Roticox · INN
როტიკოქსი (Roticox) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
Roticox (როტიკოქსი) წარმოადგენს ციკლოოქსიგენაზა-2-ის (COX-2) სელექციურ ინჰიბიტორს, რომელიც მიეკუთვნება კოქსიბების ჯგუფს — არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატებს (ნსააპ). იგი გამოიყენება ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტის, ანკილოზური სპონდილიტის, მწვავე პოდაგრული ართრიტის და მწვავე მუსკულოსკელეტური ტკივილის სამკურნალოდ. COX-2-ის სელექციური დათრგუნვის წყალობით, Roticox უზრუნველყოფს ანთების საწინააღმდეგო და ანალგეზიურ ეფექტს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის (კნტ) შედარებით დაბალი რისკის პირობებში, თუმცა კარდიოვასკულარული რისკის გათვალისწინება აუცილებელია. პრეპარატი მიიღება პერორალურად, დღეში ერთხელ. დოზირება იცვლება ჩვენების მიხედვით — 30 მგ-დან 120 მგ-მდე. სერიოზულ გვერდით ეფექტებში შედის კარდიოვასკულარული თრომბოზული მოვლენები, ჰიპერტენზია და იშვიათად — კნტ-ის წყლულოვანი დაზიანება (BNF 87).
Roticox (როტიკოქსი) არის COX-2-ის სელექციური ინჰიბიტორი, რომელიც მიეკუთვნება არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო საშუალებათა (ნსააპ) კოქსიბების ქვეჯგუფს. კოქსიბების კლასი შეიქმნა XX საუკუნის 90-იან წლებში, როდესაც აღმოჩენილ იქნა ციკლოოქსიგენაზას ორი იზოფორმის — COX-1 და COX-2 — არსებობა. ტრადიციული ნსააპ-ები ორივე იზოფორმას თრგუნავს, რაც ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებასთან ერთად კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დაზიანების მაღალ რისკს ქმნის. COX-2-ის სელექციური ინჰიბიტორები შეიქმნა ამ პრობლემის გადასაჭრელად (EMA SmPC).
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, Roticox ხასიათდება COX-2-ის მიმართ მაღალი სელექციურობით, რაც მას ანთების საწინააღმდეგო და ანალგეზიურ ეფექტს ანიჭებს პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბიციის გზით. COX-1-ის მინიმალური დათრგუნვის გამო, კუჭის ლორწოვანი გარსის დამცავი პროსტაგლანდინების (PGE₂, PGI₂) პროდუქცია შედარებით შენარჩუნებულია.
ქიმიურად Roticox წარმოადგენს მეთილსულფონის წარმოებულს, რაც კოქსიბების კლასის დამახასიათებელი სტრუქტურული ნიშანია. პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტების სახით პერორალური მიღებისთვის. იგი ფართოდ გამოიყენება რევმატოლოგიურ და ორთოპედიულ პრაქტიკაში, ასევე მწვავე ტკივილის მართვისთვის (WHO Model List).
კოქსიბების ჯგუფის პრეპარატები, მათ შორის Roticox, მოითხოვს კარდიოვასკულარული რისკის ყურადღებით შეფასებას დანიშვნამდე, რაც განპირობებულია ამ ჯგუფის პრეპარატებთან დაკავშირებული თრომბოზული მოვლენების მომატებული რისკით (NICE NG136).
Roticox-ის მოქმედების მექანიზმი ემყარება ციკლოოქსიგენაზა-2-ის (COX-2) ფერმენტის სელექციურ ინჰიბიციას. იმისთვის, რომ ეს მექანიზმი სრულად გავიგოთ, აუცილებელია პროსტანოიდების სინთეზის გზის გაანალიზება.
ქსოვილის დაზიანების ან ანთებითი სტიმულის დროს უჯრედული მემბრანის ფოსფოლიპიდებიდან ფოსფოლიპაზა A₂ (PLA₂) ფერმენტის მოქმედებით თავისუფლდება არაქიდონის მჟავა. არაქიდონის მჟავა შემდგომ გარდაიქმნება ციკლოოქსიგენაზას ფერმენტების (COX-1 და COX-2) მეშვეობით პროსტაგლანდინ H₂-ად (PGH₂), რომელიც წარმოადგენს საერთო წინამორბედს შემდეგი პროსტანოიდებისთვის:
COX-1 (კონსტიტუციური იზოფორმა) გამოხატულია მუდმივად თითქმის ყველა ქსოვილში. იგი პასუხისმგებელია ფიზიოლოგიური ფუნქციების შესრულებაზე: კუჭის ლორწოვანის დაცვა, თრომბოციტების ჰომეოსტაზი და თირკმელების ფუნქციის რეგულაცია.
