quifenadine · INN
quifenadine (quifenadine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კვიფენადინი (Quifenadine) — პირველი თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატია H1-რეცეპტორების ბლოკატორების ჯგუფიდან, რომელიც ფართოდ გამოიყენება ალერგიული დაავადებების სამკურნალოდ. პრეპარატი გამოირჩევა უნიკალური ორმაგი მოქმედების მექანიზმით: იგი არა მხოლოდ ბლოკავს H1-ჰისტამინურ რეცეპტორებს, არამედ ააქტივებს დიამინოქსიდაზას (ჰისტამინაზას), რაც ხელს უწყობს ჰისტამინის ენზიმურ დაშლას ქსოვილებში. კვიფენადინი ეფექტურია ალერგიული რინიტის, ჭინჭრის ციებ-ცხელების (ურტიკარიის), ატოპიური დერმატიტის, ალერგიული კონიუნქტივიტის და სხვა ალერგიული მდგომარეობების დროს. პრეპარატი პრაქტიკულად არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც განაპირობებს მინიმალურ სედატიურ ეფექტს სხვა პირველი თაობის ანტიჰისტამინებთან შედარებით. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების სახით ზრდასრულთა და ბავშვთა დოზირებით. საქართველოში ცნობილია ბრენდული სახელით ფენკაროლი (Fencarol).
კვიფენადინი (Quifenadine, INN) წარმოადგენს ქინუკლიდინის წარმოებულს — ანტიჰისტამინურ პრეპარატს, რომელიც მიეკუთვნება H1-რეცეპტორების ბლოკატორთა ჯგუფს. პრეპარატი სინთეზირებული იქნა 1960-იან წლებში საბჭოთა კავშირში, კერძოდ, უკრაინის ფარმაკოლოგიურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (ამჟამად — ა.ვ. ბოგატსკის ფიზიკურ-ორგანული ქიმიისა და ფარმაკოლოგიის ინსტიტუტი) აკადემიკოს ა.ს. ლიტვინენკოსა და თანამშრომელთა ხელმძღვანელობით.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით კვიფენადინი მიეკუთვნება ანტიჰისტამინური საშუალებების ჯგუფს სისტემური გამოყენებისთვის (ATC კოდი: R06AX). თავისი ქიმიური სტრუქტურით იგი განსხვავდება კლასიკური პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან (დიფენჰიდრამინი, ქლორფენირამინი) და ხასიათდება შედარებით დაბალი ლიპოფილურობით, რაც ზღუდავს მის შეღწევას ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში.
კვიფენადინის ჰიდროქლორიდი — თეთრი ან თითქმის თეთრი კრისტალური ფხვნილია, კარგად ხსნადია წყალში. პრეპარატის მოლეკულა შეიცავს ქინუკლიდინის ბირთვს, რომელიც უზრუნველყოფს მის უნიკალურ ფარმაკოლოგიურ თვისებებს — H1-რეცეპტორების ბლოკადასთან ერთად, ჰისტამინის ბიოტრანსფორმაციის გაძლიერებას დიამინოქსიდაზას აქტივაციის გზით.
პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში, უკრაინაში, რუსეთსა და ცენტრალური აზიის ქვეყნებში. დასავლეთ ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში კვიფენადინი რეგისტრირებული არ არის, რაც განპირობებულია ისტორიული ფაქტორებით და არა ეფექტურობის ან უსაფრთხოების პრობლემებით. WHO-ს მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) პრეპარატი არ შედის, თუმცა მრავალწლიანი კლინიკური გამოცდილება ადასტურებს მის ეფექტურობასა და უსაფრთხოების ხელსაყრელ პროფილს.
კვიფენადინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ორმაგ ფარმაკოლოგიურ ეფექტს, რაც მას განასხვავებს სხვა ანტიჰისტამინური პრეპარატებისგან:
1. H1-ჰისტამინური რეცეპტორების კომპეტიტური ბლოკადა
კვიფენადინი კომპეტიტურად უკავშირდება H1-ჰისტამინურ რეცეპტორებს სამიზნე ქსოვილებში — სისხლძარღვთა ენდოთელიუმში, გლუვ კუნთებში (ბრონქები, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი), ნერვულ დაბოლოებებში და კანში. ამით იგი ბლოკავს ენდოგენური ჰისტამინის მოქმედებას და აფერხებს ალერგიული რეაქციის ძირითად პათოფიზიოლოგიურ მექანიზმებს: კაპილარების გამტარობის მომატებას, გლუვი კუნთების სპაზმს, ქავილს და შეშუპებას. კვიფენადინის H1-რეცეპტორებთან აფინობა საკმარისია კლინიკურად მნიშვნელოვანი ანტიჰისტამინური ეფექტის უზრუნველსაყოფად.
2. დიამინოქსიდაზას (ჰისტამინაზას) აქტივაცია
კვიფენადინის უნიკალური თვისებაა დიამინოქსიდაზას (DAO) ფერმენტის აქტივაცია. ეს ფერმენტი კატალიზებს ჰისტამინის ოქსიდაციურ დეზამინირებას, რაც იწვევს ჰისტამინის ინაქტივაციას ქსოვილებში. ამ მექანიზმით კვიფენადინი ამცირებს არა მხოლოდ ჰისტამინის ეფექტს რეცეპტორულ დონეზე, არამედ მის რეალურ კონცენტრაციას ქსოვილებში. კვლევებით დადგენილია, რომ კვიფენადინის მიღებისას ჰისტამინის შემცველობა ქსოვილებში მცირდება 30%-მდე, რაც მნიშვნელოვნად აძლიერებს პრეპარატის ანტიალერგიულ ეფექტს.
ანტიქოლინერგული და ანტისეროტონინული ეფექტები
კვიფენადინს ახასიათებს სუსტი ანტიქოლინერგული (M-ქოლინობლოკირებელი) მოქმედება, რაც ნაწილობრივ ხსნის მის ანტისეკრეტორულ ეფექტს. ასევე აღწერილია პრეპარატის მსუბუქი ანტისეროტონინული აქტივობა.
ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მოქმედება
კვიფენადინის მოლეკულის დაბალი ლიპოფილურობის გამო, იგი შეზღუდულად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერში. ამის შედეგად, პრეპარატს მინიმალური სედატიური ეფექტი ახასიათებს — კლინიკურ კვლევებში ძილიანობის სიხშირე მნიშვნელოვნად არ განსხვავდებოდა პლაცებოსგან, რაც კვიფენადინს ხელსაყრელ არჩევანად აქცევს პაციენტებისთვის, რომლებსაც ესაჭიროებათ სიფხიზლის შენარჩუნება.
ანტიარითმიული ეფექტი
გარკვეულ დოზებში კვიფენადინს ახასიათებს მსუბუქი ანტიარითმიული მოქმედება, რაც დაკავშირებულია კალიუმის არხებზე ზემოქმედებასთან. ეს ეფექტი კლინიკურად უმნიშვნელოა თერაპიულ დოზებში, მაგრამ გასათვალისწინებელია QT ინტერვალის გახანგრძლივების თვალსაზრისით.
კვიფენადინი გამოიყენება სხვადასხვა ალერგიული დაავადებისა და მდგომარეობის სამკურნალოდ:
ალერგიული რინიტი სეზონური (თივის ცხელება) და მრავალწლიანი ალერგიული რინიტის დროს კვიფენადინი ეფექტურად ამცირებს ცხვირის ობსტრუქციას, რინორეას, ცემინებას და ქავილს. პრეპარატი შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც მონოთერაპიის სახით, ისე ინტრანაზალურ კორტიკოსტეროიდებთან კომბინაციაში.
