pancreatin · INN
pancreatin (pancreatin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 5 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კრეონი 10000ერთ #20კაფს
OTCკრეონი 10000ერთ #20კაფს · · capsules
კრეონი 25000ერთ #20კაფს
OTCკრეონი 25000ერთ #20კაფს · · capsules
პანკრეატინი 25ერთ #60ტ
OTCპანკრეატინი 25ერთ #60ტ · · tablets
პანკრეატინი ამვილაბი#30კაფს
OTCპანკრეატინი ამვილაბი#30კაფს · · capsules
ფესტალი 192მგ+50მგ+25მგ#10ტ
OTCფესტალი 192მგ+50მგ+25მგ#10ტ · 192 mg · tablets
პანკრეატინი არის პანკრეასის ფერმენტების ნაზავი (ლიპაზა, ამილაზა, პროტეაზა), რომელიც მიიღება ღორის ან ძროხის პანკრეასიდან. გამოიყენება ეგზოკრინული პანკრეასის უკმარისობის სამკურნალოდ, რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს ქრონიკული პანკრეატიტით, კისტოზური ფიბროზით, პანკრეატექტომიის შემდგომი მდგომარეობით ან პანკრეასის სიმსივნეებით. პრეპარატი ანაცვლებს ორგანიზმში დეფიციტურ საჭმლისმომნელებელ ფერმენტებს, ხელს უწყობს ცხიმების, ცილების და ნახშირწყლების ნორმალურ მონელებას. მიიღება პერორალურად საკვებთან ერთად. ძირითადი გვერდითი ეფექტებია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის დარღვევები. ხელმისაწვდომია საქართველოში სხვადასხვა ბრენდის სახით — კრეონი, პანგროლი, მეზიმი და სხვა (BNF 87, WHO Model List).
პანკრეატინი (INN: Pancreatin) წარმოადგენს პანკრეასის ფერმენტების პრეპარატს, რომელიც მიეკუთვნება საჭმლისმომნელებელი ფერმენტების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს (ATC კოდი: A09AA02). პრეპარატი მიიღება ღორის (Sus scrofa) პანკრეასიდან და შეიცავს სამ ძირითად ფერმენტს: ლიპაზას, ამილაზას და პროტეაზას (ტრიფსინი, ქიმოტრიფსინი).
პანკრეასის ფერმენტების თერაპიული გამოყენება XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან იწყება. 1900-იანი წლებიდან პანკრეატინი ფართოდ გამოიყენებოდა ეგზოკრინული პანკრეასის უკმარისობის სამკურნალოდ. თანამედროვე ენტეროკაფსულირებული მიკროგრანულების ფორმულაციები 1980-იან წლებში შეიქმნა, რამაც მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა ფერმენტების ბიოხელმისაწვდომობა და ეფექტურობა.
პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ეგზოკრინული პანკრეასის უკმარისობის მკურნალობის ოქროს სტანდარტს.
პანკრეატინის აქტივობა იზომება ევროპული ფარმაკოპეის ერთეულებში (Ph. Eur. units), სადაც ლიპაზას აქტივობა არის ძირითადი დოზირების პარამეტრი. კომერციული პრეპარატები ხელმისაწვდომია სხვადასხვა სიძლიერით — 10,000-დან 75,000 ერთეულ ლიპაზამდე თითო კაფსულაში (BNF 87).
პანკრეატინის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია ეგზოგენური ფერმენტული ჩანაცვლების პრინციპზე. ნორმალურ ფიზიოლოგიურ პირობებში პანკრეასი გამოყოფს საჭმლისმომნელებელ ფერმენტებს თორმეტგოჯა ნაწლავში, რომლებიც უზრუნველყოფენ მაკრონუტრიენტების ჰიდროლიზს.
ლიპაზა ახორციელებს ტრიაცილგლიცეროლების (ტრიგლიცერიდების) ჰიდროლიზს sn-1 და sn-3 პოზიციებში, რის შედეგადაც წარმოიქმნება 2-მონოაცილგლიცეროლი და თავისუფალი ცხიმოვანი მჟავები. ეს პროცესი აუცილებელია დიეტური ცხიმების ათვისებისთვის. ლიპაზას ოპტიმალური pH არის 7-8, რის გამოც ენტეროკაფსულირება (მჟავამედეგი გარსი) აუცილებელია ფერმენტის კუჭის მჟავა გარემოსგან დასაცავად.
α-ამილაზა კატალიზებს სახამებლის და გლიკოგენის ენდოჰიდროლიზს α-1,4-გლიკოზიდური ბმების ადგილას, წარმოქმნის მალტოზას, მალტოტრიოზას და დექსტრინებს. ეს საშუალებას აძლევს ორგანიზმს ათვისოს კომპლექსური ნახშირწყლები.