COX-2 (ინდუცირებადი იზოფორმა) ფიზიოლოგიურ პირობებში დაბალ დონეზეა გამოხატული, მაგრამ მისი ექსპრესია მკვეთრად იზრდება ანთებითი სტიმულების — ციტოკინების (IL-1β, TNF-α), მიტოგენების და ენდოტოქსინების — ზემოქმედებით. სწორედ COX-2 არის პროანთებითი პროსტაგლანდინების ძირითადი წყარო ანთების კერაში (EMA SmPC).
Roticox აკავშირებს COX-2 ფერმენტის აქტიურ ცენტრს მისი ჰიდროფობიურ ჯიბეში. COX-2-ის აქტიური ცენტრი უფრო ფართოა COX-1-თან შედარებით (ვალინი 523-ე პოზიციაში იზოლეიცინის ნაცვლად), რაც ქმნის დამატებით ჯიბეს, სადაც სულფონამიდური ან მეთილსულფონური ჯგუფი ერთვება. ეს სტრუქტურული განსხვავება განსაზღვრავს Roticox-ის COX-2-ის მიმართ სელექციურობას.
COX-2-ის ინჰიბიციის შედეგად მცირდება პროანთებითი პროსტაგლანდინების (PGE₂) წარმოქმნა ანთების კერაში, რაც იწვევს:
თუმცა, COX-2-ის სელექციური დათრგუნვა ამცირებს PGI₂-ის (პროსტაციკლინის) ენდოთელურ პროდუქციას TXA₂-ის შეუცვლელად, რაც თეორიულად ქმნის პროთრომბოზულ მდგომარეობას. ეს არის კოქსიბებთან ასოცირებული კარდიოვასკულარული რისკის ძირითადი მექანიზმი (BNF 87).
Roticox გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ოსტეოართრიტის (/conditions/osteoarthritis) სიმპტომური მკურნალობა — ტკივილისა და ანთების შემცირება. Roticox ეფექტიანია მუხლის, თეძოს და ხელის სახსრების ოსტეოართრიტის დროს. რეკომენდებული დოზა — 30-60 მგ დღეში ერთხელ (NICE NG136).
რევმატოიდული ართრიტის (/conditions/rheumatoid-arthritis) სიმპტომური მკურნალობა. ქრონიკული ანთებითი სახსროვანი დაავადების დროს Roticox ამცირებს ტკივილს, სკოვანობას და სახსრის შეშუპებას. იგი არ ცვლის დაავადების მიმდინარეობის მოდიფიცირების პრეპარატებს (DMARDs), არამედ გამოიყენება მათთან კომბინაციაში სიმპტომური შვებისთვის (BNF 87).
ანკილოზური სპონდილიტის (/conditions/ankylosing-spondylitis) სიმპტომური მკურნალობა. ნსააპ-ები, მათ შორის კოქსიბები, პირველი რიგის პრეპარატებია ანკილოზური სპონდილიტის დროს. Roticox ამცირებს ზურგის ტკივილს და სკოვანობას (NICE NG136).
პოდაგრის (/conditions/gout) მწვავე შეტევის მკურნალობა. COX-2 ინჰიბიტორები ეფექტიანია მწვავე პოდაგრული ანთების კუპირებისთვის, განსაკუთრებით მაშინ, როცა კოლხიცინი ან კორტიკოსტეროიდები უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
მოკლევადიანი გამოყენება მწვავე მუსკულოსკელეტური ტკივილის დროს — ტრავმის, გადაჭარბებული დატვირთვის ან ქირურგიული ჩარევის შემდგომი ტკივილის მართვა.
კბილის ქირურგიის და სხვა ამბულატორიული პროცედურების შემდეგ მწვავე ტკივილის მოკლევადიანი მართვა.
პირველადი დისმენორეის (/conditions/dysmenorrhea) სიმპტომური მკურნალობა — მენსტრუალური ტკივილის შემსუბუქება პროსტაგლანდინების სინთეზის შემცირების გზით (EMA SmPC).
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ Roticox გამოიყენება მინიმალური ეფექტიანი დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით, განსაკუთრებით ქრონიკული ჩვენებების დროს კარდიოვასკულარული რისკის შესამცირებლად (BNF 87).
| ჩვენება | რეკომენდებული დოზა | მაქსიმალური დღიური დოზა | |---------|---------------------|--------------------------| | ოსტეოართრიტი | 30 მგ დღეში ერთხელ | 60 მგ | | რევმატოიდული ართრიტი | 60 მგ დღეში ერთხელ | 90 მგ | | ანკილოზური სპონდილიტი | 60 მგ დღეში ერთხელ | 90 მგ | | მწვავე პოდაგრული ართრიტი | 120 მგ დღეში ერთხელ | 120 მგ (მაქს. 8 დღე) | | მწვავე ტკივილი | 60-90 მგ დღეში ერთხელ | 120 მგ (მოკლევადიანად) |
მიღების წესი: ტაბლეტი მიიღება პერორალურად, საკვებისგან დამოუკიდებლად, საკმარისი რაოდენობის წყლით. მიზანშეწონილია მიღება დღის ერთსა და იმავე დროს (EMA SmPC).
