Solifenacin · INN
სოლიფენაცინი (Solifenacin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
სოლიფენაცინი (Solifenacin) არის მუსკარინული რეცეპტორების ანტაგონისტი (ანტიქოლინერგული პრეპარატი), რომელიც გამოიყენება ჰიპერაქტიური შარდის ბუშტის სინდრომის (OAB) სამკურნალოდ. პრეპარატი ეფექტურად ამცირებს შარდვის სიხშირეს, იმპერატიულ შარდვის მოთხოვნილებას და სასწრაფო შარდის შეუკავებლობას. სოლიფენაცინი სელექციურად მოქმედებს M₃ ტიპის მუსკარინულ რეცეპტორებზე შარდის ბუშტის დეტრუზორის კუნთში, რაც განაპირობებს მის მაღალ ეფექტურობასა და შედარებით კარგ ამტანობას სხვა ანტიქოლინერგულ პრეპარატებთან შედარებით. მიიღება პერორალურად, დღეში ერთხელ 5 მგ ან 10 მგ დოზით. ძირითადი გვერდითი ეფექტებია პირის სიმშრალე, ყაბზობა და მხედველობის დაბინდვა. უკუნაჩვენებია ვიწრო კუთხის გლაუკომის, შარდის შეკავებისა და მძიმე კუჭ-ნაწლავის მოტორული დარღვევების დროს (BNF 87).
სოლიფენაცინი მიეკუთვნება ანტიმუსკარინული (ანტიქოლინერგული) პრეპარატების ჯგუფს და კლასიფიცირდება როგორც შარდის ბუშტის სპაზმოლიტიკი. საერთაშორისო არაპატენტირებული სახელწოდებაა Solifenacin (სოლიფენაცინი), ხოლო ფარმაცევტულ ბაზარზე ფართოდ ცნობილია ბრენდის სახელით Vesicare®.
პრეპარატი შეიქმნა იაპონურ ფარმაცევტულ კომპანია Astellas Pharma-ს მიერ და პირველად დამტკიცდა იაპონიაში 2004 წელს. ევროპის წამლის სააგენტომ (EMA) სოლიფენაცინს მარკეტინგული ავტორიზაცია მიანიჭა 2004 წელს, ხოლო აშშ-ს FDA-მ — 2004 წლის ნოემბერში. მას შემდეგ პრეპარატი გახდა ჰიპერაქტიური შარდის ბუშტის მკურნალობის ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული საშუალება მსოფლიოში (EMA SmPC).
ქიმიურად სოლიფენაცინი წარმოადგენს ქინუკლიდინის წარმოებულს — (1S)-(3R)-1-აზაბიციკლო[2.2.2]ოქტ-3-ილ-3,4-დიჰიდრო-1-ფენილ-2(1H)-იზოქინოლინკარბოქსილატის სუქცინატს. მისი მოლეკულური ფორმულაა C₂₃H₂₆N₂O₂ (თავისუფალი ფუძისთვის), ხოლო მოლეკულური მასა — 480.55 გ/მოლი (სუქცინატის მარილისთვის). პრეპარატი ხასიათდება მაღალი M₃ რეცეპტორული სელექტიურობით, რაც მას გამოარჩევს ძველი თაობის ანტიმუსკარინული საშუალებებისგან, როგორიცაა ოქსიბუტინინი (BNF 87).
სოლიფენაცინი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელი წამლების მოდელური ჩამონათვალის დანართში, როგორც უროლოგიური ანტისპაზმოდიკი.
სოლიფენაცინის მოქმედების მექანიზმი ემყარება მუსკარინული აცეტილქოლინური რეცეპტორების კონკურენტულ ანტაგონიზმს. კერძოდ, პრეპარატი სელექციურად ბლოკავს M₃ ქვეტიპის მუსკარინულ რეცეპტორებს, რომლებიც დომინირებენ შარდის ბუშტის დეტრუზორის გლუვ კუნთოვან უჯრედებში (EMA SmPC).
