Methylprednisolone · INN
Methylprednisolone (Methylprednisolone) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
მეთილპრედნიზოლონი (Methylprednisolone) არის სინთეზური გლუკოკორტიკოიდი, რომელიც გამოიყენება ანთებითი, ალერგიული, აუტოიმუნური და იმუნოსუპრესიული მდგომარეობების სამკურნალოდ. პრედნიზოლონის მეთილირებული ანალოგია და ხასიათდება უფრო ძლიერი ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებით და ნაკლები მინერალოკორტიკოიდური აქტივობით. გამოიყენება პერორალურად, ინტრავენურად (პულს-თერაპია), ინტრამუსკულარულად და ინტრაარტიკულარულად. ძირითადი ჩვენებებია: ბრონქული ასთმის გამწვავება, რევმატოიდული ართრიტი, სისტემური წითელი მგლურა, მწვავე ალერგიული რეაქციები, ტრანსპლანტაციის უარყოფის პროფილაქტიკა, მულტიპლური სკლეროზის გამწვავება და სხვა. მაღალი დოზებით ხანგრძლივი გამოყენება ასოცირდება სერიოზულ გვერდით ეფექტებთან — ოსტეოპოროზი, კუშინგის სინდრომი, ჰიპერგლიკემია, იმუნოსუპრესია (BNF 87).
მეთილპრედნიზოლონი (INN: Methylprednisolone) არის სინთეზური გლუკოკორტიკოსტეროიდი, რომელიც მიეკუთვნება კორტიკოსტეროიდების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. იგი შეიქმნა 1955 წელს Upjohn კომპანიის მიერ, როგორც პრედნიზოლონის 6α-მეთილირებული წარმოებული, რაც გაზარდა გლუკოკორტიკოიდური აქტივობა და შეამცირა არასასურველი მინერალოკორტიკოიდური ეფექტი (სითხისა და ნატრიუმის რეტენცია).
მეთილპრედნიზოლონი ხელმისაწვდომია სამ ძირითად ფორმაში:
ფარმაკოლოგიური აქტივობის მიხედვით, მეთილპრედნიზოლონი პრედნიზოლონზე დაახლოებით 1,25-ჯერ ძლიერია გლუკოკორტიკოიდური ეფექტით: 4 მგ მეთილპრედნიზოლონი ეკვივალენტურია 5 მგ პრედნიზოლონის ან 20 მგ ჰიდროკორტიზონის. მინერალოკორტიკოიდური აქტივობა მინიმალურია, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გულსისხლძარღვთა პათოლოგიის მქონე პაციენტებში (EMA SmPC).
პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ესენციური მედიკამენტების ნუსხაში, როგორც ანთების საწინააღმდეგო და იმუნოსუპრესიული საშუალება (WHO Model List). საქართველოში ფართოდ გამოიყენება როგორც ამბულატორიულ, ისე სტაციონარულ პრაქტიკაში, განსაკუთრებით პულს-თერაპიის სახით აუტოიმუნურ დაავადებებში.
მეთილპრედნიზოლონი ახორციელებს თავის ფარმაკოლოგიურ ეფექტებს ძირითადად გენომური მექანიზმით, ინტრაცელულარული გლუკოკორტიკოიდური რეცეპტორების (GR) მეშვეობით, თუმცა მაღალი დოზების დროს არაგენომური მექანიზმებიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს.
მეთილპრედნიზოლონი, როგორც ლიპოფილური მოლეკულა, თავისუფლად გადალახავს უჯრედის მემბრანას და ციტოპლაზმაში უკავშირდება გლუკოკორტიკოიდურ რეცეპტორს (GR-α). შედეგად ხდება რეცეპტორის კონფორმაციული ცვლილება, სითბოს შოკის ცილებისგან (HSP90, HSP70) დისოციაცია და ჰორმონ-რეცეპტორული კომპლექსის ტრანსლოკაცია ბირთვში.
