Sorvasta · INN
Sorvasta (Sorvasta) ხელმისაწვდომია საქართველოში 9 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
სორვასტა (როზუვასტატინი) წარმოადგენს HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორს — სტატინების ჯგუფის ჰიპოლიპიდემიურ პრეპარატს, რომელიც გამოიყენება სისხლში ქოლესტერინისა და ლიპიდების დონის შესამცირებლად. იგი ეფექტურია ჰიპერქოლესტერინემიის, შერეული დისლიპიდემიის, ჰომოზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიისა და კარდიოვასკულარული რისკის პრევენციის მიზნით. როზუვასტატინი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ სტატინად LDL-ქოლესტერინის შემცირების თვალსაზრისით. პრეპარატი ინიშნება დღეში ერთხელ, ჩვეულებრივ 5-40 მგ დოზით, ინდივიდუალური რისკის ფაქტორებისა და სამიზნე ლიპიდური მაჩვენებლების გათვალისწინებით. ძირითადი გვერდითი ეფექტებია მიალგია, თავის ტკივილი და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დარღვევები. იშვიათად შესაძლებელია რაბდომიოლიზის განვითარება. პრეპარატი უკუნაჩვენებია ორსულობისა და ლაქტაციის დროს.
როზუვასტატინი (Rosuvastatinum) არის სინთეზური სტატინი — 3-ჰიდროქსი-3-მეთილგლუტარილ-კოენზიმ A (HMG-CoA) რედუქტაზას კონკურენტული ინჰიბიტორი. იგი მიეკუთვნება ლიპიდების დონის მამოდიფიცირებელი საშუალებების ფარმაკოთერაპიულ ჯგუფს (ATC კოდი: C10AA07). პრეპარატი პირველად შემუშავებულ იქნა იაპონური კომპანია Shionogi-ს მიერ და 2003 წელს დამტკიცდა აშშ-ს FDA-ს მიერ ბრენდის სახელწოდებით Crestor® (EMA SmPC).
სორვასტა წარმოადგენს როზუვასტატინის კალციუმის მარილის შემცველ ბრენდულ პრეპარატს, რომელიც წარმოებულია KRKA-ს ფარმაცევტული კომპანიის მიერ (სლოვენია). პრეპარატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა დოზით — 5 მგ, 10 მგ, 20 მგ და 40 მგ ტაბლეტების სახით.
როზუვასტატინი გამოირჩევა მაღალი სელექტიურობით ღვიძლის ჰეპატოციტების მიმართ, სადაც ხორციელდება ქოლესტერინის სინთეზისა და LDL-რეცეპტორების ექსპრესიის ძირითადი პროცესები. სხვა სტატინებთან შედარებით (ატორვასტატინი, სიმვასტატინი), როზუვასტატინი ხასიათდება უფრო მეტი ჰიდროფილურობით, რაც განსაზღვრავს მის ფარმაკოკინეტიკურ თავისებურებებს და ურთიერთქმედების უფრო დაბალ პოტენციალს CYP450 სისტემის ფერმენტებთან (BNF 87).
როზუვასტატინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ წამლების სიაში, როგორც კარდიოვასკულარული დაავადებების პრევენციის ერთ-ერთი ძირითადი საშუალება (WHO Model List).
როზუვასტატინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ქოლესტერინის ბიოსინთეზის გასაღებური ფერმენტის — HMG-CoA რედუქტაზას კონკურენტულ და შექცევად ინჰიბიციას. ეს ფერმენტი კატალიზებს HMG-CoA-ს მევალონატად გარდაქმნას, რაც წარმოადგენს ქოლესტერინის ბიოსინთეზის სიჩქარის განმსაზღვრელ (rate-limiting) ეტაპს მევალონატის გზაში (EMA SmPC).
ჰეპატოციტებზე მოქმედება: როზუვასტატინი სელექტიურად აკუმულირდება ღვიძლის უჯრედებში OATP1B1 (ორგანული ანიონის ტრანსპორტირებადი პოლიპეპტიდი) მატარებელი ცილის მეშვეობით. ჰეპატოციტებში ქოლესტერინის სინთეზის დათრგუნვის შედეგად აქტივირდება კომპენსატორული მექანიზმი — SREBP-2 (სტეროლების მარეგულირებელი ელემენტის შემაკავშირებელი ცილა-2) ტრანსკრიპციული ფაქტორის გააქტიურება, რაც ზრდის ჰეპატოციტების ზედაპირზე LDL-რეცეპტორების (LDLR) ექსპრესიას.
LDL კლირენსი: LDL-რეცეპტორების რაოდენობის მომატება ჰეპატოციტების მემბრანაზე იწვევს სისხლიდან LDL-ქოლესტერინის (LDL-C) შეწოვისა და კატაბოლიზმის გაძლიერებას. შედეგად მცირდება სისხლის პლაზმაში LDL-ქოლესტერინის კონცენტრაცია 45-63%-ით, ხოლო საერთო ქოლესტერინის — 33-46%-ით, დოზის მიხედვით.
