფართობს აფასებს ბგერითი ტალღების ანარეკლით.

დიფერენციალური დიაგნოზისას გამოირიცხება: ალერგიული რინიტი, ცხვირის პოლიპოზი, ადენოიდური ჰიპერტროფია (ბავშვებში), ცხვირის სიმსივნეები და ვაზომოტორული რინიტი.

მკურნალობა — წამლები

მნიშვნელოვანია გავიგოთ: მედიკამენტოზური მკურნალობა თავად გადახრას ვერ გაასწორებს — იგი მხოლოდ სიმპტომებს ამსუბუქებს. კონსერვატიული თერაპია ჩვეითვილად პირველი ხაზის მკურნალობაა მსუბუქ-საშუალო სიმძიმის შემთხვევებში, ან ემსახურება ოპერაციამდე მომზადებას.

პირველი ხაზის მედიკამენტები

ინტრანაზალური კორტიკოსტეროიდები: ცხვირის შეშუპების შესამცირებლად და ობსტრუქციის შესამსუბუქებლად ყველაზე ეფექტური საშუალებებია (NICE CKS, 2023). ისინი ლორწოვანის ანთებას ამცირებენ და ჰაერის გავლას აუმჯობესებენ:

• ბუდესონიდი 200მკგ — 1-2 შესხურება თითოეულ ნესტოში, დღეში 1-2-ჯერ. შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ხანგრძლივად. გვერდითი ეფექტები: ცხვირიდან სისხლდენა, ლორწოვანის სიმშრალე.
• ბუდესონიდი 50მკგ — მცირე დოზა, შესაფერისი მსუბუქი სიმპტომების დროს ან ბავშვებში.

ცხვირის ფიზიოლოგიური ხსნარით ჩამობანვა: მარილწყლიანი ირიგაცია (0.9% NaCl) — ლორწოს გათხელება, ანთების შემცირება, ალერგენების ჩამობანვა. ეს არის უსაფრთხო, ხელმისაწვდომი და ეფექტური მეთოდი (Cochrane review, 2015).

• აისოლი — ცხვირის ხსნარი ირიგაციისთვის, შეიძლება ყოველდღიური გამოყენება.

მეორე ხაზის მედიკამენტები

ცხვირის დეკონგესტანტები (თავის მოკლევადიანი გამოყენებისთვის): ცხვირის ლორწოვანის სისხლძარღვების შევიწროებით ობსტრუქციას სწრაფად ხსნის, თუმცა 5-7 დღეზე მეტ ხანს არ უნდა გამოიყენოს — „მედიკამენტოზური რინიტის" (rebound effect) თავიდან ასაცილებლად:

• აფრინი — ოქსიმეტაზოლინის შემცველი ცხვირის სპრეი, 2-3 შესხურება თითოეულ ნესტოში, დღეში 2-ჯერ, არაუმეტეს 5 დღისა.
• აფრინი ექსტრა — ექსტრა ფორმულა, დამატებითი დამატენიანებლით.
• ანტაზოლი 0.1 — ცხვირის წვეთები, 0.1% ხსნარი, ზრდასრულებისთვის.
• ანტაზოლი 0.05 — შემცირებული კონცენტრაცია, ბავშვებისთვის.

ანტიჰისტამინები (თუ ალერგიული კომპონენტი თანახლავს):

• ცეტირიზინი 10მგ — 1 ტაბლეტი დღეში ერთხელ. ეფექტურია ალერგიული რინიტის სიმპტომებისთვის, რომელიც ძგიდის გადახრას ართულებს.
• ალერსეტი — ცეტირიზინის ბაზაზე, ანტიალერგიული.
• ალერფასტი 120მგ ან ალერფასტი 180მგ — ფექსოფენადინის შემცველი, არამაძილებელი ანტიჰისტამინი.

