Movalis · INN
Movalis (Movalis) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
მელოქსიკამი (Movalis/მოვალისი) არის არასტეროიდული ანთებისსაწინააღმდეგო პრეპარატი (NSAID), რომელიც მიეკუთვნება ოქსიკამების ჯგუფს. პრეპარატი პრეფერენციულად თრგუნავს ციკლოოქსიგენაზა-2 (COX-2) ფერმენტს, რაც უზრუნველყოფს ანთების, ტკივილისა და ცხელების შემცირებას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის შედარებით ნაკლები გვერდითი ეფექტებით. გამოიყენება ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტის, ანკილოზური სპონდილიტისა და სხვა ქრონიკული საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემის დაავადებების სამკურნალოდ. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, საინექციო ხსნარის, სუპოზიტორიების და გელის ფორმით. სტანდარტული დოზაა 7,5–15 მგ დღეში ერთხელ. ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეადგენს დაახლოებით 20 საათს (BNF 87).
მელოქსიკამი (INN: Meloxicam) წარმოადგენს არასტეროიდულ ანთებისსაწინააღმდეგო საშუალებას, რომელიც მიეკუთვნება ენოლის მჟავის წარმოებულთა — ოქსიკამების ქვეჯგუფს. იგი შეიმუშავა გერმანულმა ფარმაცევტულმა კომპანია Boehringer Ingelheim-მა 1990-იანი წლების დასაწყისში, ხოლო ფარმაცევტულ ბაზარზე პირველად 1996 წელს გამოვიდა ბრენდის სახელწოდებით Movalis (მოვალისი).
მელოქსიკამის შემუშავების მთავარი მიზანი იყო ისეთი NSAID-ის შექმნა, რომელიც უზრუნველყოფდა ეფექტურ ანალგეზიასა და ანთებისსაწინააღმდეგო მოქმედებას, თანამედროვე არასელექციურ NSAID-ებთან (დიკლოფენაკი, იბუპროფენი) შედარებით კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ნაკლები დაზიანებით. მისი პრეფერენციული COX-2 სელექტიურობა — თუმცა არა აბსოლუტური, როგორც ცელეკოქსიბისა — უზრუნველყოფს უკეთეს გასტროინტესტინალურ უსაფრთხოების პროფილს (EMA SmPC).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით მელოქსიკამი მიეკუთვნება ATC ჯგუფს M01AC06. WHO-ს აუცილებელ მედიკამენტთა მოდელური სიის მიხედვით, NSAID-ები წარმოადგენს ტკივილის მართვის ძირითად ჯგუფს (WHO Model List). მელოქსიკამი ფართოდ გამოიყენება რევმატოლოგიურ, ორთოპედიულ და ზოგად თერაპიულ პრაქტიკაში, როგორც ტკივილგამაყუჩებელი და ანთებისსაწინააღმდეგო საშუალება.
პრეპარატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტული ფორმით: პერორალური ტაბლეტები (7,5 მგ და 15 მგ), კუნთში საინექციო ხსნარი (15 მგ/1,5 მლ), რექტალური სუპოზიტორიები (15 მგ) და გარეგანი გამოყენების გელი.
მელოქსიკამის ანთებისსაწინააღმდეგო, ანალგეზიური და ანტიპირეტული მოქმედება განპირობებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის ინჰიბირებით. COX ფერმენტი არსებობს ორი ძირითადი იზოფორმით:
COX-1 (ციკლოოქსიგენაზა-1) — კონსტიტუციურად ექსპრესირებული ფერმენტი, რომელიც მონაწილეობს ფიზიოლოგიურ პროცესებში: კუჭის ლორწოვანი გარსის დაცვა, თრომბოციტების აგრეგაცია, თირკმლის პერფუზიის რეგულაცია.
COX-2 (ციკლოოქსიგენაზა-2) — ინდუცირებადი ფერმენტი, რომლის ექსპრესია მნიშვნელოვნად იზრდება ანთების, ტრავმის ან ინფექციის პირობებში. COX-2 კატალიზებს არაქიდონის მჟავის გარდაქმნას პროსტაგლანდინებად (PGE₂, PGI₂), რომლებიც მონაწილეობენ ანთებით პროცესებში, ტკივილის სიგნალის გენერაციასა და ცხელების რეგულაციაში.
მელოქსიკამი პრეფერენციულად ინჰიბირებს COX-2-ს, თერაპიულ კონცენტრაციებში COX-2/COX-1 სელექტიურობის თანაფარდობით დაახლოებით 10:1 (in vitro მონაცემები). ეს ნიშნავს, რომ თერაპიულ დოზებში იგი მნიშვნელოვნად აქვეითებს პროანთებითი პროსტაგლანდინების სინთეზს, ხოლო COX-1-ზე დამოკიდებული ფიზიოლოგიური ფუნქციები შედარებით ნაკლებად ირღვევა (EMA SmPC).