დამატებითი ლიპიდური ეფექტები:
პლეიოტროპული ეფექტები: ლიპიდურ მოქმედებასთან ერთად, როზუვასტატინს აქვს სტატინებისთვის დამახასიათებელი პლეიოტროპული (არალიპიდური) ეფექტები: ანთებისსაწინააღმდეგო მოქმედება (C-რეაქტიული ცილის შემცირება), ენდოთელიუმის ფუნქციის გაუმჯობესება (NO ბიოხელმისაწვდომობის გაზრდა), ანტითრომბოზული და ათეროსკლეროზული ფოლაქების სტაბილიზაციის ეფექტი. ეს მექანიზმები განაპირობებენ კარდიოვასკულარული მოვლენების რისკის შემცირებას LDL-C-ს დონის კლების მიღმა (NICE NG136).
JUPITER კვლევის მონაცემებით, როზუვასტატინმა 20 მგ დოზით შეამცირა მაღალი hs-CRP-ის, მაგრამ ნორმალური LDL-C-ის მქონე პაციენტებში კარდიოვასკულარული მოვლენების რისკი 44%-ით.
როზუვასტატინი (სორვასტა) ინიშნება შემდეგი ჩვენებებით (EMA SmPC, BNF 87):
პირველადი ჰიპერქოლესტერინემია (ტიპი IIa, ჰეტეროზიგოტური ოჯახური და არაოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის ჩათვლით) ან შერეული დისლიპიდემია (ტიპი IIb) — დიეტოთერაპიისა და სხვა არაფარმაკოლოგიური ღონისძიებების (ფიზიკური ვარჯიში, წონის კორექცია) დამატების სახით, როდესაც ამ ღონისძიებებით სათანადო ეფექტი არ მიიღწევა. იხ. ჰიპერქოლესტერინემია.
ჰომოზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის (HoFH) მკურნალობა — დიეტოთერაპიისა და სხვა ლიპიდების შემამცირებელი საშუალებების (მაგ., LDL-აფერეზის) დამატების ან შემცვლელის სახით, როდესაც ეს ღონისძიებები არასაკმარისია.
კარდიოვასკულარული მოვლენების (მიოკარდიუმის ინფარქტი, ინსულტი, რევასკულარიზაცია) პრევენცია მაღალი კარდიოვასკულარული რისკის მქონე პაციენტებში. JUPITER კვლევის საფუძველზე, როზუვასტატინი რეკომენდებულია პირველადი პრევენციისთვის 50 წელზე მეტი ასაკის მამაკაცებსა და 60 წელზე მეტი ასაკის ქალებში, რომლებსაც აქვთ მომატებული hs-CRP (≥2 მგ/ლ) და ერთი დამატებითი რისკ-ფაქტორი მაინც (NICE NG136). იხ. ათეროსკლეროზი.
იზოლირებული ჰიპერტრიგლიცერიდემია (ტიპი IV) და დისბეტალიპოპროტეინემია (ტიპი III) — დიეტოთერაპიის დამატების სახით.
ათეროსკლეროზის პროგრესირების შენელება — ლიპიდური პროფილის ოპტიმიზაციის ფარგლებში კარდიოვასკულარული რისკის ფაქტორების კომპლექსურ მენეჯმენტში.
10 წელზე მეტი ასაკის ბავშვებსა და მოზარდებში ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის მკურნალობა, როდესაც დიეტოთერაპიით სათანადო კონტროლი ვერ მიიღწევა (EMA SmPC).
საწყისი დოზა: 5-10 მგ პერორალურად, დღეში ერთხელ. დოზის არჩევა ხდება LDL-C-ის საწყისი დონის, სამიზნე მაჩვენებლისა და ინდივიდუალური რისკის მიხედვით (BNF 87).
ჩვეულებრივი დოზა: 10-20 მგ დღეში. დოზის ტიტრაცია ხდება 4-კვირიანი ინტერვალით ლიპიდური პროფილის მონიტორინგის საფუძველზე.
მაქსიმალური დოზა: 40 მგ/დღეში. 40 მგ-იანი დოზა რეზერვირებულია მძიმე ჰიპერქოლესტერინემიის მქონე პაციენტებისთვის, რომლებშიც 20 მგ-ით სამიზნე მაჩვენებლები ვერ მიიღწევა, და მხოლოდ სპეციალისტის მეთვალყურეობით.
დოზირების რეჟიმი: დღის ნებისმიერ დროს, საკვებთან მიმართებაში დამოუკიდებლად. ტაბლეტი მთლიანად ინთხევა წყლით.
