Pulmicort · INN
Pulmicort (Pulmicort) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბუდესონიდი (Budesonide) — საინჰალაციო გლუკოკორტიკოსტეროიდია, რომელიც გამოიყენება ბრონქული ასთმისა და ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადების (ქოფდ) სამკურნალოდ. პულმიკორტი (Pulmicort) მისი ყველაზე ცნობილი ბრენდული სახელწოდებაა. პრეპარატი ხასიათდება ძლიერი ლოკალური ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებით და სისტემური გვერდითი ეფექტების შედარებით დაბალი რისკით, რაც განპირობებულია ღვიძლში პირველი გავლის მაღალი მეტაბოლიზმით. ბუდესონიდი ხელმისაწვდომია ნებულაიზერის სუსპენზიის, დოზირებული ფხვნილის ინჰალატორისა და ცხვირის სპრეის სახით. იგი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითად წამლების ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ასთმის საბაზისო თერაპიის ერთ-ერთ ქვაკუთხედს როგორც მოზრდილებში, ასევე ბავშვებში.
ბუდესონიდი (INN: Budesonide) მიეკუთვნება საინჰალაციო გლუკოკორტიკოსტეროიდების (სიგკს) ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ქიმიურად იგი წარმოადგენს 16α,17α-ბუტილიდენბის(ოქსი) პრეგნადიენის წარმოებულს, რომელსაც აქვს გლუკოკორტიკოიდური რეცეპტორისადმი მაღალი აფინობა.
ბუდესონიდი თავდაპირველად შვედურმა ფარმაცევტულმა კომპანია Astra AB-მ (მოგვიანებით AstraZeneca) სინთეზირა 1970-იანი წლების დასაწყისში. პულმიკორტის სახელწოდებით მან ბაზარზე 1981 წელს გამოჩნდა და სწრაფად გახდა საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდთა ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შესწავლილი და ფართოდ გამოყენებული წარმომადგენელი. WHO-მ იგი ძირითად წამლების ნუსხაში 1999 წელს შეიტანა (WHO Model List).
ბუდესონიდი კლასიფიცირდება, როგორც:
ბუდესონიდი ხასიათდება რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფარმაკოლოგიური თვისებით: მაღალი ტოპიკური აქტივობა სასუნთქი გზების ლორწოვან გარსზე, გლუკოკორტიკოიდური რეცეპტორისადმი მნიშვნელოვანი აფინობა (დექსამეთაზონთან შედარებით დაახლოებით 9-ჯერ მეტი) და ღვიძლში პირველი გავლისას 90%-მდე ინაქტივაცია, რაც სისტემური ბიოხელმისაწვდომობის შემცირებას უზრუნველყოფს (BNF 87).
ბუდესონიდის ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება განპირობებულია რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებული მოლეკულური მექანიზმით, რომლებიც საბოლოოდ იწვევს ანთებითი პროცესის სუპრესიას სასუნთქ გზებში.
ბუდესონიდი, როგორც ლიპოფილური მოლეკულა, თავისუფლად აღწევს უჯრედის მემბრანაში და ციტოპლაზმაში უკავშირდება გლუკოკორტიკოიდურ რეცეპტორს (GR). წამალი-რეცეპტორის კომპლექსი განიცდის კონფორმაციულ ცვლილებას, განთავისუფლდება ჩაპერონული ცილებისგან (HSP90, HSP70) და ტრანსლოცირდება უჯრედის ბირთვში.
ბირთვში GR კომპლექსი მოქმედებს ორი ძირითადი გზით:
ბუდესონიდი ასევე ავლენს სწრაფ, არაგენომურ ეფექტებს — ამცირებს ბრონქული ლორწოვანის სისხლმიმოქცევას ვაზოკონსტრიქციის გზით, რაც ხელს უწყობს ლორწოვანი გარსის შეშუპების შემცირებას.
პრეპარატი ამცირებს ეოზინოფილების, მასტოციტების, T-ლიმფოციტების, მაკროფაგებისა და დენდრიტული უჯრედების აქტივაციას, მიგრაციას და გადარჩენას სასუნთქი გზების ლორწოვან გარსში. ეს იწვევს ბრონქული ჰიპერრეაქტიულობის შემცირებას, ლორწოს ჰიპერსეკრეციის დათრგუნვას და სასუნთქი გზების რემოდელინგის შეფერხებას (EMA SmPC).
ბუდესონიდს გააჩნია უნიკალური თვისება — ცხიმოვან მჟავებთან ესტერიფიკაციის უნარი ფილტვის ქსოვილში, რაც ქმნის ინტრაცელულარულ „დეპოს" და ახანგრძლივებს ლოკალურ ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებას.
