Voltaren · INN
Voltaren emulgel (Voltaren) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დიკლოფენაკი (Voltaren-ის აქტიური ინგრედიენტი) წარმოადგენს არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატს (ნსაიდ), რომელიც ფართოდ გამოიყენება ტკივილის, ანთების და ცხელების სამკურნალოდ. იგი ციკლოოქსიგენაზას (COX-1 და COX-2) ინჰიბიტორია, რომელიც ამცირებს პროსტაგლანდინების სინთეზს. გამოიყენება ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტის, ანკილოზირებული სპონდილიტის, მწვავე ტკივილის სინდრომების, პოსტოპერაციული ტკივილისა და დისმენორეის სამკურნალოდ. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, ინექციის, გელის, სუპოზიტორიისა და თვალის წვეთების სახით. საქართველოში წარმოდგენილია მრავალი ბრენდის სახით, მათ შორის Voltaren, დიკლო-დენკი, დიკლაკი, დიკლობერლი და სხვა.
დიკლოფენაკი (Diclofenac) არის ფენილძმარმჟავას წარმოებული, რომელიც მიეკუთვნება არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებების (ნსაიდ) კლასს. იგი პირველად სინთეზირებული იქნა 1973 წელს Ciba-Geigy-ს (ამჟამად Novartis) ლაბორატორიებში და კლინიკურ პრაქტიკაში შემოვიდა 1970-იანი წლების ბოლოს Voltaren-ის ბრენდის სახელწოდებით (EMA SmPC).
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, დიკლოფენაკი წარმოადგენს ანალგეზიურ, ანთების საწინააღმდეგო და ანტიპირეტიკულ საშუალებას. იგი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი წამლების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად დანიშნულ ნსაიდ-ს მსოფლიოში.
ქიმიურად დიკლოფენაკი წარმოადგენს 2-[(2,6-დიქლორფენილ)ამინო]ფენილძმარმჟავას ნატრიუმის მარილს. მოლეკულური ფორმულა: C₁₄H₁₀Cl₂NNaO₂. მისი ლიპოფილურობა უზრუნველყოფს ქსოვილებში კარგ განაწილებას, განსაკუთრებით ანთებით დაზიანებულ ქსოვილებში, სადაც pH დაბალია.
დიკლოფენაკი ხელმისაწვდომია მრავალ ლეკარსტვულ ფორმაში: პერორალური ტაბლეტები (ჩვეულებრივი და რეტარდული), კაფსულები, ინტრამუსკულური/ინტრავენური ინექციები, რექტალური სუპოზიტორიები, ტოპიკური გელი/მალამო, თვალის წვეთები და ტრანსდერმალური პლასტირები. ეს მრავალფეროვნება საშუალებას იძლევა ინდივიდუალურად მოხდეს მკურნალობის ოპტიმიზაცია.
დიკლოფენაკის მოქმედების ძირითადი მექანიზმი დაკავშირებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის ინჰიბიციასთან. COX ფერმენტი პასუხისმგებელია არაქიდონის მჟავის პროსტაგლანდინებად გარდაქმნაზე, რომლებიც მონაწილეობენ ანთებაში, ტკივილის გენერაციასა და თერმორეგულაციაში (BNF 87).
დიკლოფენაკი აინჰიბირებს COX-ის ორივე იზოფორმას — COX-1 და COX-2, თუმცა გარკვეულ მონაცემებზე დაყრდნობით, იგი უფრო მეტ სელექტივობას ავლენს COX-2-ის მიმართ, ვიდრე ტრადიციული ნსაიდ-ები, როგორიცაა იბუპროფენი ან ნაპროქსენი. COX-2 ინჰიბიცია განაპირობებს ანთების საწინააღმდეგო და ანალგეზიურ ეფექტს, ხოლო COX-1 ინჰიბიცია პასუხისმგებელია კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტების ნაწილზე.
პროსტაგლანდინების სინთეზის დათრგუნვით, დიკლოფენაკი:
გარდა COX ინჰიბიციისა, დიკლოფენაკს აქვს დამატებითი მოქმედების მექანიზმები:
ეს მულტიმოდალური მოქმედების მექანიზმი ხსნის დიკლოფენაკის მაღალ კლინიკურ ეფექტურობას სხვა ნსაიდ-ებთან შედარებით (EMA SmPC).
დიკლოფენაკი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
NICE-ის რეკომენდაციებით (NICE NG136), ოსტეოართრიტის დროს ტოპიკური ნსაიდ-ები (მათ შორის დიკლოფენაკის გელი) რეკომენდებულია პერორალურ ფორმებამდე, განსაკუთრებით ხანდაზმულ პაციენტებში.
| ჩვენება | დოზა | მაქსიმალური დღიური დოზა | |---------|------|--------------------------| | ოსტეოართრიტი/რევმატოიდული ართრიტი | 50 მგ 2-3-ჯერ ან 75 მგ 2-ჯერ | 150 მგ | | ანკილოზირებული სპონდილიტი | 25-50 მგ 3-4-ჯერ | 125 მგ | | მწვავე ტკივილი/დისმენორეა | 50 მგ 3-ჯერ | 150 მგ | | რეტარდული ფორმა | 100 მგ 1-ჯერ | 150 მგ |
აბსორბცია: პერორალური მიღებისას დიკლოფენაკი სწრაფად და სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოხელმისაწვდომობა შეადგენს დაახლოებით 50-60%-ს ღვიძლის პირველი გავლის ეფექტის გამო. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1-2 საათში ჩვეულებრივი ფორმებისთვის და 4-5 საათში რეტარდული ფორმებისთვის.