ტრიფსინი წარმოადგენს სერინის ენდოპეპტიდაზას, რომელიც ჰიდროლიზს უკეთებს პეპტიდურ ბმებს ლიზინის და არგინინის კარბოქსილის მხრიდან. ქიმოტრიფსინი კი ჰიდროლიზებს არომატული ამინომჟავების (ტიროზინი, ფენილალანინი, ტრიპტოფანი) კარბოქსილ-ტერმინალურ ბმებს. ერთობლივად ეს ფერმენტები უზრუნველყოფენ დიეტური ცილების დაშლას მცირე პეპტიდებად და ამინომჟავებამდე.
პანკრეატინის მიღების შემდეგ ფერმენტები გამოთავისუფლდება თორმეტგოჯა ნაწლავში (pH > 5.5), სადაც ისინი ერევიან საკვების მონელების პროცესში. ეფექტი ლოკალურია — ფერმენტები არ შეიწოვება სისტემურ სისხლის მიმოქცევაში და მოქმედებენ მხოლოდ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სანათურში (EMA SmPC).
კოლიპაზას თანაარსებობა აუცილებელია ლიპაზას სრული აქტივობისთვის. ნაღვლის მარილები ხელს უწყობენ ცხიმების ემულსიფიკაციას და ზრდიან ლიპაზას ეფექტურობას.
პანკრეატინი ინიშნება შემდეგი მდგომარეობებისთვის:
ძირითადი ჩვენებაა ეგზოკრინული პანკრეასის უკმარისობა, რომელიც შეიძლება გამოწვეული იყოს:
პანკრეატინით ფერმენტული ჩანაცვლებითი თერაპია (PERT) ამცირებს:
NICE-ის რეკომენდაციების თანახმად (NICE NG104), პანკრეასის კიბოს მქონე ყველა პაციენტს უნდა შეეთავაზოს ფერმენტული ჩანაცვლებითი თერაპია, მიუხედავად EPI-ის სიმპტომებისა.
პანკრეატინის დოზა ინდივიდუალურია და განისაზღვრება ლიპაზას ერთეულებით. დოზის ტიტრაცია ხორციელდება კლინიკური პასუხის მიხედვით (BNF 87).
სპეციფიკური დოზის კორექცია არ არის საჭირო, ვინაიდან პანკრეატინი არ შეიწოვება სისტემურად. თუმცა, ღვიძლის მძიმე დაავადებების დროს შესაძლოა ნაღვლის მარილების დეფიციტი, რაც ამცირებს ლიპაზას ეფექტურობას — ასეთ შემთხვევაში შეიძლება საჭირო გახდეს დოზის გაზრდა (EMA SmPC).
დოზა იზრდება თანდათანობით, სანამ არ მიიღწევა სიმპტომების ადეკვატური კონტროლი (სტეატორეის გაქრობა, წონის სტაბილიზაცია). ფეკალური ელასტაზა-1 და 72-საათიანი ფეკალური ცხიმის ტესტი გამოიყენება ეფექტურობის მონიტორინგისთვის.
პანკრეატინი არ შეიწოვება სისტემურ სისხლის მიმოქცევაში და მოქმედებს ექსკლუზიურად კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სანათურში. ამდენად, კლასიკური ფარმაკოკინეტიკური პარამეტრები (Cmax, AUC, T½) არ არის გამოყენებადი.
ფერმენტები ვრცელდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სანათურის გასწვრივ, თორმეტგოჯა ნაწლავიდან იერსე ნაწლავამდე. მიკროგრანულების მცირე ზომა (< 2 მმ) უზრუნველყოფს საკვებთან ერთად ერთდროულ ევაკუაციას კუჭიდან.
ფერმენტები ინაქტივირდება ნაწლავში პროტეოლიზის შედეგად და გამოიყოფა ფეკალურად. კუჭის მჟავა pH-ზე ფერმენტები სწრაფად დენატურირდება, რის გამოც ენტეროკაფსულირება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
სხვადასხვა ბრენდის პანკრეატინის პრეპარატები შეიძლება განსხვავდებოდეს in vivo აქტივობით, მიუხედავად იდენტური ლიპაზას ერთეულებისა. ეს განსხვავება განპირობებულია მიკროგრანულების ზომით, გარსის თვისებებით და ფორმულაციის სხვა ასპექტებით (BNF 87).
გვერდითი ეფექტების მინიმიზაციისთვის რეკომენდებულია:
ხანდაზმულ პაციენტებში დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო. პრეპარატი უსაფრთხოდ გამოიყენება ახალშობილებშიც (BNF 87).
პანკრეატინი, ვინაიდან არ შეიწოვება სისტემურად, ნაკლებად ურთიერთქმედებს სხვა მედიკამენტებთან. მიუხედავად ამისა, არსებობს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ინტერაქციები:
პანკრეატინი (ამილაზას კომპონენტი) თეორიულად შეიძლება შეამციროს აკარბოზას ეფექტურობა, ვინაიდან ორივე მოქმედებს ნახშირწყლების მეტაბოლიზმზე, თუმცა ინტერაქცია კლინიკურ პრაქტიკაში იშვიათია.