ნორმალურ პირობებში, შარდის ბუშტის შევსებისას პარასიმპათიკური ნერვული სისტემა ინჰიბირებულია, რაც უზრუნველყოფს დეტრუზორის კუნთის რელაქსაციას. შარდვის დროს პარასიმპათიკური ნერვული ბოჭკოებიდან თავისუფლდება აცეტილქოლინი, რომელიც M₃ რეცეპტორებზე მოქმედებით იწვევს დეტრუზორის შეკუმშვას. ჰიპერაქტიური შარდის ბუშტის სინდრომის დროს დეტრუზორი ავლენს არანებაყოფლობით შეკუმშვებს ბუშტის შევსების ფაზაში, რაც იწვევს სიხშირეს, იმპერატიულობასა და შეუკავებლობას.
სოლიფენაცინი ახასიათებს M₃ რეცეპტორებისადმი მნიშვნელოვნად მეტი აფინობა M₂ რეცეპტორებთან შედარებით (დაახლოებით 10-ჯერ მეტი). მიუხედავად იმისა, რომ M₂ რეცეპტორები რაოდენობრივად ჭარბობენ დეტრუზორში (80% vs 20%), სწორედ M₃ რეცეპტორები პასუხისმგებელნი არიან კუნთის შეკუმშვის ინიცირებაზე ფოსფოლიპაზა C-ინოზიტოლტრიფოსფატის (IP₃) სასიგნალო კასკადის გავლით (EMA SmPC).
M₃ რეცეპტორის აქტივაციისას Gq პროტეინის მეშვეობით აქტივირდება ფოსფოლიპაზა C, რომელიც ჰიდროლიზებს ფოსფატიდილინოზიტოლ-4,5-ბისფოსფატს (PIP₂) და წარმოქმნის IP₃-სა და დიაცილგლიცეროლს (DAG). IP₃ იწვევს კალციუმის გამოთავისუფლებას ენდოპლაზმური რეტიკულუმიდან, რაც ტრიგერებს კუნთის შეკუმშვას. სოლიფენაცინი, ბლოკავს რა M₃ რეცეპტორებს, ხელს უშლის ამ მთელი კასკადის ინიცირებას და, შესაბამისად, ამცირებს დეტრუზორის არანებაყოფლობით კონტრაქციებს.
სოლიფენაცინს ასევე აქვს ზემოქმედება შარდის ბუშტის სენსორულ (აფერენტულ) ნერვულ ბოჭკოებზე, რაც ამცირებს ბუშტის სენსორულ ჰიპერაქტივობას. ეს ორმაგი მოქმედება — მოტორული და სენსორული — ხსნის სოლიფენაცინის კლინიკურ ეფექტურობას როგორც იმპერატიული შარდვის, ისე სიხშირის შემცირებაში (NICE NG123).
სოლიფენაცინის ძირითადი ჩვენებაა ჰიპერაქტიური შარდის ბუშტის სინდრომი (Overactive Bladder, OAB), რომელიც ვლინდება შემდეგი სიმპტომებით:
პრეპარატი ეფექტურია როგორც „სველი" OAB-ის (შეუკავებლობით), ისე „მშრალი" OAB-ის (შეუკავებლობის გარეშე) მკურნალობისთვის (NICE NG123).
STAR (Solifenacin and Tolterodine as an Active comparator in a Randomised trial) კვლევაში სოლიფენაცინმა 5/10 მგ-მა სტატისტიკურად მნიშვნელოვნად შეამცირა შარდვის სიხშირე, იმპერატიული ეპიზოდები და შეუკავებლობის ეპიზოდები ტოლტეროდინ ER 4 მგ-თან შედარებით. SUNRISE კვლევაში სოლიფენაცინი 10 მგ-მა მნიშვნელოვნად შეამცირა ნოქტურიის ეპიზოდები (EMA SmPC).
სოლიფენაცინი ასევე გამოიყენება:
პაციენტებმა, რომლებსაც აქვთ შარდის შეუკავებლობა, უნდა მიმართონ ექიმს სათანადო დიაგნოსტიკისა და მკურნალობისთვის. OAB-ის მკურნალობა უნდა დაიწყოს ქცევითი თერაპიით (ბუშტის ტრენინგი, ტაზის ფსკერის კუნთების ვარჯიშები) და ფარმაკოთერაპია დაინიშნოს, როცა არაფარმაკოლოგიური მეთოდები არასაკმარისია (NICE NG123).
