rosuvastatin · INN
rosuvastatin (rosuvastatin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
როზუვასტატინი 10მგ
OTCRosuvastatin · · tablets
როზუვასტატინი 10მგ #28ტ(ბანგლ)
OTCროზუვასტატინი 10მგ #28ტ(ბანგლ) · 10 mg · tablets
როზუვასტატინი 10მგ#28ტ(შტადა)
OTCროზუვასტატინი 10მგ#28ტ(შტადა) · 10 mg · tablets
როზუვასტატინი 20მგ#28ტ(შტადა)
OTCროზუვასტატინი 20მგ#28ტ(შტადა) · 20 mg · tablets
სორვიტიმბი 10მგ/10მგ#30ტ
OTCსორვიტიმბი 10მგ/10მგ#30ტ · 10 mg · tablets
სორვიტიმბი 20მგ/10მგ#30ტ
OTCსორვიტიმბი 20მგ/10მგ#30ტ · 20 mg · tablets
როზუვასტატინი არის სტატინების ჯგუფის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური წარმომადგენელი — HMG-CoA რედუქტაზას სელექციური და კონკურენტული ინჰიბიტორი, რომელიც გამოიყენება ჰიპერქოლესტეროლემიის და კარდიოვასკულური დაავადებების პრევენციისთვის. პრეპარატი ამცირებს LDL-ქოლესტეროლს 52–63%-ით (დოზის მიხედვით), ზრდის HDL-ქოლესტეროლს და ამცირებს ტრიგლიცერიდებს. როზუვასტატინი ხასიათდება მაღალი ჰიდროფილურობით, ღვიძლისადმი შერჩევითობით და ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდით (~19 საათი). იგი ინიშნება პირველადი ჰიპერქოლესტეროლემიის, შერეული დისლიპიდემიის, ჰომოზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტეროლემიის და ათეროსკლეროზის პროგრესირების შენელებისთვის. საწყისი დოზაა 5–10 მგ დღეში, მაქსიმალური — 40 მგ. ყველაზე გავრცელებული გვერდითი ეფექტებია მიალგია, თავის ტკივილი და გასტროინტესტინალური სიმპტომები. იშვიათ შემთხვევებში შესაძლებელია რაბდომიოლიზის განვითარება (BNF 87).
როზუვასტატინი (INN: Rosuvastatin) არის სინთეზური სტატინი — ლიპიდების დონის მარეგულირებელი პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს (ATC კოდი: C10AA07). იგი შეიმუშავა კომპანია „შიონოგიმ" (Shionogi) იაპონიაში, ხოლო კლინიკურ პრაქტიკაში შემოიტანა კომპანია „ასტრაზენეკამ" (AstraZeneca) სავაჭრო სახელწოდებით Crestor® 2003 წელს. როზუვასტატინი ჩართულია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List, 2023).
სტატინები წარმოადგენენ კარდიოლოგიის ქვაკუთხედს — ისინი ყველაზე ფართოდ დანიშნული პრეპარატებია დისლიპიდემიის მკურნალობისა და კარდიოვასკულური რისკის შემცირებისთვის. სტატინების თაობებს შორის როზუვასტატინი გამოირჩევა უმაღლესი ეფექტურობით LDL-ქოლესტეროლის შემცირების თვალსაზრისით, რაც მას „სუპერსტატინის" სახელს ანიჭებს (NICE CG181).
ქიმიური თვალსაზრისით, როზუვასტატინი არის (E)-7-[4-(4-ფტორფენილ)-6-იზოპროპილ-2-[მეთილ(მეთილსულფონილ)ამინო]პირიმიდინ-5-ილ](3R,5S)-3,5-დიჰიდროქსიჰეპტ-6-ენის მჟავა. მისი მოლეკულა შეიცავს სულფონამიდურ ჯგუფს, რომელიც განაპირობებს ჰიდროფილურობას და ღვიძლის ჰეპატოციტებისადმი შერჩევითობას. ეს თვისება განასხვავებს მას ლიპოფილური სტატინებისგან (სიმვასტატინი, ატორვასტატინი) და ამცირებს ექსტრაჰეპატიკური გვერდითი ეფექტების რისკს.
როზუვასტატინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება 3-ჰიდროქსი-3-მეთილგლუტარილ-კოენზიმ A (HMG-CoA) რედუქტაზას კომპეტიტურ და შექცევად ინჰიბიციას — ფერმენტის, რომელიც კატალიზებს ქოლესტეროლის ბიოსინთეზის სიჩქარისმზღუდველ ეტაპს: HMG-CoA-ს მევალონატად გადაქცევას.
როზუვასტატინი ღვიძლის ჰეპატოციტებში აქტიურად ტრანსპორტირდება OATP1B1 (Organic Anion Transporting Polypeptide 1B1) და OATP1B3 ტრანსპორტერების საშუალებით. უჯრედში მოხვედრის შემდეგ იგი უკავშირდება HMG-CoA რედუქტაზას აქტიურ ცენტრს და ბლოკავს სუბსტრატის (HMG-CoA) კატალიზურ ადგილზე მიერთებას.
ინტრაცელულარული ქოლესტეროლის სინთეზის დაქვეითება იწვევს კომპენსატორულ პასუხს — SREBP-2 (Sterol Regulatory Element-Binding Protein-2) ტრანსკრიფციული ფაქტორის გააქტიურებას, რომელიც ზრდის ჰეპატოციტების ზედაპირზე LDL-რეცეპტორების ექსპრესიას. გაზრდილი რაოდენობის LDL-რეცეპტორები უზრუნველყოფენ სისხლის პლაზმიდან LDL-ნაწილაკების ინტენსიურ კლირენსს, რაც საბოლოოდ LDL-ქოლესტეროლის კონცენტრაციას მნიშვნელოვნად ამცირებს (EMA SmPC).
როზუვასტატინი 10 მგ დოზით LDL-C-ს ამცირებს საშუალოდ 46%-ით, 20 მგ — 52%-ით, ხოლო 40 მგ — 63%-ით. ამასთანავე, იგი მნიშვნელოვნად ზრდის HDL-ქოლესტეროლს (8–14%) და ამცირებს ტრიგლიცერიდებს (10–35%), ასევე apo B-ს და non-HDL-C-ს (BNF 87).
ლიპიდური მოქმედების გარდა, როზუვასტატინი ავლენს მნიშვნელოვან პლეიოტროპულ ეფექტებს:
JUPITER კვლევამ (2008) აჩვენა, რომ როზუვასტატინით 20 მგ/დღე მკურნალობა CRP > 2 მგ/ლ მქონე პირებში კარდიოვასკულურ მოვლენებს 44%-ით ამცირებს (NICE CG181).
როზუვასტატინი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობებისთვის:
მონოთერაპიით ან დიეტასთან კომბინაციით ჰიპერქოლესტეროლემიის მკურნალობა, როდესაც დიეტა და სხვა არაფარმაკოლოგიური ღონისძიებები არასაკმარისია. მოიცავს ჰეტეროზიგოტურ ოჯახურ ჰიპერქოლესტეროლემიას (HeFH) (BNF 87).
როდესაც პაციენტს ერთდროულად აღენიშნება LDL-C-ის მომატება და ტრიგლიცერიდემია, როზუვასტატინი ეფექტურად მოქმედებს ორივე პარამეტრზე (EMA SmPC).
სხვა ლიპიდების დონის შემამცირებელ მკურნალობასთან (მაგ., LDL-აფერეზი) კომბინაციით ან მონოთერაპიით, როდესაც ასეთი თერაპია მიუწვდომელია. ამ ჩვენებისთვის ხშირად საჭიროა მაქსიმალური დოზა — 40 მგ.
ათეროსკლეროზის პროგრესირების შენელება ან რეგრესია კარდიოვასკულური რისკის შემცირების კომპლექსური სტრატეგიის ნაწილად. METEOR კვლევამ დაადასტურა, რომ როზუვასტატინი 40 მგ/დღე ანელებს კაროტიდული ინტიმა-მედიის სისქის (CIMT) ზრდას.