დამხმარე მედიკამენტები

ტკივილგამაყუჩებლები (თავის ტკივილის და სახის ტკივილის დროს):

• ანალგინი 500მგ — საჭიროებისამებრ, დღეში არაუმეტეს 3-ჯერ. დიდი ხნის განმავლობაში არ არის რეკომენდებული.
• ასპირინი 500მგ — ტკივილგამაყუჩებლად. 16 წლამდე ბავშვებში კონტრაინდიცირებულია (რეის სინდრომის რისკი).

ანტიბიოტიკები (მხოლოდ ბაქტერიული სინუსიტის დროს): ძგიდის გადახრის გამო ხშირი სინუსიტების შემთხვევაში, ექიმის დანიშნულებით:

• ამოქსიკლავი 625მგ — 1 ტაბლეტი დღეში 3-ჯერ, 7-14 დღის კურსით. პირველი ხაზის ანტიბიოტიკი ბაქტერიული სინუსიტისთვის (BNF 87, 2024).
• აუგმენტინი 1გ — ალტერნატიული დოზირება, დღეში 2-ჯერ.
• აზიმაკი 500მგ — 500 მგ დღეში ერთხელ, 3 დღის კურსი. პენიცილინის ალერგიის დროს.

ქირურგიული მკურნალობა

სეპტოპლასტიკა — ოქროს სტანდარტია მნიშვნელოვანი ძგიდის გადახრისთვის, როცა კონსერვატიული თერაპია არაეფექტურია. ოპერაცია ჩვეულებრივ ზოგადი ანესთეზიით ტარდება, 30-60 წუთი გრძელდება, ხოლო გამოჯანმრთელება 1-2 კვირას მოითხოვს. ოპერაციული წარმატების მაჩვენებელი 85-90%-ს აღწევს (EMA clinical guidelines). ბავშვებში სეპტოპლასტიკა, როგორც წესი, 16-18 წლამდე გადაიდება სახის ჩონჩხის ზრდის დასრულებამდე.

ცხოვრების წესი

მედიკამენტოზური ან ქირურგიული მკურნალობის გარდა, ცხოვრების წესის კორექცია მნიშვნელოვნად ამსუბუქებს სიმპტომებს:

ცხვირის ჰიგიენა:

• ცხვირის ყოველდღიური ჩამობანვა ფიზიოლოგიური ხსნარით (ნეტი-პოტი ან სპრეი)
• ჰაერის დატენიანება სახლში — განსაკუთრებით ზამთარში, როცა გათბობა ჰაერს აშრობს
• ცხვირის ინტენსიური „გამოფშვნეტისგან" თავის შეკავება — ხელს უწყობს სისხლდენას

ძილი:

• ძილი ამაღლებული თავით (10-15°) — შეშუპების შემცირებისთვის
• გვერდზე წოლა, გაჭედილი მხარისკენ — ნიჟარის „ჩამოვარდნა" ღია მხარეს აუმჯობესებს სუნთქვას
• ძილის აპნოეს სიმპტომების შემთხვევაში — სომნოლოგთან კონსულტაცია

გარემოს ოპტიმიზაცია:

• ალერგენების მინიმუმამდე დაყვანა (მტვერი, ცხოველის ბეწვი, ობი)
• მოწევის შეწყვეტა — თამბაქოს კვამლი ლორწოვანს ტრავმირებს და ანთებას აძლიერებს
• ქიმიური გამაღიზიანებლების (საყოფაცხოვრებო ქიმია, საღებავები) თავიდან აცილება

ფიზიკური აქტივობა:

• ზომიერი ვარჯიში ცხვირის სუნთქვას აუმჯობესებს ბუნებრივი დეკონგესტანტული ეფექტით
• კონტაქტური სპორტის დროს სახის დამცავი აღჭურვილობის გამოყენება

კვება:

• ცხარე საკვები შეიძლება დროებით ცხვირს „გახსნას"
• ადეკვატური ჰიდრატაცია ლორწოს გათხელებას უწყობს ხელს

გართულებები

მკურნალობის გარეშე ცხვირის ძგიდის მნიშვნელოვანმა გადახრამ შეიძლება გამოიწვიოს:

• ქრონიკული სინუსიტი — სინუსების დრენაჟის ხანგრძლივი დარღვევა წლების განმავლობაში ქრონიკულ ანთებას იწვევს, რაც შეიძლება ცხვირის პოლიპების ფორმირებით დასრულდეს;
• ობსტრუქციული ძილის აპნოე — სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა, რომელიც კარდიოვასკულარულ გართულებებს (ჰიპერტენზია, არითმია, ინსულტი) ზრდის;
• ცხვირიდან ქრონიკული სისხლდენა — განმეორებადი ეპისტაქსისი, განსაკუთრებით ხანდაზმულებსა და ანტიკოაგულანტებზე მყოფ პაციენტებში;
• შუა ყურის პათოლოგია — ევსტაქიეს მილის ფუნქციის დარღვევა ოტიტს და სმენის დაქვეითებას იწვევს;
• ქრონიკული ჰიპოქსია — ცხვირის ობსტრუქცია ქრონიკულ ჟანგბადის დეფიციტს იწვევს, რაც დაღლილობით, კოგნიტური ფუნქციის დაქვეითებით და ბავშვებში სწავლის პრობლემებით ვლინდება;
• ყბა-სახის დეფორმაცია ბავშვებში — ხანგრძლივი პირით სუნთქვა „ადენოიდურ სახეს" აყალიბებს (ვიწრო ზედა ყბა, ღია თაღი).

გრძელვადიანი პროგნოზი

ცხვირის ძგიდის გადახრა სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა არ არის, თუმცა სიცოცხლის ხარისხს მნიშვნელოვნად აუარესებს. პროგნოზი მკურნალობის ტიპზეა დამოკიდებული:

• კონსერვატიული მკურნალობით სიმპტომების კარგი კონტროლი შესაძლებელია მსუბუქ-საშუალო შემთხვევებში, თუმცა მედიკამენტების ხანგრძლივი გამოყენება საჭიროა;
• სეპტოპლასტიკის შემდეგ პაციენტთა 85-90% კმაყოფილია შედეგით — ცხვირის სუნთქვა მნიშვნელოვნად უმჯობესდება, ხვრინვა მცირდება, სინუსიტების სიხშირე კლებულობს;
• იშვიათად (5-10%) საჭირო ხდება განმეორებითი ოპერაცია;
• ასაკთან ერთად ცხვირის ქსოვილების ატროფია ზოგჯერ სიმპტომებს ამსუბუქებს, თუმცა შეიძლება სიმშრალე გაიზარდოს.

როდის უნდა მიმართო ექიმს

დაუყონებლივ ან სასწრაფოდ მიმართეთ ოტორინოლარინგოლოგს შემდეგ შემთხვევებში:

• ცხვირიდან ინტენსიური სისხლდენა, რომელიც 15-20 წუთში არ ჩერდება — შეიძლება საჭირო გახდეს ტამპონადა ან კაუტერიზაცია
• ძილის დროს სუნთქვის შეჩერების ეპიზოდები — აპნოე კარდიოვასკულარული გართულებების რისკს მკვეთრად ზრდის
• ცხვირის ტრავმის შემდეგ სუნთქვის მკვეთრი გაუარესება — პირველი 2 კვირის განმავლობაში გადახრის დახურული კორექცია შესაძლებელია
• სახის მძიმე ტკივილი, ცხელება, თვალის შეშუპება — აქტიური სინუსიტის ნიშანი, რომელიც ორბიტალურ გართულებას მოითხოვს გამორიცხოს
• ცალმხრივი ცხვირის ობსტრუქცია, რომელიც პროგრესირებს — ცხვირის სიმსივნის გამორიცხვისთვის
• ბავშვში ქრონიკული პირით სუნთქვა, ხვრინვა ან სწავლის გაუარესება — ადრეული ჩარევა ზრდის დარღვევის პრევენციას ემსახურება

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება თუ არა ძგიდის გადახრის გასწორება ვარჯიშით ან მასაჟით?