განაწილება: მაღალი ცილებთან შეკავშირება — >99% (ძირითადად ალბუმინთან). განაწილების მოცულობა: 0.12-0.17 ლ/კგ. დიკლოფენაკი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც კონცენტრაცია აჭარბებს პლაზმურ კონცენტრაციას 4-6 საათის შემდეგ, რაც ხსნის მის ეფექტურობას სახსრების დაავადებებში.
მეტაბოლიზმი: ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში CYP2C9 ფერმენტის მეშვეობით (ძირითადი გზა), ასევე CYP3A4 და CYP2C8. ძირითადი მეტაბოლიტია 4'-ჰიდროქსიდიკლოფენაკი, რომელსაც აქვს მცირე ფარმაკოლოგიური აქტივობა. მეტაბოლიტები შემდგომ კონიუგირდებიან გლუკურონის მჟავასთან.
ელიმინაცია: ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს 1.5-2 საათს. კლირენსი: 260 მლ/წთ. გამოიყოფა 60% თირკმლებით (მეტაბოლიტების სახით) და 35% ნაღვლით. უცვლელი პრეპარატი პრაქტიკულად არ გამოიყოფა შარდით (<1%).
NICE და EMA რეკომენდაციებით, კარდიოვასკულარული რისკის შესამცირებლად დიკლოფენაკი უნდა დაინიშნოს მინიმალური ეფექტური დოზით, უმოკლეს პერიოდზე.
ფლუკონაზოლი და ვორიკონაზოლი შეიძლება გაზარდონ დიკლოფენაკის პლაზმური კონცენტრაცია.
ორსულობა: დიკლოფენაკი კლასიფიცირებულია FDA კატეგორიით C (I-II ტრიმესტრი) და D (III ტრიმესტრი). III ტრიმესტრში აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია, რადგან:
I-II ტრიმესტრში გამოყენება მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში, მინიმალური დოზით, უმოკლეს ვადით. EMA რეკომენდაციით, 20-ე კვირის შემდეგ ნებისმიერი ნსაიდ-ის გამოყენება მოითხოვს სიფრთხილეს (EMA SmPC).
ლაქტაცია: დიკლოფენაკი მცირე რაოდენობით გადადის დედის რძეში. BNF-ის მიხედვით, მოკლევადიანი გამოყენება ლაქტაციის პერიოდში მისაღებია, თუმცა ხანგრძლივი მკურნალობის დროს უნდა შეფასდეს სარგებელი/რისკის თანაფარდობა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე დიკლოფენაკი წარმოდგენილია შემდეგი ბრენდებით:
პერორალური დიკლოფენაკი უნდა მიიღოთ უმოკლეს შესაძლო პერიოდზე, მინიმალური ეფექტური დოზით. მწვავე ტკივილისთვის ჩვეულებრივ საკმარისია 3-7 დღე. ქრონიკული მდგომარეობებისთვის (ართრიტი) ექიმი შეიძლება დანიშნოს უფრო ხანგრძლივად, მაგრამ რეგულარული მონიტორინგით. EMA რეკომენდაციით, კარდიოვასკულარული რისკის გამო, ხანგრძლივი მოხმარება მოითხოვს რისკ-სარგებლის პერიოდულ შეფასებას.
ტოპიკური დიკლოფენაკის გელის სისტემური აბსორბცია მინიმალურია (პერორალური დოზის 6-10%), თუმცა კომბინირებულ გამოყენებას შეიძლება მოჰყვეს ჯამური დოზის მომატება. ამიტომ კომბინაცია რეკომენდებული არ არის ექიმის კონსულტაციის გარეშე. გულმკერდის ტკივილი, კუჭის პრობლემები ან შეშუპება მიუთითებს სისტემური ეფექტების ზრდაზე.
ორივე ნსაიდ-ია, მაგრამ დიკლოფენაკი უფრო ძლიერი ანთების საწინააღმდეგო საშუალებაა და მეტი COX-2 სელექტივობა ახასიათებს. იბუპროფენს აქვს უკეთესი კარდიოვასკულარული უსაფრთხოების პროფილი (NICE NG136), ხოლო დიკლოფენაკი უფრო ეფექტურია მძიმე ანთებითი მდგომარეობების დროს. არჩევანი დამოკიდებულია კლინიკურ სიტუაციაზე და პაციენტის რისკ-ფაქტორებზე.
დიკლოფენაკის ტაბლეტები რეკომენდებულია ჭამის დროს ან ჭამის შემდეგ მიიღოთ, რათა შემცირდეს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანების რისკი. ტაბლეტი უნდა გადაიყლაპოთ მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის წყლით. რეტარდული ფორმები არ უნდა დაიფქვას ან დაიღეჭოს.
ალკოჰოლი მნიშვნელოვნად ზრდის კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკს დიკლოფენაკთან ერთად გამოყენებისას. ალკოჰოლის მოხმარება მკურნალობის პერიოდში უნდა იყოს მინიმალური ან სრულიად თავიდან აცილებული, განსაკუთრებით ხანგრძლივი მოხმარებისას.
საქართველოში დიკლოფენაკის ტოპიკური ფორმები (გელი) ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ, ხოლო პერორალური და საინექციო ფორმები მოითხოვს ექიმის რეცეპტს. ტოპიკური ფორმის გამოყენებისას მიჰყევით ინსტრუქციას და არ გადააჭარბოთ რეკომენდებულ დოზას.