მაღალი კარდიოვასკულური რისკის მქონე პაციენტებში (≥50 წლის მამაკაცები, ≥60 წლის ქალები, CRP ≥2 მგ/ლ + ერთი დამატებითი რისკფაქტორი) გულის იშემიური დაავადების, მიოკარდიუმის ინფარქტის და ინსულტის პრევენციისთვის (NICE NG136).
აკუტე კორონარული სინდრომის ან მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდეგ LDL-C სამიზნე დონის მისაღწევად, როგორც წესი, მაღალი ინტენსივობის სტატინთერაპიის ფარგლებში (როზუვასტატინი 20–40 მგ).
10 წელს ზემოთ ბავშვებში ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტეროლემიის დროს, როდესაც დიეტური ინტერვენცია არასაკმარისია (EMA SmPC).
| ჩვენება | საწყისი დოზა | ტიტრაციის დოზა | მაქსიმალური დოზა | |---------|-------------|----------------|-----------------| | პირველადი ჰიპერქოლესტეროლემია | 5–10 მგ/დღე | 20 მგ/დღე | 40 მგ/დღე | | შერეული დისლიპიდემია | 5–10 მგ/დღე | 20 მგ/დღე | 40 მგ/დღე | | HoFH | 20 მგ/დღე | 40 მგ/დღე | 40 მგ/დღე | | კარდიოვასკულური პრევენცია | 10–20 მგ/დღე | — | 40 მგ/დღე |
პრეპარატი მიიღება დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, საკვებთან მიმართებაში ურთიერთკავშირის გარეშე. ტაბლეტი ყლაპავენ მთლიანად, წყლით. დოზის ტიტრაცია ხორციელდება 4 კვირის ინტერვალით ლიპიდოგრამის მონიტორინგის საფუძველზე (BNF 87).
40 მგ დოზის დანიშვნის შეზღუდვები: მაქსიმალური დოზა ინიშნება მხოლოდ მძიმე ჰიპერქოლესტეროლემიის დროს, მაღალი კარდიოვასკულური რისკის მქონე პაციენტებში, ხოლო მისი დანიშვნა უკუნაჩვენებია აზიური წარმომავლობის პაციენტებში, ჰიპოთირეოზის, თირკმლის ზომიერი უკმარისობის, მიოპათიის ანამნეზის ან ალკოჰოლის ბოროტად მოხმარების დროს (EMA SmPC).
Child-Pugh ≤7 (კლასი A): დოზის კორექცია არ არის საჭირო. Child-Pugh ≥8 (კლასი B, C): როზუვასტატინი უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
როზუვასტატინის აბსორბცია ხდება წვრილ ნაწლავში. აბსოლუტური ბიოხელმისაწვდომობა შეადგენს დაახლოებით 20%. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 3–5 საათში (Tmax). საკვები არ მოქმედებს აბსორბციის ხარისხზე, თუმცა შეიძლება ოდნავ შეანელოს მაქსიმალური კონცენტრაციის მიღწევის დრო (EMA SmPC).
მოცულობა განაწილებისა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 134 ლიტრს. პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი არის ~90%, ძირითადად ალბუმინთან. როზუვასტატინის ჰიდროფილური ბუნება განაპირობებს მის სელექციურ აქტიურ ტრანსპორტირებას ღვიძლში OATP1B1/1B3 ტრანსპორტერების მეშვეობით, რაც ამცირებს პერიფერიულ ქსოვილებში განაწილებას.
როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება — დოზის ~10% განიცდის ბიოტრანსფორმაციას, ძირითადად CYP2C9 იზოფერმენტის მეშვეობით. მთავარი მეტაბოლიტია N-დესმეთილ-როზუვასტატინი, რომელიც ფარმაკოლოგიურად აქტიურია, მაგრამ საწყისი ნივთიერების აქტივობის მხოლოდ 50%-ს შეადგენს. CYP3A4-ის როლი მეტაბოლიზმში უმნიშვნელოა, რაც განასხვავებს როზუვასტატინს ატორვასტატინისა და სიმვასტატინისგან.