პროსტაგლანდინების სინთეზის დათრგუნვა იწვევს:
გარდა ამისა, მელოქსიკამი ამცირებს ნეიტროფილების მიგრაციას ანთების კერაში, თრგუნავს სუპეროქსიდის ანიონების წარმოქმნას და ლეიკოტრიენების B₄ სინთეზს. ეს დამატებითი მექანიზმები აძლიერებს ანთებისსაწინააღმდეგო ეფექტს (BNF 87).
მელოქსიკამი (მოვალისი) ინიშნება შემდეგი მდგომარეობების სიმპტომატური მკურნალობისთვის:
მელოქსიკამი წარმოადგენს პირველი რიგის არჩევანს ოსტეოართრიტის სიმპტომატური მკურნალობისთვის — ტკივილისა და ფუნქციური შეზღუდვის შემცირების მიზნით. NICE-ის რეკომენდაციების თანახმად, NSAID-ები გამოიყენება მინიმალური ეფექტური დოზით, უმოკლეს ვადით (NICE NG226).
რევმატოიდული ართრიტის დროს მელოქსიკამი გამოიყენება სიმპტომატური თერაპიის სახით — სახსრების ტკივილის, შეშუპებისა და დილის სიმტკიცის შესამცირებლად. იგი არ ცვლის დაავადების მიმდინარეობას და არ ანაცვლებს DMARD თერაპიას.
ანკილოზური სპონდილიტის დროს NSAID-ები, მათ შორის მელოქსიკამი, წარმოადგენს პირველი რიგის ფარმაკოლოგიურ თერაპიას. მელოქსიკამი ამცირებს ზურგის ტკივილს, სიმტკიცეს და აუმჯობესებს ხერხემლის მობილობას.
12 წლის და მეტი ასაკის მოზარდებში მელოქსიკამი ინიშნება იუვენილური ართრიტის სიმპტომატური მკურნალობისთვის (EMA SmPC).
მნიშვნელოვანია: მელოქსიკამი არის სიმპტომატური პრეპარატი და არ მოქმედებს დაავადების პათოგენეზზე. იგი ამცირებს ტკივილსა და ანთებას, მაგრამ არ აჩერებს სახსრის დესტრუქციულ პროცესებს.
ოსტეოართრიტი:
რევმატოიდული ართრიტი:
ანკილოზური სპონდილიტი:
საინექციო ფორმა (ი/მ):
ტაბლეტები მიიღება საკვებთან ერთად, საკმარისი რაოდენობის წყლით, დღეში ერთხელ. გელი გამოიყენება ლოკალურად, თხელი ფენით, დღეში 2-3-ჯერ.
აბსორბცია: მელოქსიკამი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა პერორალური მიღებისას შეადგენს 89%-ს. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში (Cmax) მიიღწევა 5–6 საათში. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის ხარისხზე. მდგრადი მდგომარეობის კონცენტრაცია მიიღწევა 3–5 დღეში (EMA SmPC).
განაწილება: მელოქსიკამი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს (>99%, ძირითადად ალბუმინს). განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 11 ლ. კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც მისი კონცენტრაცია შეადგენს პლაზმური კონცენტრაციის 40–50%-ს.
მეტაბოლიზმი: მელოქსიკამი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში CYP2C9 და CYP3A4 ფერმენტების მეშვეობით. წარმოიქმნება ოთხი ფარმაკოლოგიურად არააქტიური მეტაბოლიტი. ძირითადი მეტაბოლური გზაა 5'-ჰიდროქსიმეთილ მეტაბოლიტის წარმოქმნა.
ექსკრეცია: ელიმინაცია ხდება თანაბრად შარდითა და განავლით მეტაბოლიტების სახით. უცვლელი სახით გამოიყოფა 3%-ზე ნაკლები. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 20 საათს (15–25 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ დოზირების (BNF 87).
პლაზმური კლირენსი: 8 მლ/წთ.
ყველა NSAID-ის მსგავსად, მელოქსიკამის ხანგრძლივი გამოყენება ასოცირდება კარდიოვასკულარული თრომბოტიკური მოვლენების რისკის მომატებასთან (EMA SmPC). გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტები დოზადამოკიდებულია და ხანდაზმულ პაციენტებში უფრო ხშირია.
ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, ჰეპარინი, DOAC-ები): მელოქსიკამი ზრდის სისხლდენის რისკს. საჭიროა INR-ის მონიტორინგი და, სასურველია, ერთდროული გამოყენების თავიდან აცილება.
ლითიუმი: NSAID-ები ამცირებს ლითიუმის რენალურ კლირენსს, რაც იწვევს პლაზმური კონცენტრაციის მომატებას და ტოქსიკურობის რისკს. საჭიროა ლითიუმის დონის მონიტორინგი.