ჭინჭრის ციებ-ცხელება (ურტიკარია) მწვავე და ქრონიკული ურტიკარიის მკურნალობა წარმოადგენს კვიფენადინის ერთ-ერთ ძირითად ჩვენებას. პრეპარატი ამცირებს ბუშტუკებს, ერითემას და ქავილს. განსაკუთრებით ეფექტურია იმ შემთხვევებში, როდესაც სხვა ანტიჰისტამინები არასაკმარისად მოქმედებენ, რაც შესაძლოა აიხსნას კვიფენადინის ორმაგი მოქმედების მექანიზმით.
ალერგიული კონიუნქტივიტი თვალის ალერგიული ანთების დროს კვიფენადინი ამცირებს ქავილს, ცრემლდენას, თვალის სიწითლეს და შეშუპებას.
ატოპიური დერმატიტი და ეგზემა ატოპიური დერმატიტის კომპლექსურ მკურნალობაში კვიფენადინი გამოიყენება ქავილის შესამცირებლად და ალერგიული კომპონენტის დასათრგუნად. პრეპარატი ეფექტურია როგორც მწვავე, ისე ქრონიკული ფორმების დროს.
ანგიონევროზული შეშუპება (კვინკეს შეშუპება) ანგიოედემის მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის ფორმების დროს კვიფენადინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ფუძემდებლურ თერაპიაში. მძიმე ანგიოედემის შემთხვევაში საჭიროა ადრენალინის და კორტიკოსტეროიდების გამოყენება.
წამლისმიერი ალერგია სხვადასხვა მედიკამენტებით გამოწვეული ალერგიული რეაქციების სიმპტომური მკურნალობა.
საკვები ალერგია საკვებით გამოწვეული ალერგიული რეაქციების სიმპტომების შემსუბუქება.
ფოტოდერმატოზი მზის სხივებით გამოწვეული ალერგიული კანის რეაქციების მკურნალობა.
მწერების ნაკბენებით გამოწვეული ალერგიული რეაქციები ადგილობრივი და სისტემური ალერგიული რეაქციების შემსუბუქება.
პრემედიკაცია ზოგიერთ შემთხვევაში კვიფენადინი გამოიყენება ანტიბიოტიკოთერაპიის, ვაქცინაციის ან სხვა სამედიცინო მანიპულაციების წინ ალერგიული რეაქციების პროფილაქტიკისთვის.
კვიფენადინის დოზირება დამოკიდებულია პაციენტის ასაკზე, ჩვენებასა და დაავადების სიმძიმეზე. პრეპარატი მიიღება ჭამის შემდეგ.
მკურნალობის ხანგრძლივობა: ჩვეულებრივ 10–20 დღე. ქრონიკული ალერგიული დაავადებების დროს მკურნალობა შეიძლება გაგრძელდეს უფრო ხანგრძლივად ექიმის მითითებით.
შენიშვნა: 3 წლამდე ასაკის ბავშვებში კვიფენადინის გამოყენება არ არის რეკომენდებული საკმარისი კლინიკური მონაცემების არარსებობის გამო.
ხანდაზმულ პაციენტებში სპეციალური დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია დაბალი დოზით დაწყება (25 მგ 2-ჯერ დღეში) და ტოლერანტობის შეფასების შემდეგ დოზის ტიტრაცია.
მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR >30 მლ/წთ) დოზის კორექცია საჭირო არ არის. მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR <30 მლ/წთ) რეკომენდებულია დოზის 50%-ით შემცირება და უფრო ხანგრძლივი ინტერვალების დაცვა მიღებას შორის.
ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის დროს, ვინაიდან კვიფენადინის მეტაბოლიზმი ძირითადად ღვიძლში მიმდინარეობს, საჭიროა სიფრთხილე. მსუბუქი ღვიძლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია არ არის საჭირო; საშუალო და მძიმე ღვიძლის დისფუნქციის დროს რეკომენდებულია დოზის შემცირება და ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგი.
ტაბლეტი მიიღება მთლიანად, წყლის საკმარისი რაოდენობით, ჭამის შემდეგ. ტაბლეტის დაქუცმაცება ან დაღეჭვა არ არის რეკომენდებული.