ბუდესონიდის საინჰალაციო ფორმები გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
ბუდესონიდი წარმოადგენს პირველი რიგის საბაზისო თერაპიას ბრონქული ასთმის მართვაში ყველა ასაკობრივ ჯგუფში. GINA (Global Initiative for Asthma) გაიდლაინებისა და NICE NG80 რეკომენდაციების მიხედვით, საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდები ინიშნება:
ქოფდ-ის მართვაში ბუდესონიდი გამოიყენება ხანგრძლივმოქმედ ბრონქოდილატატორებთან (LABA) კომბინაციაში პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ ხშირი გამწვავებების ანამნეზი (≥2/წელიწადში) და ეოზინოფილების მომატებული დონე სისხლში (≥300 უჯრ/მკლ) (GOLD 2024, NICE NG115).
ნებულაიზერის სუსპენზიის სახით ბუდესონიდი ფართოდ გამოიყენება ბავშვებში კრუპის მწვავე ეპიზოდების მართვისთვის, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ლარინგეალურ შეშუპებას და სტრიდორს (BNF for Children).
ნეონატოლოგიაში ბუდესონიდი გამოიყენება ნაადრევად დაბადებულ ახალშობილებში ბრონქოპულმონარული დისპლაზიის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის.
ბუდესონიდის ცხვირის სპრეი ინიშნება ალერგიული რინიტის და ცხვირის პოლიპოზის სამკურნალოდ.
ბუდესონიდის პერორალური კაფსულები (Entocort, Budenofalk) გამოიყენება კრონის დაავადებისა და მიკროსკოპული კოლიტის მკურნალობაში, თუმცა ეს ჩვენებები ცალკე ფორმულაციებს ეხება.
| დოზის კატეგორია | ფხვნილის ინჰალატორი (DPI) | ნებულაიზერი | |---|---|---| | დაბალი დოზა | 200–400 მკგ/დღეში | 0.5–1 მგ/დღეში | | საშუალო დოზა | 400–800 მკგ/დღეში | 1–2 მგ/დღეში | | მაღალი დოზა | 800–1600 მკგ/დღეში | 2–4 მგ/დღეში |
დღიური დოზა იყოფა 1-2 მიღებად. სტაბილიზაციის შემდეგ რეკომენდებულია მინიმალურ ეფექტურ დოზამდე შემცირება (BNF 87).
ასთმის კონტროლის მიღწევის შემდეგ (≥3 თვე სტაბილურობა) დოზა თანდათანობით უნდა შემცირდეს 25-50%-ით ყოველ 3 თვეში მინიმალურ ეფექტურ დოზამდე.
საინჰალაციო მიღებისას ბუდესონიდის ფილტვებში დეპონირების ხარისხი დამოკიდებულია ინჰალაციის მოწყობილობასა და ტექნიკაზე. ფხვნილის ინჰალატორის (Turbuhaler) გამოყენებისას ფილტვებში აღწევს დოზის დაახლოებით 25-35%, ხოლო ნებულაიზერით — 10-15%. ფილტვებში მოხვედრილი ფრაქცია სრულად შეიწოვება. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა 10-30 წუთში ინჰალაციის შემდეგ.
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 3 ლ/კგ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება — 85-90%. ბუდესონიდი კარგად აღწევს ფილტვის ქსოვილში და ქმნის მაღალ ლოკალურ კონცენტრაციას.
ბუდესონიდი ექვემდებარება ღვიძლში ინტენსიურ პირველი გავლის მეტაბოლიზმს (≈90%) CYP3A4 ფერმენტის მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლიტებია 6β-ჰიდროქსიბუდესონიდი და 16α-ჰიდროქსიპრედნიზოლონი, რომელთა გლუკოკორტიკოიდური აქტივობა საწყისი ნივთიერების 1%-ზე ნაკლებია.
მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად შარდით (≈60%) და განავლით (≈30%). ელიმინაციის ნახევარპერიოდი (t½) შეადგენს 2-3.6 საათს. სისტემური კლირენსი მაღალია — დაახლოებით 84 ლ/სთ (EMA SmPC).
გვერდითი ეფექტების მინიმიზაციისთვის აუცილებელია: ინჰალაციის სწორი ტექნიკა, ინჰალაციის შემდეგ პირის ღრუს გამოვლება, სპეისერის გამოყენება (MDI-ს შემთხვევაში) და მინიმალური ეფექტური დოზის დანიშვნა (BNF 87).
