valsartan · INN
valsartan (valsartan) ხელმისაწვდომია საქართველოში 9 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ვალსარტანი 80მგ
RxDiovan · 80 მგ · tablets
კო-დიოვანი 160/12.5მგ #14ტ
OTCკო-დიოვანი 160/12.5მგ #14ტ · 12.5 mg · tablets
კო-დიოვანი 160/12.5მგ#28ტ(თურქ
OTCკო-დიოვანი 160/12.5მგ#28ტ(თურქ · 12.5 mg · tablets
კო-დიოვანი 160/25მგ #28ტ(თურქ)
OTCკო-დიოვანი 160/25მგ #28ტ(თურქ) · 25 mg · tablets
კო-დიოვანი 80/12.5მგ #14ტ
OTCკო-დიოვანი 80/12.5მგ #14ტ · 12.5 mg · tablets
კო-დიოვანი 80/12.5მგ#28ტ(თურქ
OTCკო-დიოვანი 80/12.5მგ#28ტ(თურქ · 12.5 mg · tablets
სარტონი 16მგ #28ტ
OTCსარტონი 16მგ #28ტ · 16 mg · tablets
სარტონი 8მგ #28ტ
OTCსარტონი 8მგ #28ტ · 8 mg · tablets
სარტონი პლუსი 16/12.5მგ #28ტ
OTCსარტონი პლუსი 16/12.5მგ #28ტ · 12.5 mg · tablets
ვალსარტანი (Valsartan) არის ანგიოტენზინ II რეცეპტორების ბლოკატორი (ARB), რომელიც გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, გულის უკმარისობისა და მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდგომი მკურნალობისთვის. პრეპარატი სელექციურად ბლოკავს AT₁ რეცეპტორებს, რაც იწვევს ვაზოდილატაციას, ალდოსტერონის სეკრეციის შემცირებას და არტერიული წნევის დაქვეითებას. ვალსარტანი ხელმისაწვდომია როგორც მონოთერაპიის, ისე კომბინირებული პრეპარატების (ამლოდიპინთან, ჰიდროქლორთიაზიდთან) სახით. ჩვეულებრივი დოზა ჰიპერტენზიისთვის შეადგენს 80–320 მგ-ს დღეში. პრეპარატი კარგად აიტანება, ძირითადი გვერდითი ეფექტებია თავბრუსხვევა, ჰიპერკალიემია და ჰიპოტენზია. კატეგორიულად უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს (FDA კატეგორია D). საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, მათ შორის კომბინირებული ფორმულაციები.
ვალსარტანი წარმოადგენს არაპეპტიდურ, სელექციურ ანგიოტენზინ II რეცეპტორების ანტაგონისტს (ARB — Angiotensin II Receptor Blocker), რომელიც მიეკუთვნება სარტანების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. პრეპარატი შეიქმნა Ciba-Geigy-ის (შემდგომში Novartis) ლაბორატორიებში 1990-იან წლებში, ხოლო 1996 წელს აშშ-ის FDA-მ დაამტკიცა მისი გამოყენება არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ „Diovan"-ის სავაჭრო სახელწოდებით (BNF 87).
ARB კლასის პრეპარატები შეიქმნა როგორც აგფ ინჰიბიტორების ალტერნატივა, რადგან მათ არ გააჩნიათ ბრადიკინინთან დაკავშირებული გვერდითი ეფექტები, კერძოდ — მშრალი ხველა. ვალსარტანი ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ დანიშნული სარტანია მსოფლიოში და შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List).
ქიმიურად ვალსარტანი წარმოადგენს ტეტრაზოლის წარმოებულს მოლეკულური ფორმულით C₂₄H₂₉N₅O₃. ATC კოდია C09CA03 (მონოთერაპია), C09DA03 (კომბინაცია დიურეტიკთან) და C09DB01 (კომბინაცია ამლოდიპინთან). პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური ტაბლეტებისა და კაფსულების სახით, დოზირებით 40 მგ, 80 მგ, 160 მგ და 320 მგ.
ვალსარტანმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა მას შემდეგ, რაც VALUE, Val-HeFT და VALIANT კლინიკური კვლევებით დადასტურდა მისი ეფექტიანობა არტერიული ჰიპერტენზიის, გულის უკმარისობისა და პოსტინფარქტული მდგომარეობის მკურნალობაში (EMA SmPC).