პანკრეატინმა შეიძლება შეამციროს რკინის შეწოვა. რეკომენდებულია 2-საათიანი ინტერვალი მიღებებს შორის.
მაღალდოზიანი პანკრეატინი შეიძლება ამცირებდეს ფოლიუმის მჟავას შეწოვას — საჭიროა მონიტორინგი ხანგრძლივი თერაპიის დროს.
ფერმენტული ჩანაცვლება აუმჯობესებს ნუტრიენტების შეწოვას, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს გლუკოზის კონტროლზე დიაბეტიანებში — საჭიროა გლიკემიის მონიტორინგი (EMA SmPC).
პანკრეატინი არ შეიწოვება სისტემურად და არ აქვს ტერატოგენული პოტენციალი. FDA კატეგორია: C (ადრეული კლასიფიკაციით), თუმცა კლინიკური გამოცდილება მიუთითებს უსაფრთხოებაზე. ორსულობის პერიოდში გამოყენება დასაშვებია, როცა ჩვენება არსებობს.
კისტოზური ფიბროზის მქონე ორსულ ქალებში ფერმენტული ჩანაცვლებითი თერაპიის შეწყვეტა არ არის რეკომენდებული — მალაბსორბციამ შეიძლება უარყოფითად იმოქმედოს დედასა და ნაყოფზე (BNF 87).
პანკრეატინი არ გადადის დედის რძეში (არ შეიწოვება სისხლში). უსაფრთხოა ძუძუთი კვების პერიოდში. EMA და BNF რეკომენდებს ფერმენტული თერაპიის გაგრძელებას ლაქტაციის დროს, განსაკუთრებით EPI-ის მქონე ქალებში, სადაც ადეკვატური საკვები ნივთიერებების შეწოვა კრიტიკულია (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე პანკრეატინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდების სახით:
პრეპარატები ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ აფთიაქებში.
პანკრეატინი უნდა მიიღოთ საკვებთან ერთად ან საკვების მიღებისთანავე. ოპტიმალური ეფექტისთვის, დოზის ნაწილი მიიღეთ საკვების დასაწყისში, ხოლო დარჩენილი — კვების პროცესში. ცარიელ კუჭზე მიღება არაეფექტურია, ვინაიდან ფერმენტები საჭიროებენ სუბსტრატს (საკვებს) მოქმედებისთვის (BNF 87).
დიახ, ყლაპვის სირთულის მქონე პაციენტებისთვის (ბავშვები, ხანდაზმულები) კაფსულის გახსნა და მიკროგრანულების მჟავე საკვებში (ვაშლის პიურე, იოგურტი) შერევა დასაშვებია. მნიშვნელოვანია: მიკროგრანულები არ დაიღეჭოს და არ შეირიოს ტუტე საკვებში, რადგან ეს გაანადგურებს ენტეროგარსს.
ერთი დოზის გამოტოვება გამოიწვევს იმ კონკრეტული კვების დროს მონელების გაუარესებას — შესაძლოა გამოვლინდეს მეტეორიზმი, მუცლის შებერილობა ან სტეატორეა. ეს არ არის საშიში, მაგრამ პრეპარატის რეგულარული მიღება ყოველ კვებაზე აუცილებელია ნუტრიენტების ადეკვატური შეწოვისთვის.
ეგზოკრინული პანკრეასის უკმარისობის უმეტეს შემთხვევაში (ქრონიკული პანკრეატიტი, კისტოზური ფიბროზი, პანკრეატექტომია) ფერმენტული ჩანაცვლებითი თერაპია უვადოა — სიცოცხლის ბოლომდე. მდგომარეობა ქრონიკულია და პანკრეასის ფუნქციის აღდგენა ჩვეულებრივ შეუძლებელია.
არა. პანკრეატინი არ იწვევს ფიზიკურ ან ფსიქოლოგიურ დამოკიდებულებას. ის უბრალოდ ანაცვლებს ორგანიზმში დეფიციტურ ფერმენტებს. პრეპარატის მიღებით პანკრეასის საკუთარი ფუნქცია არ ითრგუნება — პირიქით, ადეკვატური მონელება ხელს უწყობს ზოგად ჯანმრთელობას.
პანკრეატინი თავისთავად არ ურთიერთქმედებს ალკოჰოლთან, მაგრამ ალკოჰოლის მოხმარება კატეგორიულად უკუნაჩვენებია ქრონიკული პანკრეატიტის მქონე პაციენტებში, ვინაიდან ის არის დაავადების პროგრესირების ძირითადი ფაქტორი. ალკოჰოლი ასევე ზრდის კუჭის მჟავიანობას, რაც აუარესებს ფერმენტების ეფექტურობას.