ბირთვში კომპლექსი უკავშირდება დნმ-ის გლუკოკორტიკოიდ-საპასუხო ელემენტებს (GRE) და არეგულირებს გენის ტრანსკრიფციას ორი ძირითადი გზით:
მაღალი დოზებით (პულს-თერაპია, 500–1000 მგ/დღეში) მეთილპრედნიზოლონი ახდენს სწრაფ არაგენომურ ეფექტებს — მემბრანის სტაბილიზაცია, T-ლიმფოციტების რეცეპტორებთან პირდაპირი ურთიერთქმედება, მიტოქონდრიული მემბრანის გამტარიანობის ცვლილება და აპოპტოზის ინდუცირება (EMA SmPC).
მეთილპრედნიზოლონი იწვევს ლიმფოციტების რედისტრიბუციას სისხლიდან ლიმფოიდურ ქსოვილში, ამცირებს ცირკულირებადი T- და B-ლიმფოციტების, მონოციტებისა და ეოზინოფილების რაოდენობას. თრგუნავს ანტიგენის პრეზენტაციას, ციტოკინების წარმოქმნას და ანტისხეულების სინთეზს. ასტიმულირებს ეოზინოფილების აპოპტოზს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ალერგიული დაავადებების მკურნალობისას.
ფოსფოლიპაზა A₂-ის ინჰიბიციის გზით ამცირებს არაქიდონის მჟავის გამოთავისუფლებას და, შესაბამისად, პროსტაგლანდინების, თრომბოქსანებისა და ლეიკოტრიენების სინთეზს. ამცირებს კაპილარულ გამტარიანობას, ტკივილსა და შეშუპებას ანთების კერაში (BNF 87).
მეთილპრედნიზოლონი გამოიყენება მრავალი დაავადებისა და პათოლოგიური მდგომარეობის სამკურნალოდ:
(BNF 87; EMA SmPC; WHO Model List)
მეთილპრედნიზოლონის დოზა ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია ჩვენებაზე, დაავადების სიმძიმეზე და პაციენტის პასუხზე.
მოზრდილები:
ბავშვები:
სტანდარტული დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო, თუმცა ჰემოდიალიზის დროს დამატებითი დოზა შეიძლება დასჭირდეს, რადგან მეთილპრედნიზოლონი ნაწილობრივ დიალიზდება.
მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის დროს მეტაბოლიზმი შენელებულია; საჭიროა დოზის შემცირება და კლინიკური მონიტორინგი.
ხანგრძლივი (>3 კვირა) ან მაღალდოზიანი თერაპიის შემდეგ მკვეთრი მოხსნა დაუშვებელია — საჭიროა თანდათანობითი შემცირება თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქის სუპრესიის თავიდან ასაცილებლად (BNF 87).
პერორალური მეთილპრედნიზოლონი სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 80–89%. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია მიიღწევა 1–2 საათში. ინტრავენური შეყვანისას ეფექტი იწყება წუთებში (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 1,2–1,5 ლ/კგ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება — 77%, ძირითადად ალბუმინთან. ტრანსკორტინთან (CBG) კავშირი მინიმალურია, რაც განასხვავებს ბუნებრივი კორტიზოლისგან. კარგად გადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერში, პლაცენტაში და გამოიყოფა დედის რძეში.
მეტაბოლიზმი მიმდინარეობს ღვიძლში, ძირითადად CYP3A4 ფერმენტის მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლიტები (6β-ჰიდროქსიმეთილპრედნიზოლონი, 20β-ჰიდროქსიმეთილპრედნიზოლონი) არააქტიურია. ღვიძლის ფერმენტების ინდუქტორებმა და ინჰიბიტორებმა შეიძლება მნიშვნელოვნად იმოქმედონ მეტაბოლიზმის სიჩქარეზე.
გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით მეტაბოლიტების სახით. ნახევარდაშლის პერიოდი პლაზმაში შეადგენს 2,5–3,5 საათს, ხოლო ბიოლოგიური ნახევარდაშლის პერიოდი (ქსოვილოვანი ეფექტი) — 18–36 საათს, რაც საშუალო ხანგრძლივობის გლუკოკორტიკოიდად აკლასიფიცირებს (BNF 87).