აბსორბცია კვიფენადინი ორალური მიღების შემდეგ კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 45–50%. პრეპარატის მოქმედება იწყება მიღებიდან 20–30 წუთის შემდეგ. სისხლის პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1–2 საათის შემდეგ (Tmax).
განაწილება
კვიფენადინი ფართოდ ნაწილდება ორგანიზმის ქსოვილებში. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება შეადგენს დაახლოებით 60–70%-ს. მნიშვნელოვანი ფარმაკოლოგიური თვისებაა პრეპარატის შეზღუდული შეღწევა ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში — კვიფენადინი ცუდად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს მოლეკულის დაბალი ლიპოფილურობის გამო. ამ თვისებით აიხსნება სედატიური ეფექტის მინიმალური გამოხატულება.
მეტაბოლიზმი
კვიფენადინის ბიოტრანსფორმაცია ძირითადად ხდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემის მონაწილეობით. წარმოიქმნება რამდენიმე მეტაბოლიტი, რომელთაგან ზოგიერთი ფლობს სუსტ ფარმაკოლოგიურ აქტივობას. ღვიძლში პირველი გავლის ეფექტი მნიშვნელოვანია.
ექსკრეცია (გამოყოფა)
კვიფენადინი და მისი მეტაბოლიტები ძირითადად გამოიყოფა თირკმელებით შარდთან ერთად (დაახლოებით 60%) და ნაწილობრივ ნაღვლით ნაწლავის გავლით (დაახლოებით 30%). ელიმინაციის ნახევარდაშლის პერიოდი (T½) შეადგენს დაახლოებით 6–8 საათს, რაც განაპირობებს პრეპარატის მიღების აუცილებლობას 2–3-ჯერ დღეში. კლინიკური ეფექტის ხანგრძლივობა შეადგენს 6–8 საათს ერთჯერადი მიღების შემდეგ.
კვიფენადინი ზოგადად კარგად აიტანება პაციენტთა უმრავლესობის მიერ. გვერდითი ეფექტების პროფილი შედარებით ხელსაყრელია სხვა პირველი თაობის ანტიჰისტამინებთან შედარებით.
დოზადამოკიდებულება: გვერდითი ეფექტების სიხშირე და სიმძიმე დოზადამოკიდებულია. თერაპიულ დოზებში სერიოზული გვერდითი ეფექტები უკიდურესად იშვიათია. გვერდითი ეფექტების განვითარების შემთხვევაში ჩვეულებრივ საკმარისია დოზის შემცირება.
პრეპარატის მიღებისას ზოგადად არ არის აუცილებელი ავტომობილის მართვის ან მექანიზმებთან მუშაობის შეზღუდვა, თუმცა მკურნალობის საწყის ეტაპზე რეკომენდებულია სიფრთხილე.
კვიფენადინის სხვა მედიკამენტებთან ურთიერთქმედებების პროფილი შედარებით შეზღუდულია, მაგრამ გასათვალისწინებელია შემდეგი ურთიერთქმედებები:
კვიფენადინი უკუნაჩვენებია ორსულობის პირველ ტრიმესტრში ტერატოგენურობის სათანადო კვლევების არარსებობის გამო. ორსულობის II და III ტრიმესტრში პრეპარატი შეიძლება გამოყენებულ იქნას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც დედისთვის მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება ნაყოფისთვის პოტენციურ რისკს. ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში ტერატოგენური ეფექტი არ გამოვლინდა თერაპიულ დოზებში, თუმცა ადამიანებში კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა.
FDA კატეგორია ოფიციალურად არ არის მინიჭებული, რადგან პრეპარატი არ არის რეგისტრირებული აშშ-ში. EMA-ს შეფასებაც არ არის ხელმისაწვდომი.