სპეციალური დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა მკურნალობა უნდა დაიწყოს ყველაზე დაბალი ეფექტიანი დოზით. ხანდაზმულ პაციენტებში მომატებულია კნტ-ის და კარდიოვასკულარული გართულებების რისკი (BNF 87).
Roticox არ არის რეკომენდებული 16 წლამდე ასაკის ბავშვებში უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის მონაცემების ნაკლებობის გამო.
Roticox კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 100%-ს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1-2 საათში (tmax). საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან ზეგავლენას აბსორბციის ხარისხზე, თუმცა შეიძლება დააგვიანოს tmax (EMA SmPC).
პრეპარატი ხასიათდება მაღალი ცილაბმა უნარით — პლაზმის ცილებთან შეკავშირება შეადგენს დაახლოებით 92%-ს, ძირითადად ალბუმინთან. განაწილების მოცულობა სტაციონარულ მდგომარეობაში შეადგენს დაახლოებით 120 ლ, რაც მიუთითებს ქსოვილებში ფართო განაწილებაზე. Roticox გადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და პლაცენტურ ბარიერს (BNF 87).
Roticox მეტაბოლიზდება ძირითადად ღვიძლში ციტოქრომ P450 (CYP) ფერმენტული სისტემის მეშვეობით, კერძოდ CYP3A4 იზოფერმენტის მონაწილეობით. მეტაბოლიზმის ძირითადი გზაა ოქსიდაცია 6'-მეთილჰიდროქსილირებული წარმოებულის წარმოქმნით, რომელიც შემდგომ კარბოქსილის მჟავად გარდაიქმნება. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია ან მინიმალურად აქტიურია.
ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 22 საათს, რაც საშუალებას იძლევა პრეპარატი მიღებულ იქნეს დღეში ერთხელ. სტაციონარული კონცენტრაცია მიიღწევა 7 დღეში. ექსკრეცია ხდება ძირითადად თირკმელებით მეტაბოლიტების სახით (~70%) და ნაწილობრივ განავლით (~20%). უცვლელი პრეპარატი შარდში ნაკლებია 1%-ზე. კლირენსი შეადგენს დაახლოებით 50 მლ/წთ (EMA SmPC).
ნებისმიერი ახალი სიმპტომის — მუცლის ტკივილი, მელენა, ჰემატემეზისი, კანის გამონაყარი, შეშუპება, სუნთქვის გაძნელება — გაჩენისას პაციენტმა დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოს ექიმს (EMA SmPC).
ვარფარინი და სხვა ანტიკოაგულანტები: Roticox-მა შეიძლება გააძლიეროს ვარფარინის ანტიკოაგულანტური ეფექტი. INR-ის მონიტორინგი აუცილებელია ერთდროული დანიშვნისას. სისხლდენის რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება (BNF 87).
ლითიუმი: Roticox ამცირებს ლითიუმის რენალურ კლირენსს, რაც იწვევს პლაზმაში ლითიუმის კონცენტრაციის მომატებას. ლითიუმის ტოქსიკურობის რისკის გამო, კონცენტრაციის მონიტორინგი სავალდებულოა.
მეთოტრექსატი: პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბიცია ამცირებს მეთოტრექსატის რენალურ ელიმინაციას, რაც ზრდის მის ტოქსიკურობას. განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო მაღალი დოზებით მეთოტრექსატის გამოყენებისას.
აგფ ინჰიბიტორები და ანგიოტენზინ II-ის რეცეპტორების ბლოკატორები (ARB): Roticox ამცირებს ამ პრეპარატების ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდის მწვავე თირკმლის უკმარისობის რისკს, განსაკუთრებით დეჰიდრატირებულ პაციენტებში. „სამმაგი უდარი" (ნსააპ + აგფ ინჰიბიტორი/ARB + დიურეტიკი) განსაკუთრებით საშიშია (NICE NG136).
დიურეტიკები: Roticox ასუსტებს დიურეტიკების ნატრიურეზულ ეფექტს და ზრდის ნეფროტოქსიკურობის რისკს.
ასპირინი (დაბალი დოზით): ერთდროულად გამოყენება ზრდის კნტ-ის სისხლდენის რისკს COX-2 სელექციური ინჰიბიტორის გასტროპროტექციური უპირატესობის დაკარგვის ხარჯზე. Roticox არ ანაცვლებს ასპირინის კარდიოპროტექციულ ეფექტს.
ციკლოსპორინი: ნეფროტოქსიკურობის რისკის მომატება ერთდროული გამოყენებისას.
სელექციური სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები (SSRI): კნტ-ის სისხლდენის რისკის მომატება (EMA SmPC).