არა. ძგიდე ძვალ-ხრტილოვანი სტრუქტურაა და ფიზიკური ვარჯიშით ან ცხვირის მასაჟით მისი გასწორება შეუძლებელია. სოციალურ ქსელებში გავრცელებული „ცხვირის სწორების" ვარჯიშები სამეცნიერო მტკიცებულებებით არ არის გამყარებული. ერთადერთი ეფექტური მეთოდი ძგიდის ანატომიური კორექციისთვის არის ქირურგიული ჩარევა — სეპტოპლასტიკა.

შეიძლება თუ არა ალკოჰოლის მიღება ცხვირის სპრეების გამოყენების პარალელურად?

ალკოჰოლი თავად იწვევს ცხვირის ლორწოვანის შეშუპებას (ვაზოდილატაციის გამო), რაც ძგიდის გადახრის სიმპტომებს ამწვავებს. ინტრანაზალური კორტიკოსტეროიდების გამოყენებისას ალკოჰოლთან მედიკამენტური ურთიერთქმედება მინიმალურია, თუმცა ზომიერებაა რეკომენდებული. ანტიჰისტამინებთან ერთად ალკოჰოლმა შეიძლება ძილიანობა გააძლიეროს.

რა ასაკში შეიძლება სეპტოპლასტიკის ჩატარება?

ჩვეულებრივ, სეპტოპლასტიკა ტარდება 16-18 წლის ასაკის შემდეგ, როცა სახის ჩონჩხის ზრდა ძირითადად დასრულებულია. ადრეულ ასაკში ოპერაცია ცხვირის ზრდის დარღვევის რისკს შეიცავს. გამონაკლის შემთხვევებში — მაგალითად, მძიმე ობსტრუქციით ან აპნოეთი — ოპერაცია უფრო ადრეულ ასაკშიც შეიძლება ჩატარდეს, ქირურგის ინდივიდუალური გადაწყვეტილებით.

ორსულობის დროს როგორ ვმკურნალობ ცხვირის გაჭედვას ძგიდის გადახრით?

ორსულობისას ცხვირის ობსტრუქცია ხშირად მწვავდება ჰორმონალური ცვლილებების გამო („ორსულობის რინიტი"). ამ პერიოდში ყველაზე უსაფრთხოა ფიზიოლოგიური ხსნარით ცხვირის ჩამობანვა. ინტრანაზალური კორტიკოსტეროიდები (მაგ., ბუდესონიდი) FDA კატეგორია B-ს მიეკუთვნება და ექიმის კონსულტაციით გამოიყენება. ცხვირის დეკონგესტანტები (ოქსიმეტაზოლინი) ორსულობის პირველ ტრიმესტრში არ არის რეკომენდებული.

მანქანის მართვა და მუშაობა — არის თუ არა შეზღუდვა?

თავად ძგიდის გადახრა მართვის ან მუშაობის უნარს არ ზღუდავს. თუმცა, თუ ძილის აპნოეა თანახლავს — ქრონიკულმა დაღლილობამ შეიძლება მანქანის მართვის უნარი შეამციროს. სეპტოპლასტიკის შემდეგ, როგორც წესი, 1-2 კვირის დასვენებაა საჭირო; მანქანის მართვა ზოგადი ანესთეზიის შემდეგ მინიმუმ 24-48 საათით აკრძალულია.

ბრენდული და გენერიკული ცხვირის სპრეები — არის თუ არა განსხვავება?

ინტრანაზალური კორტიკოსტეროიდებისა და დეკონგესტანტების შემთხვევაში, ბრენდულ და გენერიკულ პრეპარატებს შორის ეფექტურობის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ არსებობს, რადგან ორივე ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას შეიცავს. განსხვავება შეიძლება იყოს სპრეის დისპერსიის ხარისხში და კომფორტში. თუ ექიმის მიერ დანიშნული ბრენდული პრეპარატი ძვირია, შეგიძლიათ ეკითხოთ ფარმაცევტს გენერიკული ანალოგის შესახებ (EMA guidelines on nasal generics).