CYP3A4-ის ძლიერი ინჰიბიტორების (კეტოკონაზოლი, რიტონავირი, ნელფინავირი) თანმხლები მიღებისას მაქსიმალური დოზა — 5 მგ დღეში (BNF 87).
სოლიფენაცინი არ არის რეკომენდებული 18 წლამდე ასაკის პაციენტებისთვის უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემების არასაკმარისობის გამო (EMA SmPC).
სოლიფენაცინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 90%. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 3-8 საათში (Tmax). საკვები არ მოქმედებს ბიოშეღწევადობაზე მნიშვნელოვნად, თუმცა შესაძლოა დააგვიანოს Tmax (EMA SmPC).
სოლიფენაცინი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის, უპირველესად CYP3A4 იზოენზიმის მეშვეობით. წარმოიქმნება ოთხი ძირითადი მეტაბოლიტი:
გრძელი ნახევარგამოყოფის პერიოდი უზრუნველყოფს პრეპარატის მიღებას დღეში ერთხელ და სტაბილურ პლაზმურ კონცენტრაციას.
სოლიფენაცინის გვერდითი ეფექტები ძირითადად დაკავშირებულია მის ანტიქოლინერგულ მოქმედებასთან და ხშირად დოზადამოკიდებულია.
ხანდაზმულ პაციენტებში ანტიქოლინერგული პრეპარატები, მათ შორის სოლიფენაცინი, შეიძლება ხელი შეუწყოს კოგნიტური ფუნქციის გაუარესებას. NICE რეკომენდაციების თანახმად, ხანდაზმულებში ანტიქოლინერგული ტვირთი უნდა შეფასდეს მკურნალობის დაწყებამდე (NICE NG123).
თუ პირის სიმშრალე ან ყაბზობა მნიშვნელოვან დისკომფორტს იწვევს, შესაძლებელია დოზის შემცირება 5 მგ-მდე ან პრეპარატის შეცვლა მირაბეგრონით (ბეტა-3 ადრენერგული აგონისტი), რომელიც არ ავლენს ანტიქოლინერგულ გვერდით ეფექტებს (BNF 87).
სოლიფენაცინი მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით, ამიტომ ამ ფერმენტის ძლიერი ინჰიბიტორები მნიშვნელოვნად ზრდიან პრეპარატის პლაზმურ კონცენტრაციას:
სოლიფენაცინი არ არის რეკომენდებული ორსულობის პერიოდში. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა არასასურველი ეფექტები ნაყოფზე (ფეტალური წონის შემცირება, ჩონჩხის განვითარების დარღვევა მაღალ დოზებზე). ადამიანებში ორსულობის პერიოდში გამოყენების მონაცემები არასაკმარისია.
სოლიფენაცინის გამოყოფა დედის რძეში დადასტურებულია ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში. ადამიანებში მონაცემები არ არსებობს. ამდენად, სოლიფენაცინის მიღება არ არის რეკომენდებული ძუძუთი კვების პერიოდში. საჭიროების შემთხვევაში გადაწყვეტილება უნდა მიღებულ იქნეს ძუძუთი კვების შეწყვეტასა ან მკურნალობის შეწყვეტას შორის (BNF 87).
ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ აჩვენა მნიშვნელოვანი ზეგავლენა ფერტილობაზე თერაპიული დოზების ფარგლებში.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე სოლიფენაცინის შემცველი პრეპარატები ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით. ყველაზე ცნობილია ორიგინალური პრეპარატი Vesicare® (ვესიქეარი), რომელიც ხელმისაწვდომია 5 მგ და 10 მგ ტაბლეტების სახით.