დოზის დაახლოებით 90% გამოიყოფა უცვლელი სახით განავლით (საჭმლის მომნელებლის ტრაქტის გავლით), ხოლო 10% — შარდით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს საშუალოდ 19 საათს (13–20 საათი), რაც იძლევა დღეში ერთხელ მიღების საშუალებას. სტაბილური მდგომარეობა (steady state) მიიღწევა 5–7 დღეში (BNF 87).
40 მგ დოზით მკურნალობისას ტუბულური პროტეინურია დაფიქსირდა პაციენტების ~1%-ში. ჩვეულებრივ ტრანზიტორულია და არ მოითხოვს მკურნალობის შეწყვეტას.
ღვიძლის ფუნქციური ტესტები რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყებამდე და 12 კვირის შემდეგ, ან დოზის მომატებისას. CK-ის რუტინული მონიტორინგი არ არის აუცილებელი, მაგრამ სავალდებულოა მიალგიის სიმპტომების არსებობისას (NICE CG181).
| პრეპარატი | ეფექტი | რეკომენდაცია | |-----------|--------|-------------| | ციკლოსპორინი | როზუვასტატინის AUC 7-ჯერ ↑ | უკუნაჩვენებია | | გემფიბროზილი | როზუვასტატინის AUC 2-ჯერ ↑; მიოპათიის რისკი | კომბინაცია არ არის რეკომენდებული | | ლოპინავირი/რიტონავირი | OATP1B1 ინჰიბიცია, AUC 2-ჯერ ↑ | მაქს. დოზა 10 მგ | | ატაზანავირი | OATP/BCRP ინჰიბიცია | მაქს. დოზა 10 მგ | | ელბასვირი/გრაზოპრევირი | AUC 2.6-ჯერ ↑ | მაქს. დოზა 10 მგ | | ვარფარინი | INR ↑ | INR-ის მონიტორინგი | | ანტაციდები (ალუმინი/მაგნიუმი) | როზუვასტატინის Cmax ↓ 50% | 2 საათის ინტერვალით მიღება | | ერითრომიცინი | AUC 20% ↓, CL ↑ | კლინიკურად მნიშვნელოვანი არ არის |
როზუვასტატინი არის OATP1B1, OATP1B3 და BCRP (Breast Cancer Resistance Protein) ტრანსპორტერების სუბსტრატი. ამ ტრანსპორტერების ინჰიბიტორები (მაგ., ციკლოსპორინი, HIV პროტეაზას ინჰიბიტორები, ჰეპატიტ C-ის მედიკამენტები) მნიშვნელოვნად ზრდიან როზუვასტატინის პლაზმურ კონცენტრაციას და მიოტოქსიკურობის რისკს (EMA SmPC).
ფენოფიბრატთან კომბინაცია მისაღებია, თუმცა გემფიბროზილთან — არა. ფიბრატებთან ერთდროული გამოყენება მოითხოვს CK-ის რეგულარულ მონიტორინგს და პაციენტის ინფორმირებას კუნთის სიმპტომების შესახებ (BNF 87).
ეზეტიმიბი და როზუვასტატინი ხშირად კომბინირდება LDL-C-ის სამიზნემდე შესამცირებლად. ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედება მინიმალურია, მაგრამ მიოპათიის რისკი თეორიულად უმნიშვნელოდ იზრდება.
როზუვასტატინი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია ორსულობის ყველა ტრიმესტრში (FDA კატეგორია X). ქოლესტეროლი და მისი მეტაბოლიტები აუცილებელია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის, მათ შორის სტეროიდული ჰორმონების, უჯრედის მემბრანების და ნეირონული ქსოვილის ფორმირებისთვის. სტატინები თეორიულად შეუძლიათ ნაყოფის ტერატოგენური დაზიანება, თუმცა ეპიდემიოლოგიური მონაცემები არათანმიმდევრულია.