აზიური წარმოშობის პაციენტებში როზუვასტატინის ბიოხელმისაწვდომობა მომატებულია. საწყისი დოზა — 5 მგ; მაქსიმალური რეკომენდებული დოზა — 20 მგ (EMA SmPC).
საწყისი დოზა 5 მგ რეკომენდებულია. 40 მგ დოზა ხანდაზმულებში განსაკუთრებული სიფრთხილით უნდა გამოიყენოს.
აბსორბცია: როზუვასტატინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოხელმისაწვდომობა შეადგენს დაახლოებით 20%-ს, რაც პირველი გავლის ეფექტით არის განპირობებული. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 3-5 საათის შემდეგ (Tmax). საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციაზე (EMA SmPC).
განაწილება: განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 134 ლიტრს. როზუვასტატინი 90%-ით უკავშირდება პლაზმის ცილებს, ძირითადად ალბუმინს. პრეპარატი სელექტიურად აკუმულირდება ღვიძლში — მისი მოქმედების ძირითად სამიზნე ორგანოში, OATP1B1 და OATP1B3 ტრანსპორტერების მეშვეობით.
მეტაბოლიზმი: როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება. ძირითადი მეტაბოლიტია N-დესმეთილ-როზუვასტატინი, რომელიც CYP2C9 ფერმენტის მონაწილეობით წარმოიქმნება და შეადგენს საბაზისო ნივთიერების აქტივობის დაახლოებით 50%-ს. CYP3A4 ფერმენტის მონაწილეობა მეტაბოლიზმში მინიმალურია, რაც განაპირობებს CYP3A4 ინჰიბიტორებთან ურთიერთქმედების დაბალ რისკს — სხვა სტატინებთან (ატორვასტატინი, სიმვასტატინი) შედარებით მნიშვნელოვანი უპირატესობა (BNF 87).
ექსკრეცია: როზუვასტატინის დაახლოებით 90% გამოიყოფა უცვლელი სახით ფეკალიებით (ნაღვლის გზით), ხოლო 10% — შარდით. ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t₁/₂) შეადგენს დაახლოებით 19 საათს, რაც უზრუნველყოფს დღეში ერთხელ დოზირების რეჟიმს. სტაბილური კონცენტრაცია (steady state) მიიღწევა მიღების დაწყებიდან დაახლოებით 5 დღეში.
ღვიძლის ფუნქციის ტესტები (ALT, AST) რეკომენდებულია თერაპიის დაწყებამდე და 12 კვირის შემდეგ ან დოზის ზრდისას. CPK-ს რუტინული მონიტორინგი არ არის რეკომენდებული, მაგრამ საჭიროა კუნთების სიმპტომების შემთხვევაში (EMA SmPC).
ციკლოსპორინი: მნიშვნელოვნად (7-11-ჯერ) ზრდის როზუვასტატინის AUC-ს OATP1B1 ტრანსპორტერის ინჰიბიციის გზით. ერთდროული გამოყენება უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
გემფიბროზილი და სხვა ფიბრატები: ზრდის მიოპათიის/რაბდომიოლიზის რისკს. გემფიბროზილთან კომბინაცია თავიდან უნდა იქნას აცილებული; ფენოფიბრატთან — სიფრთხილით, მაქსიმუმ 20 მგ როზუვასტატინი.
ვარფარინი და სხვა ვიტამინ K-ის ანტაგონისტები: როზუვასტატინმა შესაძლოა გაზარდოს INR მნიშვნელობა. თერაპიის დაწყებისას ან დოზის ცვლილებისას საჭიროა INR-ის მონიტორინგი.
პროტეაზას ინჰიბიტორები (ატაზანავირი/რიტონავირი, ლოპინავირი/რიტონავირი): მნიშვნელოვნად ზრდიან როზუვასტატინის ექსპოზიციას. კომბინაცია უკუნაჩვენებია ან დოზის შეზღუდვა საჭიროა (მაქსიმუმ 10 მგ).
ერითრომიცინი: ამცირებს როზუვასტატინის AUC-ს 20%-ით და Cmax-ს 30%-ით — სავარაუდოდ, ნაწლავის მოტორიკის გაძლიერებით (BNF 87).
ანტაციდები (ალუმინისა და მაგნიუმის ჰიდროქსიდი): ერთდროული მიღებისას ამცირებენ როზუვასტატინის პლაზმურ კონცენტრაციას ~50%-ით. ანტაციდები უნდა მიიღონ როზუვასტატინის მიღებიდან მინიმუმ 2 საათის შემდეგ.
ეზეტიმიბი: ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედება მინიმალურია; კომბინაცია უსაფრთხო და ეფექტურია LDL-C-ს დამატებითი შემცირებისთვის.
გრეიპფრუტის წვენი: როზუვასტატინთან კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის მოსალოდნელი (CYP3A4-ზე მინიმალური დამოკიდებულება), განსხვავებით სიმვასტატინისა და ატორვასტატინისგან (EMA SmPC).
