Panangin · INN
Panangin (Panangin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
პანანგინი (Panangin) წარმოადგენს კალიუმისა და მაგნიუმის ასპარტატის კომბინირებულ პრეპარატს, რომელიც ფართოდ გამოიყენება კარდიოლოგიურ პრაქტიკაში ელექტროლიტური ბალანსის აღსადგენად და მიოკარდიუმის მეტაბოლიზმის გასაუმჯობესებლად. პრეპარატი შეიცავს კალიუმის ასპარტატს და მაგნიუმის ასპარტატს — ორ უმნიშვნელოვანეს მაკროელემენტს, რომლებიც აუცილებელია გულის ნორმალური რითმის შენარჩუნებისთვის, ნეირომუსკულარული გამტარობისა და უჯრედშიდა ენერგეტიკული პროცესებისთვის. ჩვენებებში შედის ჰიპოკალიემია, ჰიპომაგნიემია, გულის იშემიური დაავადება, გულის უკმარისობა, არითმიები და დიგიტალისით თერაპიის თანმხლები ელექტროლიტური დისბალანსი. პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტებისა და საინფუზიო ხსნარის სახით. ზოგადად კარგად ატანადია, თუმცა ჭარბი დოზირება საშიშია ჰიპერკალიემიის განვითარების რისკის გამო (EMA SmPC).
პანანგინი არის კალიუმისა და მაგნიუმის ასპარტატის ფიქსირებული კომბინაციის პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება მინერალური დანამატებისა და ელექტროლიტების ჯგუფს (ATC კოდი: A12CC30). პრეპარატი შემუშავდა უნგრეთში, კომპანია „გედეონ რიხტერის" (Gedeon Richter) მიერ და ფართოდ გავრცელდა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში, სადაც დღემდე რჩება ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ კარდიოლოგიურ დამხმარე საშუალებად.
ერთი ტაბლეტი შეიცავს კალიუმის ასპარტატს 158 მგ (რაც შეესაბამება 36,2 მგ კალიუმს) და მაგნიუმის ასპარტატს 140 მგ (რაც შეესაბამება 11,8 მგ მაგნიუმს). საინფუზიო ხსნარის ფორმაში კონცენტრაციები უფრო მაღალია: კალიუმის ასპარტატი 452 მგ და მაგნიუმის ასპარტატი 400 მგ 10 მლ ამპულაში (EMA SmPC).
კალიუმი და მაგნიუმი წარმოადგენენ ორგანიზმისთვის ესენციალურ მაკროელემენტებს. კალიუმი ძირითადი უჯრედშიდა კათიონია, რომელიც გადამწყვეტ როლს თამაშობს გულის მოქმედების პოტენციალის ფორმირებაში, ხოლო მაგნიუმი მონაწილეობს 300-ზე მეტ ფერმენტულ რეაქციაში, მათ შორის ATP-ს სინთეზსა და იონური არხების რეგულაციაში. ასპარტატის ფორმა უზრუნველყოფს ამ მინერალების უფრო ეფექტურ ტრანსპორტს უჯრედშიდა სივრცეში, ვიდრე არაორგანული მარილები (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, პანანგინი არის შემავსებელი თერაპიის საშუალება, რომელიც მიმართულია ელექტროლიტური დეფიციტის კორექციისკენ და არა დამოუკიდებელი ფარმაკოლოგიური აგენტი.
პანანგინის მოქმედების მექანიზმი განპირობებულია მისი ორი აქტიური კომპონენტის — კალიუმისა და მაგნიუმის — ფიზიოლოგიური როლით კარდიომიოციტებსა და სხვა აგზნებად უჯრედებში.
კალიუმის იონი (K⁺) არის ძირითადი უჯრედშიდა კათიონი, რომლის კონცენტრაცია უჯრედში დაახლოებით 140 მმოლ/ლ-ია, ხოლო გარეუჯრედულ სივრცეში — 3,5–5,0 მმოლ/ლ. ეს გრადიენტი უზრუნველყოფს მოსვენების მემბრანული პოტენციალის შენარჩუნებას (დაახლოებით -90 მვ კარდიომიოციტში). კალიუმი მონაწილეობს მოქმედების პოტენციალის რეპოლარიზაციის ფაზაში K⁺-არხების მეშვეობით (IKr, IKs, IK1). ჰიპოკალიემიის პირობებში იზრდება მიოკარდიუმის აგზნებადობა, რაც ხელს უწყობს არითმიების, მათ შორის ფიბრილაციისა და ტორსადეს დე პუანტის (torsades de pointes) განვითარებას (BNF 87).