კვიფენადინი გადადის დედის რძეში, რის გამოც ლაქტაციის პერიოდში მისი გამოყენება უკუნაჩვენებია. თუ პრეპარატის მიღება აუცილებელია, საჭიროა ძუძუთი კვების შეწყვეტა მკურნალობის პერიოდში და პრეპარატის მიღების შეწყვეტიდან მინიმუმ 48 საათის განმავლობაში. ალტერნატივის სახით შესაძლებელია ლაქტაციასთან თავსებადი ანტიჰისტამინური პრეპარატების (ლორატადინი, ცეტირიზინი) გამოყენება (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კვიფენადინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელებით:
კვიფენადინის შემცველი პრეპარატების შეძენა შესაძლებელია საქართველოს აფთიაქებში ექიმის რეცეპტის გარეშე (OTC პრეპარატი). პრეპარატის ხელმისაწვდომობა და ფასი შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა აფთიაქში.
ბრენდების დეტალური ინფორმაცია და ფასები შეგიძლიათ იხილოთ ჩვენი პორტალის შესაბამის გვერდებზე.
კვიფენადინის (ფენკაროლის) მთავარი განსხვავება სხვა ანტიჰისტამინური პრეპარატებისგან არის მისი ორმაგი მოქმედების მექანიზმი: H1-რეცეპტორების ბლოკადის გარდა, იგი ააქტივებს დიამინოქსიდაზას — ფერმენტს, რომელიც შლის ჰისტამინს ქსოვილებში. ეს ნიშნავს, რომ კვიფენადინი არა მხოლოდ ბლოკავს ჰისტამინის ეფექტს, არამედ ამცირებს მის რეალურ რაოდენობას ორგანიზმში. გარდა ამისა, სხვა პირველი თაობის ანტიჰისტამინებთან შედარებით, კვიფენადინს მინიმალური სედატიური ეფექტი ახასიათებს.
დიახ, კვიფენადინის (ფენკაროლის) მიღებისას ავტომობილის მართვა ზოგადად დასაშვებია, რადგან პრეპარატი პრაქტიკულად არ იწვევს ძილიანობას. თუმცა მკურნალობის პირველ დღეებში რეკომენდებულია სიფრთხილის გამოჩენა, სანამ არ შეფასდება ინდივიდუალური რეაქცია პრეპარატზე. თუ გრძნობთ ძილიანობას ან კონცენტრაციის დაქვეითებას, თავი შეიკავეთ ავტომობილის მართვისა და საშიში მექანიზმებით მუშაობისგან.
კვიფენადინის (ფენკაროლის) მიღების სტანდარტული კურსი შეადგენს 10–20 დღეს. ქრონიკული ალერგიული დაავადებების დროს (მაგალითად, ქრონიკული ურტიკარია) მკურნალობის კურსი შეიძლება გაგრძელდეს უფრო ხანგრძლივად, მაგრამ მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით. ხანგრძლივი მიღებისას მნიშვნელოვანია პერიოდული შეფასება მკურნალობის გაგრძელების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
კვიფენადინი (ფენკაროლი) დაშვებულია 3 წელზე უფროსი ბავშვებისთვის. 3–7 წლის ასაკში ჩვეულებრივ ინიშნება 10 მგ 2-ჯერ დღეში, 7–12 წლის ასაკში — 10–15 მგ 2–3-ჯერ დღეში. 3 წლამდე ასაკის ბავშვებში პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული. ბავშვებში პრეპარატის დანიშვნა უნდა მოხდეს მხოლოდ პედიატრის ან ალერგოლოგის რეკომენდაციით.
თუ კვიფენადინის (ფენკაროლის) მიღება გამოგრჩათ, მიიღეთ გამოტოვებული დოზა რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოს არის (2 საათზე ნაკლები), გამოტოვეთ გამოტოვებული დოზა და გააგრძელეთ ჩვეულებრივი რეჟიმი. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსაციისთვის.
არ არის რეკომენდებული კვიფენადინის (ფენკაროლის) ალკოჰოლთან ერთად მიღება. მიუხედავად იმისა, რომ კვიფენადინს მინიმალური სედატიური ეფექტი ახასიათებს, ალკოჰოლთან კომბინაციამ შეიძლება გააძლიეროს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მოქმედება და გამოიწვიოს ძილიანობა, კონცენტრაციის დაქვეითება და რეაქციის დროის გახანგრძლივება.