ვალსარტანის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია რენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემის (RAAS) სელექციურ ბლოკადაზე AT₁ რეცეპტორის დონეზე.
ფიზიოლოგიურად, რენინი (რომელიც გამოიმუშავება თირკმელის იუქსტაგლომერულურ აპარატში) კატალიზებს ანგიოტენზინოგენის გადაქცევას ანგიოტენზინ I-ად. შემდგომ, ანგიოტენზინგადამქცეველი ფერმენტი (აგფ) გარდაქმნის ანგიოტენზინ I-ს ანგიოტენზინ II-ად — მძლავრ ვაზოკონსტრიქტორულ პეპტიდად.
ანგიოტენზინ II მოქმედებს ორი ტიპის რეცეპტორის მეშვეობით:
ვალსარტანი კონკურენტულად და სელექციურად ბლოკავს AT₁ რეცეპტორებს, ანგიოტენზინ II-ის AT₁ რეცეპტორზე შეკავშირების ხელშეშლით. ეს იწვევს (EMA SmPC):
აგფ ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, ვალსარტანი არ აინჰიბირებს ანგიოტენზინგადამქცეველ ფერმენტს და არ ხელშეუშლის ბრადიკინინის დეგრადაციას, რაც ხსნის მშრალი ხველის გვერდითი ეფექტის ნაკლებ სიხშირეს. გარდა ამისა, AT₁ რეცეპტორის ბლოკადა იწვევს ანგიოტენზინ II-ის პლაზმური კონცენტრაციის მომატებას, რაც AT₂ რეცეპტორების სტიმულაციის გზით დამატებით ვაზოდილატორულ და ანტიპროლიფერაციულ ეფექტს უზრუნველყოფს (BNF 87).
ვალსარტანი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ვალსარტანი არის ერთ-ერთი პირველი რიგის პრეპარატი არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ, როგორც მონოთერაპიის, ისე კომბინირებული თერაპიის სახით. NICE-ის რეკომენდაციებით (NICE NG136), ARB-ები (მათ შორის ვალსარტანი) წარმოადგენენ პირველი რიგის არჩევანს 55 წლამდე ასაკის პაციენტებში ან ნებისმიერ ასაკში ტიპი 2 შაქრიანი დიაბეტის თანმხლებობისას. ასევე ინიშნება აგფ ინჰიბიტორების აუტანლობის შემთხვევაში (მშრალი ხველა, ანგიოედემა).
ვალსარტანი ნაჩვენებია გულის უკმარისობის სამკურნალოდ (NYHA კლასი II-IV), როდესაც აგფ ინჰიბიტორებით მკურნალობა შეუძლებელია აუტანლობის გამო. Val-HeFT კვლევამ აჩვენა, რომ ვალსარტანი ამცირებს ჰოსპიტალიზაციის სიხშირეს გულის უკმარისობის გამო (EMA SmPC). ვალსარტანი ასევე ხელმისაწვდომია საკრისტილინ/ვალსარტანის (ARNI) კომბინაციაში, რომელიც შედარებით ახალი მიდგომაა გულის უკმარისობის მკურნალობაში.
VALIANT კვლევის საფუძველზე, ვალსარტანი ნაჩვენებია მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდგომ კლინიკურად სტაბილურ პაციენტებში მარცხენა პარკუჭის დისფუნქციით ან გულის უკმარისობის ნიშნებით. მკურნალობა უნდა დაიწყოს ინფარქტის შემდგომ 12 საათიდან 10 დღემდე პერიოდში (BNF 87).
ვალსარტანი დამტკიცებულია 6-დან 18 წლამდე ასაკის ბავშვებში არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ (EMA SmPC).
მიმდინარეობს კვლევები ვალსარტანის ეფექტიანობის შესახებ დიაბეტური ნეფროპათიის, მიკროალბუმინურიისა და პაროქსიზმული წინაგულთა ფიბრილაციის პრევენციაში.
დოზის კორექცია საჭირო არ არის, თუმცა რეკომენდებულია სიფრთხილე დაბალი საწყისი დოზებით.