კალიუმის ადეკვატური შიდაუჯრედული კონცენტრაცია ასევე აუცილებელია Na⁺/K⁺-ატფ-აზას (სოდიუმ-კალიუმის ტუმბოს) ნორმალური ფუნქციონირებისთვის, რომელიც ყოველ ციკლში 3 Na⁺ იონს გამოტუმბავს უჯრედიდან და 2 K⁺ იონს შემოიტანს, რითაც ინარჩუნებს ელექტროქიმიურ გრადიენტს.
მაგნიუმის იონი (Mg²⁺) არის უნივერსალური კოფაქტორი, რომელიც აუცილებელია ATP-ს ფუნქციონირებისთვის (ATP ფიზიოლოგიურად არსებობს Mg-ATP კომპლექსის სახით). მაგნიუმი ასევე რეგულირებს კალციუმის არხების აქტივობას, ზომიერი კალციუმის ანტაგონისტის როლს ასრულებს. L-ტიპის კალციუმის არხების ბლოკადით მაგნიუმი ამცირებს კარდიომიოციტების აგზნებადობას და ანტიარითმიულ ეფექტს ავლენს.
გარდა ამისა, მაგნიუმი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს:
ასპარტატი (ასპარაგინის მჟავა) მონაწილეობს კრებსის ციკლში ოქსალოაცეტატის წინამორბედის სახით, ხელს უწყობს მიოკარდიუმის ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის გაუმჯობესებას და ამავდროულად იონების ტრანსპორტიორის როლს ასრულებს, აადვილებს კალიუმისა და მაგნიუმის გადატანას უჯრედის მემბრანის გავლით (WHO Model List).
პანანგინი გამოიყენება შემდეგ კლინიკურ სიტუაციებში:
პრეპარატის პირველადი ჩვენებაა კალიუმისა და მაგნიუმის დეფიციტის კომპენსაცია, რომელიც შეიძლება განვითარდეს სხვადასხვა მიზეზით: მარყუჟოვანი დიურეტიკების (ფუროსემიდი, ტორასემიდი) ან თიაზიდური დიურეტიკების გამოყენება, ხანგრძლივი ღებინება ან დიარეა, არასაკმარისი ალიმენტარული მიღება (BNF 87). იხილეთ: ჰიპოკალიემია.
პანანგინი გამოიყენება დამხმარე თერაპიის სახით სხვადასხვა ტიპის არითმიების დროს, განსაკუთრებით:
პანანგინი ხშირად ინიშნება როგორც კომპლექსური თერაპიის ნაწილი გულის იშემიური დაავადების დროს, მიოკარდიუმის მეტაბოლიზმის მხარდაჭერისა და ელექტროლიტური ბალანსის შენარჩუნების მიზნით.
გულის ქრონიკული უკმარისობის დროს, განსაკუთრებით როდესაც პაციენტი იღებს დიურეტიკებს ან დიგოქსინს, პანანგინი ხელს უწყობს ელექტროლიტური დარღვევების პრევენციას, რაც ამცირებს სიცოცხლისთვის საშიში არითმიების რისკს (NICE NG106).
დიგოქსინით მკურნალობისას კალიუმისა და მაგნიუმის დეფიციტი მნიშვნელოვნად ზრდის დიგიტალისური ინტოქსიკაციის რისკს, რადგან დიგოქსინი კონკურენციაში შედის კალიუმთან Na⁺/K⁺-ატფ-აზაზე. პანანგინი ამ კონტექსტში პროფილაქტიკურ როლს ასრულებს (BNF 87).
ინფარქტის მწვავე ფაზაში და რეაბილიტაციის პერიოდში პანანგინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას მიოკარდიუმის ელექტროლიტური ბალანსის აღსადგენად, თუმცა ეს ჩვენება უფრო ემპირიულია და ძირითადად პოსტსაბჭოურ კლინიკურ პრაქტიკაში გვხვდება.
ჰიპომაგნიემიით განპირობებული კუნთების სპაზმები და კრუნჩხვები ასევე წარმოადგენს პანანგინის ჩვენებას.
სტანდარტული დოზირება: 1–2 ტაბლეტი დღეში 3-ჯერ, საკვების მიღების შემდეგ. მაქსიმალური სადღეღამისო დოზა — 3 ტაბლეტი 3-ჯერ დღეში (ჯამში 9 ტაბლეტი). ტაბლეტები უნდა გადაიყლაპოს მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის წყლით.
დოზის ტიტრაცია ხდება კლინიკური მდგომარეობისა და შრატში ელექტროლიტების კონცენტრაციის მიხედვით (EMA SmPC).