საქართველოში ასევე შესაძლებელია გენერიკული პრეპარატების ხელმისაწვდომობა სხვადასხვა მწარმოებლისგან. პაციენტებს ურჩევენ, ყოველთვის შეამოწმონ პრეპარატის ხელმისაწვდომობა ადგილობრივ აფთიაქებში და ექიმის დანიშნულების გარეშე არ დაიწყონ მკურნალობა.
დეტალური ინფორმაცია კონკრეტული ბრენდებისა და მათი ფასების შესახებ იხილეთ ჩვენი მედიკამენტების კატალოგში.
სოლიფენაცინის ეფექტი შეიძლება შეიმჩნეოს მიღებიდან 1 კვირის განმავლობაში, თუმცა სრული თერაპიული ეფექტის მიღწევას შეიძლება 4-12 კვირა დასჭირდეს. NICE-ის რეკომენდაციით, პრეპარატის ეფექტურობა უნდა შეფასდეს მინიმუმ 4 კვირის მკურნალობის შემდეგ. თუ 5 მგ არასაკმარისად ეფექტურია, ექიმმა შეიძლება დოზა 10 მგ-მდე გაზარდოს (NICE NG123).
დიახ, სოლიფენაცინი განკუთვნილია ხანგრძლივი მკურნალობისთვის. OAB ქრონიკული მდგომარეობაა და ხშირად საჭიროებს უწყვეტ ფარმაკოთერაპიას. თუმცა, BNF-ის რეკომენდაციით, მკურნალობის გაგრძელების აუცილებლობა უნდა გადაიხედოს ყოველ 6-12 თვეში, რათა შეფასდეს, შენარჩუნებულია თუ არა სარგებელი და ხომ არ გაუარესდა ანტიქოლინერგული ტვირთი (BNF 87).
თუ ერთი დოზის მიღება გამოგრჩათ, მიიღეთ რაც შეიძლება მალე, თუ შემდეგ დოზამდე საკმარისი დრო დარჩა. ნუ მიიღებთ ორმაგ დოზას გამორჩენილის კომპენსაციისთვის. სოლიფენაცინის გრძელი ნახევარგამოყოფის პერიოდის (45-68 სთ) გამო, ერთი დოზის გამოტოვება მნიშვნელოვნად არ შეამცირებს თერაპიულ ეფექტს (EMA SmPC).
სოლიფენაცინმა შეიძლება გამოიწვიოს მხედველობის დაბინდვა და თავბრუსხვევა, რაც შეიძლება უარყოფითად მოქმედებდეს ავტომობილის მართვისა და მექანიზმებთან მუშაობის უნარზე. პაციენტებს ურჩევენ, პირველად მიიღონ პრეპარატი და შეაფასონ მისი ინდივიდუალური ეფექტი, სანამ ტრანსპორტის მართვას შეუდგებიან (EMA SmPC).
დიახ, მნიშვნელოვნად. სოლიფენაცინი ახალი თაობის ანტიმუსკარინული პრეპარატია, რომელიც ახასიათებს M₃ რეცეპტორული სელექტიურობა, ხოლო ოქსიბუტინინი არასელექციურია. ეს განსხვავება განაპირობებს სოლიფენაცინის უკეთეს ამტანობას: ნაკლები პირის სიმშრალე, ნაკლები კოგნიტური ეფექტები და ნაკლები ცენტრალური ნერვული სისტემის გვერდითი მოვლენები. გარდა ამისა, სოლიფენაცინი მიიღება დღეში ერთხელ, ხოლო ოქსიბუტინინის მყისიერი გამოთავისუფლების ფორმა — დღეში 2-3-ჯერ (BNF 87).
პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის (BPH) მქონე მამაკაცებში სოლიფენაცინი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ ალფა-ბლოკერთან (მაგ., ტამსულოზინი) კომბინაციაში, OAB-ის სიმპტომების სამართავად. მონოთერაპიის სახით ანტიმუსკარინული პრეპარატები BPH-ის დროს არ არის რეკომენდებული შარდის შეკავების რისკის გამო. ასეთ პაციენტებში აუცილებელია ნარჩენი შარდის მოცულობის მონიტორინგი (NICE NG123).