ვალსარტანი სწრაფად შეიწოვება პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 23%-ს (10–35%). პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 2–4 საათში. საკვების თანდროული მიღება ამცირებს AUC-ს დაახლოებით 40%-ით და Cmax-ს — 50%-ით, თუმცა 8 საათის შემდეგ პლაზმური კონცენტრაცია მსგავსია, რის გამოც პრეპარატის მიღება შესაძლებელია საკვებთან მიმართებაში ნებისმიერ დროს (EMA SmPC).
ვალსარტანი მაღალხარისხოვნად უკავშირდება პლაზმის ცილებს (94–97%), ძირითადად ალბუმინს. განაწილების მოცულობა მცირეა — დაახლოებით 17 ლ. პრეპარატი სუსტად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერში.
ვალსარტანი მინიმალურად მეტაბოლიზდება. მხოლოდ დაახლოებით 20% გარდაიქმნება არააქტიურ მეტაბოლიტად (ვალერილ-4-ჰიდროქსივალსარტანი). მნიშვნელოვანია, რომ ვალსარტანი არ მეტაბოლიზდება ციტოქრომ P450 ფერმენტებით მნიშვნელოვანი ხარისხით, რაც ამცირებს წამლის ურთიერთქმედების რისკს (BNF 87).
პრეპარატი გამოიყოფა ძირითადად ნაღველით (83%) უცვლელი სახით და ნაწილობრივ თირკმელებით (13%). ნახევარდაშლის პერიოდი (t₁/₂) შეადგენს 6–9 საათს. სტაციონარული მდგომარეობა მიიღწევა 3–5 დღეში. კუმულაცია მინიმალურია განმეორებითი მიღებისას.
RAAS-ის ორმაგი ბლოკადა: ვალსარტანის ერთდროული გამოყენება აგფ ინჰიბიტორებთან (ენალაპრილი, რამიპრილი) ან ალისკირენთან მნიშვნელოვნად ზრდის ჰიპოტენზიის, ჰიპერკალიემიისა და თირკმლის უკმარისობის რისკს. ONTARGET კვლევამ აჩვენა ამ კომბინაციის მავნე ეფექტები. უკუნაჩვენებია დიაბეტის მქონე პაციენტებში (EMA SmPC).
კალიუმშემანარჩუნებელი დიურეტიკები და კალიუმის დანამატები: სპირონოლაქტონი, ეპლერენონი, ამილორიდი, ტრიამტერენი — ჰიპერკალიემიის მომატებული რისკი. საჭიროა კალიუმის რეგულარული მონიტორინგი.
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (NSAIDs): იბუპროფენი, დიკლოფენაკი, ნაპროქსენი — ამცირებენ ვალსარტანის ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდიან თირკმლის უკმარისობის რისკს, განსაკუთრებით ხანდაზმულ ან დეჰიდრირებულ პაციენტებში (BNF 87).
ლითიუმი: ვალსარტანმა შეიძლება გაზარდოს ლითიუმის პლაზმური კონცენტრაცია და ტოქსიურობის რისკი. საჭიროა ლითიუმის დონის მონიტორინგი.
ციკლოსპორინი: ორივე აგენტი ზრდის კალიუმის დონეს. კომბინაცია მოითხოვს ფრთხილ მონიტორინგს.
დიურეტიკები (მარყუჟოვანი და თიაზიდური): ფუროსემიდი, ჰიდროქლორთიაზიდი — სიმპტომური ჰიპოტენზიის რისკი მკურნალობის დაწყებისას, განსაკუთრებით მაღალი დოზებით.
რიფამპიცინი, ციკლოსპორინი, რიტონავირი: შეიძლება გავლენა მოახდინონ ვალსარტანის ტრანსპორტერებზე (OATP1B1, MRP2), რაც ცვლის მის ფარმაკოკინეტიკას (EMA SmPC).
ვალსარტანი კატეგორიულად უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს (FDA კატეგორია D). ორსულობის II და III ტრიმესტრში RAAS-ის ინჰიბიტორების გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს:
I ტრიმესტრშიც არის პოტენციური რისკი, თუმცა მონაცემები ნაკლებად ცალსახაა. ორსულობის დადგენისას პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს. ფერტილური ასაკის ქალებში რეკომენდებულია საიმედო კონტრაცეფციის გამოყენება (EMA SmPC, BNF 87).