მწვავე ელექტროლიტური დარღვევების ან არითმიების დროს:
მნიშვნელოვანი: სწრაფი ინტრავენური შეყვანა დაუშვებელია ჰიპერკალიემიისა და გულის გაჩერების რისკის გამო.
პანანგინის გამოყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში შეზღუდულია. ბავშვებში გამოყენების შესახებ მონაცემები არასაკმარისია, ამიტომ დოზირება ინდივიდუალურად განისაზღვრება ექიმის მიერ, სხეულის მასისა და ელექტროლიტური სტატუსის გათვალისწინებით.
თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR < 30 მლ/წთ) პანანგინი უკუნაჩვენებია, რადგან თირკმლებს ვერ გამოაქვთ ჭარბი კალიუმი, რაც სიცოცხლისთვის საშიში ჰიპერკალიემიის რისკს ქმნის. ზომიერი თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR 30–60 მლ/წთ) საჭიროა დოზის შემცირება და შრატში კალიუმის რეგულარული მონიტორინგი (BNF 87).
ღვიძლის უკმარისობის დროს სპეციალური დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა ალკოჰოლური ჰეპატიტისა და ციროზის დროს ხშირია მაგნიუმის დეფიციტი, რაც შეიძლება მოითხოვდეს უფრო მაღალ დოზებს ექიმის მეთვალყურეობით.
პერორალური მიღებისას კალიუმის და მაგნიუმის ასპარტატი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა ორივე კომპონენტისთვის ზომიერია — კალიუმისთვის დაახლოებით 70%, მაგნიუმისთვის — 30–40%. აბსორბცია უმჯობესდება საკვების მიღების ფონზე, რადგან კუჭის მჟავიანობის ცვლილებები გავლენას ახდენს იონების ხსნადობაზე (EMA SmPC).
კალიუმი სწრაფად ნაწილდება უჯრედშიდა სივრცეში. ორგანიზმის მთლიანი კალიუმის მარაგის დაახლოებით 98% უჯრედშიდაა, ძირითადად — ჩონჩხის კუნთებში. მაგნიუმი ნაწილდება ძვლებში (60%), კუნთებსა და რბილ ქსოვილებში (39%) და მხოლოდ 1% მოიპოვება გარეუჯრედულ სივრცეში. პლაზმის ცილებთან მაგნიუმის შეკავშირება დაახლოებით 30%-ია.
ასპარტატი მეტაბოლიზდება ტრანსამინირებით ოქსალოაცეტატად, რომელიც შედის კრებსის ციკლში. კალიუმი და მაგნიუმი, როგორც ელემენტარული იონები, არ განიცდიან ჰეპატიურ მეტაბოლიზმს.
კალიუმის ექსკრეცია ძირითადად ხდება თირკმლებით (90%), ნაწილი — კუჭ-ნაწლავის ტრაქტითა და ოფლით. მაგნიუმი ელიმინირდება თირკმლებით (გლომერულური ფილტრაციით კანალცოვანი რეაბსორბციით), პროცესი რეგულირდება ალდოსტერონისა და პარათჰორმონის მეშვეობით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი კლინიკურად ნაკლებად რელევანტურია, რადგან იონები ჩაშენდებიან ფიზიოლოგიურ პულში (BNF 87).
სწრაფი IV ინფუზიისას შეიძლება განვითარდეს:
კალიუმისა და მაგნიუმის ნორმალური კონცენტრაცია ამცირებს დიგოქსინის ტოქსიურობის რისკს. თუმცა, ჰიპერკალიემიის პირობებში დიგოქსინის ეფექტურობა მცირდება. ამიტომ, პანანგინისა და დიგოქსინის ერთდროული გამოყენებისას საჭიროა შრატში კალიუმის კონცენტრაციის მონიტორინგი (BNF 87).
მაგნიუმი აძლიერებს ზოგიერთი ანტიარითმიული პრეპარატის ეფექტს (ამიოდარონი, ბეტა-ბლოკატორები), რაც შეიძლება გამოიწვიოს ჭარბი ბრადიკარდია ან AV-ბლოკადა.
ინდომეტაცინი და სხვა NSAID-ები ამცირებენ კალიუმის რენალურ ექსკრეციას, რითაც ზრდიან ჰიპერკალიემიის რისკს.
მაგნიუმი აძლიერებს ნეირომუსკულური ბლოკატორების (სუქცინილქოლინი, როკურონიუმი) ეფექტს, რაც საანესთეზიოლოგო პრაქტიკაში გასათვალისწინებელია (EMA SmPC).