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა მკურნალობის პერიოდში უნდა გამოიყენონ საიმედო კონტრაცეფცია. ორსულობის დაგეგმვისას როზუვასტატინი უნდა შეწყდეს მინიმუმ 1 თვით ადრე. თუ ორსულობა დადასტურდა მკურნალობის ფონზე, პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა მოიხსნას (EMA SmPC).
როზუვასტატინი გამოიყოფა დედის რძეში (ვირთხებზე ჩატარებული კვლევებით). ადამიანის რძეში გამოყოფის მონაცემები შეზღუდულია. ძუძუთი კვების პერიოდში როზუვასტატინი უკუნაჩვენებია (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე როზუვასტატინი ხელმისაწვდომია მრავალ ბრენდულ და გენერიკულ ფორმაში. ძირითადი პრეპარატები მოიცავს:
ზუსტი ბრენდების არჩევანისთვის იხილეთ როზუვასტატინის მედიკამენტების გვერდი. დაზუსტებული ინფორმაციისთვის კონკრეტული პრეპარატის შესახებ მიმართეთ ფარმაცევტს ან ექიმს.
განსხვავებით მოკლე ნახევარგამოყოფის მქონე სტატინებისგან (სიმვასტატინი), როზუვასტატინის ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი (~19 საათი) საშუალებას იძლევა მისი მიღება დღის ნებისმიერ მონაკვეთში — დილით ან საღამოს, ეფექტურობის დაკარგვის გარეშე. მთავარია რეგულარულობა — ყოველდღიურად ერთსა და იმავე დროს მიღება (BNF 87).
როზუვასტატინის ეფექტი ვლინდება მიღებიდან 1 კვირის განმავლობაში, ხოლო მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 2–4 კვირაში. ამიტომ ლიპიდოგრამის კონტროლი და დოზის ტიტრაცია რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყებიდან ან დოზის ცვლილებიდან 4 კვირის შემდეგ (EMA SmPC).
ზომიერი ალკოჰოლის მოხმარება (კვირაში 14 ერთეულამდე) ჩვეულებრივ არ იწვევს კლინიკურად მნიშვნელოვან ურთიერთქმედებას. თუმცა ალკოჰოლის ბოროტად მოხმარება ზრდის ჰეპატოტოქსიკურობისა და მიოპათიის რისკს. ასეთ პაციენტებში 40 მგ დოზის დანიშვნა უკუნაჩვენებია (BNF 87).
ორივე „ძლიერი" სტატინია, მაგრამ განსხვავდებიან: (1) ეფექტურობა — როზუვასტატინი ექვივალენტური დოზით უფრო ინტენსიურად ამცირებს LDL-C-ს (როზუვასტატინი 10 მგ ≈ ატორვასტატინი 20 მგ); (2) მეტაბოლიზმი — ატორვასტატინი მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით და აქვს მეტი წამლის ურთიერთქმედება, ხოლო როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება; (3) ჰიდროფილურობა — როზუვასტატინი ჰიდროფილურია, რაც შეიძლება ამცირებს კუნთის გვერდით ეფექტებს (NICE CG181).
დიახ, დისლიპიდემია ქრონიკული მდგომარეობაა და სტატინთერაპია, როგორც წესი, უვადოა. პრეპარატის შეწყვეტა იწვევს LDL-ქოლესტეროლის თავდაპირველ დონემდე დაბრუნებას 2–3 კვირაში. მკურნალობის შეწყვეტის ან შეცვლის საკითხი უნდა გადაწყდეს მხოლოდ ექიმთან კონსულტაციით (NICE NG136).
სტატინთერაპიის დროს ყურადღება უნდა მიაქციოთ: აუხსნელი კუნთების ტკივილი, სისუსტე ან კრამპი, განსაკუთრებით ცხელებასთან ან საერთო უკმარისობასთან ერთად. ეს შეიძლება მიოპათიის ან რაბდომიოლიზის ნიშანი იყოს. მუქი ფერის (ყავისფერი) შარდი არის გადაუდებელი ნიშანი — დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს და შეწყვიტეთ პრეპარატის მიღება (BNF 87).