არ არის ცნობილი, გამოიყოფა თუ არა ვალსარტანი დედის რძეში ადამიანებში. ცხოველთა კვლევებმა აჩვენა რძეში ექსკრეცია. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება არ არის რეკომენდებული. სასურველია ალტერნატიული ანტიჰიპერტენზიული თერაპია (ამლოდიპინი, ნიფედიპინი, ლაბეტალოლი).
საქართველოში ვალსარტანი ხელმისაწვდომია როგორც მონოკომპონენტური, ისე კომბინირებული პრეპარატების სახით:
მონოპრეპარატები:
კომბინირებული პრეპარატები (ვალსარტანი + ამლოდიპინი):
სამმაგი კომბინაციები (ვალსარტანი + ამლოდიპინი + ჰიდროქლორთიაზიდი):
კონკრეტული ბრენდის არჩევანი და ხელმისაწვდომობა შეიძლება განსხვავდებოდეს აფთიაქების მიხედვით. რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია ოპტიმალური პრეპარატის შესარჩევად.
ვალსარტანი (ARB) ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის მოქმედებას რეცეპტორის დონეზე, ხოლო აგფ ინჰიბიტორები აფერხებენ ანგიოტენზინ II-ის წარმოქმნას. ორივე ჯგუფი ეფექტურია ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ, მაგრამ ვალსარტანი ნაკლებად იწვევს მშრალ ხველას (რომელიც აგფ ინჰიბიტორების ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტია) ბრადიკინინის დეგრადაციაზე ზემოქმედების არარსებობის გამო. ანგიოედემის რისკიც მნიშვნელოვნად ნაკლებია. ეფექტურობის თვალსაზრისით, ეს ჯგუფები ძირითადად ეკვივალენტურია (NICE NG136).
ვალსარტანი ხშირად ინიშნება სხვა ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებებთან კომბინაციაში, განსაკუთრებით ამლოდიპინთან ან ჰიდროქლორთიაზიდთან. თუმცა, არ უნდა იქნას გამოყენებული ერთდროულად აგფ ინჰიბიტორებთან ან ალისკირენთან (განსაკუთრებით დიაბეტის ან თირკმლის დაავადების დროს). NSAIDs-ები ამცირებენ მის ეფექტურობას. ნებისმიერი ახალი მედიკამენტის დამატების წინ აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია.
ვალსარტანი შეიძლება მიღებულ იქნას დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, საკვებთან ან საკვების გარეშე. რეკომენდებულია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს მიღება. ზოგიერთი კვლევა მიუთითებს, რომ საღამოს მიღება შეიძლება უზრუნველყოს უკეთესი ღამის წნევის კონტროლი, მაგრამ ეს ინდივიდუალურად უნდა შეთანხმდეს ექიმთან (BNF 87).
გამოტოვებული დოზის შემთხვევაში, მიიღეთ იგი რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა გამოტოვეთ და განაგრძეთ ჩვეულებრივი განრიგი. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა კომპენსაციისთვის. წნევის სტაბილური კონტროლისთვის მნიშვნელოვანია პრეპარატის რეგულარული მიღება.
ვალსარტანის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყებს გამოვლინებას 2 საათში მიღების შემდეგ, მაქსიმუმს აღწევს 4–6 საათში. თუმცა, სრული თერაპიული ეფექტის მისაღწევად საჭიროა 2–4 კვირა რეგულარული მიღება. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ პრეპარატის ეფექტურობა არ შეფასდეს მისი მიღების პირველ რამდენიმე დღეში (EMA SmPC).
ვალსარტანი არ იწვევს „რიბაუნდის" ეფექტს (წნევის მკვეთრ მომატებას შეწყვეტისას) ისეთი ხარისხით, როგორც ბეტა-ბლოკერები. თუმცა, ნებისმიერი ანტიჰიპერტენზიული თერაპიის შეწყვეტა ექიმთან შეთანხმების გარეშე არ არის რეკომენდებული, რადგან ეს იწვევს არტერიული წნევის უკონტროლო მომატებას და ართულებს გულ-სისხლძარღვთა გართულებების პრევენციას.