ბუდესონიდი მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით, ამიტომ ამ ფერმენტის ძლიერი ინჰიბიტორები მნიშვნელოვნად ზრდიან მის სისტემურ კონცენტრაციას:
CYP3A4-ის ძლიერი ინჰიბიტორების თანდროული გამოყენებისას რეკომენდებულია ბუდესონიდის დოზის შემცირება ან ალტერნატიული თერაპიის განხილვა (EMA SmPC).
ბუდესონიდი ითვლება ორსულობის პერიოდში ყველაზე კარგად შესწავლილ საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდად. FDA კატეგორია B (ყოფილი კლასიფიკაციით).
ბუდესონიდი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. საინჰალაციო დოზებით მიღებისას ჩვილისთვის მოსალოდნელი დოზა უმნიშვნელოა (დედის დოზის <0.3%). BNF-ის რეკომენდაციით, საინჰალაციო ბუდესონიდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ძუძუთი კვების პერიოდში (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბუდესონიდი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
ასევე ბაზარზე შეიძლება იყოს ბუდესონიდის შემცველი კომბინირებული პრეპარატები (ბუდესონიდი/ფორმოტეროლი), როგორიცაა სიმბიკორტი (Symbicort).
ყოველთვის შეამოწმეთ პრეპარატის ხელმისაწვდომობა და რეგისტრაციის სტატუსი სამკურნალო საშუალებების სააგენტოში.
პულმიკორტი (ბუდესონიდი) არის ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება ასთმის ხანგრძლივი კონტროლისთვის (საბაზისო თერაპია). მისი ეფექტი ვითარდება თანდათანობით, რამდენიმე დღიდან კვირამდე. სალბუტამოლი კი ბრონქოდილატატორია, რომელიც სწრაფად (5-15 წუთში) ხსნის ბრონქოსპაზმს და გამოიყენება მწვავე სიმპტომების მოხსნისთვის. ეს ორი პრეპარატი ერთმანეთს ავსებს და ხშირად ერთდროულად ინიშნება.
არა. ბუდესონიდის მოულოდნელი შეწყვეტა, განსაკუთრებით მაღალი დოზებით ხანგრძლივი გამოყენების შემდეგ, შეიძლება გამოიწვიოს ასთმის გამწვავება და, იშვიათ შემთხვევებში, თირკმელზედა ჯირკვლის უკმარისობა. დოზა უნდა შემცირდეს თანდათანობით, ექიმის მეთვალყურეობით, 25-50%-ით ყოველ 1-3 თვეში.
ბუდესონიდი მართლაც კორტიკოსტეროიდული (ჰორმონალური) პრეპარატია, მაგრამ საინჰალაციო მიღებისას იგი მოქმედებს ძირითადად ლოკალურად, ფილტვებში, ხოლო სისხლში მოხვედრილი რაოდენობის 90% სწრაფად ინაქტივირდება ღვიძლში. რეკომენდებული დოზებით გამოყენებისას სისტემური გვერდითი ეფექტების რისკი მინიმალურია. არაკონტროლირებული ასთმა გაცილებით მეტ საფრთხეს წარმოადგენს, ვიდრე საინჰალაციო სტეროიდის სწორი გამოყენება (GINA 2024).
ტრუშის პრევენციისთვის: (1) ყოველი ინჰალაციის შემდეგ კარგად გამოივლეთ პირის ღრუ წყლით და გამოიფურთხეთ; (2) თუ იყენებთ დოზირებულ აეროზოლს — გამოიყენეთ სპეისერი; (3) ინჰალაცია ჩაატარეთ ჭამის წინ, არა შემდეგ; (4) სიმპტომების გამოჩენისას (თეთრი ნადები, ტკივილი პირის ღრუში) დროულად მიმართეთ ექიმს.
საინჰალაციო ბუდესონიდის ეფექტი არ არის მყისიერი. მცირე გაუმჯობესება შეიძლება შეინიშნოს 24 საათის განმავლობაში, მაგრამ სრული თერაპიული ეფექტი ვითარდება 1-2 კვირის რეგულარული გამოყენების შემდეგ, ზოგჯერ — 4-8 კვირის შემდეგ. ამიტომ აუცილებელია პრეპარატის რეგულარული, ყოველდღიური გამოყენება, თუნდაც სიმპტომების გაუმჯობესების შემდეგ.
დიახ. ბუდესონიდის ნებულაიზერის სუსპენზია ნებადართულია 6 თვის ასაკიდან, ხოლო ფხვნილის ინჰალატორი (Turbuhaler) — 6 წლის ასაკიდან. ბავშვებში აუცილებელია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება, ზრდის რეგულარული მონიტორინგი და ინჰალაციის ტექნიკის პერიოდული შეფასება (BNF for Children).