მეტოტრექსატი: მელოქსიკამი ზრდის მეტოტრექსატის ჰემატოლოგიურ ტოქსიკურობას ტუბულარული სეკრეციის დათრგუნვით.
ACE ინჰიბიტორები და ARB-ები: NSAID-ები ამცირებს ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდის თირკმლის ფუნქციის გაუარესების რისკს, განსაკუთრებით დეჰიდრატაციისას.
დიურეტიკები: ეფექტურობის შემცირება და ჰიპერკალიემიის რისკი (კალიუმშემნახავი დიურეტიკები).
სხვა NSAID-ები (ასპირინის ჩათვლით): ერთდროული გამოყენება ზრდის გასტროინტესტინალური წყლულებისა და სისხლდენის რისკს. ასპირინის დაბალი დოზის ანტიაგრეგაციული ეფექტი შეიძლება შესუსტდეს.
კორტიკოსტეროიდები: ერთდროული გამოყენება ზრდის GI წყლულებისა და სისხლდენის რისკს.
SSRI/SNRI ანტიდეპრესანტები: სისხლდენის რისკის მომატება (EMA SmPC).
ციკლოსპორინი: ნეფროტოქსიკურობის რისკის ზრდა.
მელოქსიკამი უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში, რადგან შეიძლება გამოიწვიოს:
I და II ტრიმესტრში გამოყენება რეკომენდებული არ არის, გარდა აუცილებლობის შემთხვევებისა. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევებით ტერატოგენულობა არ დადასტურებულა, თუმცა ადამიანის ორსულობის პერიოდში გამოყენების შესახებ მონაცემები შეზღუდულია.
FDA კატეგორია: C (I-II ტრიმესტრი), D (III ტრიმესტრი).
მელოქსიკამი გამოიყოფა დედის რძეში. თუმცა კონცენტრაცია დაბალია, ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება რეკომენდებული არ არის. საჭიროების შემთხვევაში მიზანშეწონილია ალტერნატიული ანალგეტიკის (მაგ., იბუპროფენი, პარაცეტამოლი) არჩევა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მელოქსიკამის შემცველი პრეპარატები ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდების სახით:
მელოქსიკამის შემცველი გენერიკული პრეპარატები ასევე წარმოდგენილია სხვადასხვა მწარმოებლის მიერ. პრეპარატის შერჩევისას მიზანშეწონილია ექიმთან და ფარმაცევტთან კონსულტაცია.
პერორალური ფორმით მიღებისას ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი იწყება დაახლოებით 1-2 საათში, ხოლო მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 3–5 დღიანი რეგულარული მიღების შემდეგ, როცა მდგრადი მდგომარეობის კონცენტრაცია დგინდება პლაზმაში. საინექციო ფორმის ეფექტი უფრო სწრაფად ვლინდება.
ალკოჰოლის ერთდროული მოხმარება მნიშვნელოვნად ზრდის კუჭ-ნაწლავის ლორწოვანი გარსის დაზიანების, წყლულებისა და სისხლდენის რისკს. მელოქსიკამის მიღების პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარება კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული.
მელოქსიკამი უფრო სელექტიურად თრგუნავს COX-2-ს, რაც თეორიულად და კლინიკური კვლევების მიხედვით ასოცირდება გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტების ნაკლებ სიხშირესთან. გარდა ამისა, მელოქსიკამის ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებით, მაშინ როცა დიკლოფენაკი ჩვეულებრივ დღეში 2–3-ჯერ ინიშნება.
მელოქსიკამი გამიზნულია მინიმალური ეფექტური დოზით, უმოკლესი ვადით გამოსაყენებლად. ქრონიკული დაავადებების (რევმატოიდული ართრიტი, ოსტეოართრიტი) დროს ხანგრძლივი მიღება შესაძლებელია ექიმის მეთვალყურეობით, თირკმლის ფუნქციის, სისხლის სურათისა და კუჭ-ნაწლავის მდგომარეობის პერიოდული მონიტორინგით (NICE NG226).
მაღალი რისკის პაციენტებში (ხანდაზმული ასაკი, GI წყლულის ანამნეზი, ანტიკოაგულანტების ერთდროული გამოყენება, ასპირინის თანმხლები თერაპია) რეკომენდებულია გასტროპროტექციის მიზნით PPI-ის (ომეპრაზოლი, პანტოპრაზოლი) ერთდროული დანიშვნა (BNF 87).
მელოქსიკამის პერორალური ფორმა არ არის რეკომენდებული 12 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის, რადგან ამ ასაკობრივ ჯგუფში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები არასაკმარისია. პედიატრიულ პრაქტიკაში უპირატესობა ენიჭება იბუპროფენს ან ნაპროქსენს (EMA SmPC).