კალიუმი და მაგნიუმი ფიზიოლოგიურად აუცილებელი ელემენტებია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის. პანანგინი არ მიეკუთვნება ტერატოგენულ პრეპარატებს. ორსულობის პერიოდში გამოყენება შესაძლებელია ექიმის მეთვალყურეობით, თუ კლინიკური სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს.
თუმცა, ორსულობის დროს ელექტროლიტური ბალანსის ცვლილებები, თირკმლის ფილტრაციის ზრდა და ჰორმონალური ცვლილებები შეიძლება გავლენას ახდენდეს კალიუმის კონცენტრაციაზე, ამიტომ საჭიროა რეგულარული ლაბორატორიული კონტროლი (EMA SmPC).
მაგნიუმის სულფატი ფართოდ გამოიყენება პრეეკლამფსიისა და ეკლამფსიის მკურნალობაში, რაც ადასტურებს მაგნიუმის შედარებით უსაფრთხოებას ორსულობის პერიოდში.
კალიუმი და მაგნიუმი ნორმალურად გადადის დედის რძეში. თერაპიული დოზებით პანანგინის მიღება ლაქტაციის პერიოდში ზოგადად უსაფრთხოდ ითვლება, თუმცა რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია (BNF 87).
საქართველოში კალიუმისა და მაგნიუმის ასპარტატის შემცველი პრეპარატები ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდებით:
პრეპარატი აფთიაქებში ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ, თუმცა საინფუზიო ფორმა გამოიყენება მხოლოდ სტაციონარულ პირობებში სამედიცინო პერსონალის მეთვალყურეობით.
პანანგინი და ასპარკამი შეიცავენ ერთსა და იმავე აქტიურ ინგრედიენტებს — კალიუმისა და მაგნიუმის ასპარტატს. ძირითადი განსხვავება მწარმოებელში, ტაბლეტის გარსში (პანანგინს აქვს ნაწლავში ხსნადი გარსი, რაც ნაკლებ კუჭ-ნაწლავურ გაღიზიანებას იწვევს) და ფასშია. ფარმაკოლოგიურად ისინი ფაქტობრივად იდენტურია.
პანანგინის პროფილაქტიკური მიღება შეიძლება გამართლებული იყოს დიურეტიკებით ხანგრძლივი თერაპიის დროს ან ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვისას, როდესაც ოფლთან ერთად იკარგება ელექტროლიტები. თუმცა, ჯანმრთელ ადამიანებში, რომლებიც მიიღებენ დაბალანსებულ კვებას, დამატებითი მიღება ჩვეულებრივ საჭირო არ არის. ნებისმიერ შემთხვევაში, რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია (BNF 87).
მკურნალობის ხანგრძლივობა ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია ჩვენებაზე. ელექტროლიტური დეფიციტის კორექციისას კურსი ჩვეულებრივ 2–4 კვირას გრძელდება. ქრონიკულ მდგომარეობებში (მაგ., დიურეტიკებით მუდმივი თერაპია) პანანგინი შეიძლება მიიღოთ ხანგრძლივად, მაგრამ რეგულარული ელექტროლიტური კონტროლით.
თუ გამოტოვეთ ერთი დოზა, მიიღეთ იგი რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვეთ გამოტოვებული დოზა და გააგრძელეთ ჩვეულ რეჟიმში. არასდროს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსირების მიზნით.
ჭარბმა დოზირებამ შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპერკალიემია, რომელიც ვლინდება კუნთოვანი სისუსტით, კიდურების დაბუჟებით, ბრადიკარდიით, არტერიული ჰიპოტენზიით და, მძიმე შემთხვევაში, გულის გაჩერებით. ჰიპერმაგნიემიის სიმპტომებში შედის ძილიანობა, კუნთოვანი ტონუსის დაქვეითება, სუნთქვის გაძნელება და არტერიული ჰიპოტენზია. ამ სიმპტომების გამოვლენისას დაუყოვნებლივ მიმართეთ სასწრაფო სამედიცინო დახმარებას (EMA SmPC).
პანანგინის მიღება მულტივიტამინებთან ან მინერალურ დანამატებთან ერთად ზოგადად უსაფრთხოა, მაგრამ ყურადღება მიაქციეთ, რომ ბევრი მულტივიტამინი ასევე შეიცავს კალიუმსა და მაგნიუმს, რამაც შეიძლება ჯამური დოზა გაზარდოს ნორმაზე მეტად. განსაკუთრებული სიფრთხილე საჭიროა კალციუმის დანამატებთან ერთდროულად, რადგან კალციუმი შეიძლება შეამციროს მაგნიუმის აბსორბცია.