როზუვასტატინი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია ორსულობის მთელი პერიოდის განმავლობაში. FDA კატეგორია — X (ანულირებულია, მაგრამ ისტორიულად).
ქოლესტერინი და მისი მეტაბოლიტები (იზოპრენოიდები) აუცილებელია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის — უჯრედული მემბრანების სინთეზისთვის, სტეროიდული ჰორმონების და ნაღვლის მჟავების წარმოქმნისთვის. სტატინებით ქოლესტერინის სინთეზის დათრგუნვამ თეორიულად შესაძლოა გამოიწვიოს ნაყოფის განვითარების დარღვევა (EMA SmPC).
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა თერაპიის განმავლობაში უნდა გამოიყენონ სანდო კონტრაცეფციის მეთოდი. ორსულობის დადასტურების შემთხვევაში პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს.
როზუვასტატინი გამოიყოფა ვირთხების რძეში. ადამიანის რძეში გამოყოფის შესახებ მონაცემები შეზღუდულია. პრეპარატი უკუნაჩვენებია ძუძუთი კვებისას. აუცილებლობის შემთხვევაში — ლაქტაცია უნდა შეწყდეს (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე როზუვასტატინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახელწოდებით:
შენიშვნა: კონკრეტული ბრენდის ხელმისაწვდომობა შესაძლოა იცვლებოდეს. სორვასტა წარმოადგენს საქართველოში ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ როზუვასტატინის ბრენდს, ხარისხი-ფასის ოპტიმალური თანაფარდობით. დეტალური ინფორმაცია იხილეთ შესაბამის გვერდებზე: სორვასტა.
როზუვასტატინი (სორვასტა) შეიძლება მიიღოთ დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, რადგან მისი ნახევარგამოყოფის პერიოდი საკმარისად გრძელია (~19 საათი) 24-საათიანი მოქმედების უზრუნველსაყოფად. ეს განასხვავებს მას მოკლე ნახევარგამოყოფის სტატინებისგან (სიმვასტატინი), რომლებიც საღამოობით უნდა მიიღოთ. მთავარია, ყოველდღიურად ერთსა და იმავე დროს მიიღოთ (EMA SmPC).
ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება ღვიძლის დაზიანების რისკს ზრდის, რაც სტატინების თერაპიასთან ერთად განსაკუთრებით საგანგაშოა. ზომიერი ალკოჰოლის მოხმარება, როგორც წესი, დასაშვებია, მაგრამ ექიმთან კონსულტაცია აუცილებელია. ქრონიკული ალკოჰოლიზმის დროს როზუვასტატინის დანიშვნა სიფრთხილით ხდება (BNF 87).
როზუვასტატინის ეფექტი ჩვეულებრივ ვლინდება თერაპიის პირველი 1-2 კვირის განმავლობაში, ხოლო მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 4 კვირის შემდეგ. ამიტომ ლიპიდური პროფილის კონტროლი რეკომენდებულია თერაპიის დაწყებიდან ან დოზის ცვლილებიდან 4-6 კვირის შემდეგ (NICE NG136).
ორივე ძლიერი სტატინია, მაგრამ არსებობს მნიშვნელოვანი განსხვავებები: როზუვასტატინი (სორვასტა) უფრო ჰიდროფილურია და ნაკლებად მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით, რაც ნაკლებ წამლის ურთიერთქმედებას განაპირობებს. ეკვივალენტურ დოზებში (როზუვასტატინი 10 მგ ≈ ატორვასტატინი 20 მგ) როზუვასტატინი ოდნავ უფრო ეფექტურია LDL-C-ს შემცირებაში. ორივე პრეპარატი შეტანილია საერთაშორისო გაიდლაინებში, და არჩევანი ინდივიდუალურად ხდება (BNF 87).
დიახ, სტატინების თერაპია, როგორც წესი, უვადოა. პრეპარატის შეწყვეტამ შესაძლოა გამოიწვიოს ქოლესტერინის დონის უკან მობრუნება და კარდიოვასკულარული რისკის ხელახალი მომატება. თერაპიის შეწყვეტა ან შეცვლა მხოლოდ ექიმთან შეთანხმებით უნდა მოხდეს (NICE NG136).
კუნთების ტკივილი (მიალგია) სტატინების ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტია. თუ შეგეტყოთ აუხსნელი კუნთების ტკივილი, სისუსტე ან მტკივნეულობა, განსაკუთრებით ცხელების ან ზოგადი უწყინარობის თანხლებით, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ექიმი შეამოწმებს CPK-ს დონეს და გადაწყვეტს — საჭიროა თუ არა დოზის შემცირება, პრეპარატის შეცვლა ან შეწყვეტა (EMA SmPC).