რიფამპიცინი: CYP3A4 ინდუქტორი, ამცირებს Roticox-ის პლაზმურ კონცენტრაციას.
Roticox უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში, რადგან პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბიციამ შეიძლება გამოიწვიოს:
I და II ტრიმესტრში გამოყენება მხოლოდ მაშინ, როცა სარგებელი აჭარბებს რისკს. ცხოველურ კვლევებში გამოვლენილია რეპროდუქციული ტოქსიკურობა. FDA კატეგორია: C (I-II ტრიმესტრი), D (III ტრიმესტრი) (BNF 87).
არ არის ცნობილი, გამოიყოფა თუ არა Roticox დედის რძეში ადამიანში. ცხოველურ კვლევებში პრეპარატი გამოიყოფა რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში Roticox-ის გამოყენება არ არის რეკომენდებული. აუცილებლობის შემთხვევაში მიღებულ უნდა იქნეს გადაწყვეტილება ძუძუთი კვების შეწყვეტის ან პრეპარატის შეწყვეტის შესახებ (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე COX-2 სელექციური ინჰიბიტორებიდან ხელმისაწვდომია შემდეგი პრეპარატები:
Roticox-ის სპეციფიკური ბრენდის ხელმისაწვდომობა საქართველოში შეიძლება განსხვავდებოდეს. რეკომენდებულია ინფორმაციის დაზუსტება აფთიაქში ან ფარმაცევტთან. კოქსიბების ჯგუფის სხვა პრეპარატებიდან ბაზარზე ხელმისაწვდომია ცელეკოქსიბის შემცველი პრეპარატებიც (BNF 87).
Roticox არის COX-2-ის სელექციური ინჰიბიტორი, რაც ნიშნავს, რომ იგი ძირითადად ანთებასთან ასოცირებულ ფერმენტს (COX-2) თრგუნავს და ნაკლებად მოქმედებს COX-1-ზე, რომელიც კუჭის ლორწოვანის დაცვაში მონაწილეობს. ამიტომ Roticox-ით კუჭ-ნაწლავის წყლულის და სისხლდენის რისკი ნაკლებია ტრადიციულ ნსააპ-ებთან შედარებით. თუმცა კარდიოვასკულარული რისკი შეიძლება იყოს უფრო მაღალი, განსაკუთრებით ხანგრძლივი გამოყენებისას (BNF 87).
ქრონიკულ მდგომარეობებში (ოსტეოართრიტი, რევმატოიდული ართრიტი) Roticox შეიძლება დაინიშნოს ხანგრძლივი ვადით, მაგრამ მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით. აუცილებელია პერიოდული შეფასება — არტერიული წნევის, თირკმლის ფუნქციის და ღვიძლის ტრანსამინაზების მონიტორინგი. მკურნალობა უნდა გაგრძელდეს მინიმალური ეფექტიანი დოზით (NICE NG136).
ალკოჰოლის ერთდროული მოხმარება არ არის რეკომენდებული, რადგან იზრდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის გაღიზიანების, წყლულის წარმოქმნის და სისხლდენის რისკი. ასევე, ალკოჰოლი ზრდის ჰეპატოტოქსიკურობის ალბათობას. მცირე რაოდენობით ალკოჰოლის მოხმარება, როგორც წესი, კლინიკურად მნიშვნელოვან პრობლემას არ ქმნის, მაგრამ ზომიერება რეკომენდებულია (BNF 87).
COX-2 სელექციური ინჰიბიტორებით კნტ-ის რისკი ნაკლებია, მაგრამ სრულად გამორიცხული არ არის. თუ პაციენტს აქვს კნტ-ის წყლულოვანი დაავადების ანამნეზი, ან ერთდროულად იღებს დაბალი დოზით ასპირინს ან ანტიკოაგულანტს, პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორის (ომეპრაზოლი, პანტოპრაზოლი) ერთდროული დანიშვნა რეკომენდებულია (NICE NG136).
თუ გამოტოვებული დოზის მიღებამდე დარჩენილია საკმარისი დრო მომდევნო დოზამდე (მინიმუმ 12 საათი), მიიღეთ გამოტოვებული დოზა რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა გამოტოვეთ და გააგრძელეთ ჩვეულებრივი რეჟიმით. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის ანაზღაურებისთვის (EMA SmPC).
Roticox სწრაფად შეიწოვება — პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია მიიღწევა მიღებიდან 1-2 საათში. ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი, როგორც წესი, იგრძნობა 30-60 წუთში მიღების შემდეგ. სრული ანთების საწინააღმდეგო ეფექტისთვის შეიძლება საჭირო იყოს რამდენიმე დღიანი რეგულარული მიღება, განსაკუთრებით ქრონიკული მდგომარეობების დროს (EMA SmPC).