მეთილპრედნიზოლონის გვერდითი ეფექტები დოზადამოკიდებულია და მკურნალობის ხანგრძლივობასთან კორელირებს.
(BNF 87; EMA SmPC)
(BNF 87)
მეთილპრედნიზოლონი ურთიერთქმედებს მრავალ მედიკამენტთან, რაც კლინიკურად მნიშვნელოვანია:
(BNF 87; EMA SmPC)
მეთილპრედნიზოლონი გადის პლაცენტურ ბარიერს, თუმცა ნაკლებად, ვიდრე დექსამეთაზონი ან ბეტამეთაზონი, რადგან ნაწილობრივ ინაქტივირდება პლაცენტარული 11β-ჰიდროქსისტეროიდდეჰიდროგენაზა 2 (11β-HSD2) ფერმენტით.
ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში გამოვლინდა ტერატოგენური ეფექტი (სახის ნაპრალი). ადამიანებში ხანგრძლივი გამოყენებისას პირველ ტრიმესტრში სახის ნაპრალის რისკი უმნიშვნელოდ იზრდება. FDA კატეგორია: C.
ორსულობის დროს გამოყენება დასაშვებია, როდესაც კლინიკური სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. მაღალი დოზებით ხანგრძლივი თერაპიისას ახალშობილს შეიძლება განუვითარდეს თირკმელზედა ჯირკვლის სუპრესია — საჭიროა ნეონატოლოგიური მეთვალყურეობა (EMA SmPC).
მეთილპრედნიზოლონი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. დაბალი და საშუალო დოზების (≤8 მგ/დღეში) დროს ძუძუთი კვება, ჩვეულებრივ, უსაფრთხოდ ითვლება. მაღალდოზიანი თერაპიისას რეკომენდებულია მიღებიდან 4 საათის განმავლობაში ძუძუთი კვების გადადება (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მეთილპრედნიზოლონი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, მათ შორის:
დეტალური ინფორმაცია კონკრეტული პრეპარატების შესახებ იხილეთ შესაბამის გვერდებზე: /medications/ სექციაში.
პრეპარატის შეძენა შესაძლებელია აფთიაქებში, თუმცა საინექციო ფორმები ძირითადად სტაციონარებში გამოიყენება.
მეთილპრედნიზოლონი პრედნიზოლონის მეთილირებული ანალოგია. 4 მგ მეთილპრედნიზოლონი ეკვივალენტურია 5 მგ პრედნიზოლონის. მეთილპრედნიზოლონს აქვს ნაკლები მინერალოკორტიკოიდური აქტივობა, რაც ნიშნავს ნაკლებ სითხის რეტენციასა და შეშუპებას. ამიტომ იგი პრეფერენციულია პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ გულის უკმარისობა ან არტერიული ჰიპერტენზია.
მოკლევადიანი თერაპია (3–7 დღე) ზოგადად უსაფრთხოა. ხანგრძლივი გამოყენება (>3 კვირა) მოითხოვს რეგულარულ მონიტორინგს — არტერიული წნევა, სისხლის გლუკოზა, ძვლის სიმკვრივე, კალიუმის დონე. მნიშვნელოვანია, რომ ხანგრძლივი თერაპიის შემდეგ მოხსნა უნდა მოხდეს თანდათანობით, თირკმელზედა ჯირკვლის კრიზის თავიდან ასაცილებლად (BNF 87).
არა. 3 კვირაზე მეტი ხანგრძლივობით ან მაღალი დოზებით გამოყენების შემდეგ მკვეთრი მოხსნა სახიფათოა — შეიძლება განვითარდეს თირკმელზედა ჯირკვლის მწვავე უკმარისობა (ადისონის კრიზი), რომელიც ვლინდება სისუსტით, ჰიპოტენზიით, გულისრევით, ტკივილით კუნთებში და პოტენციურად სიცოცხლისთვის საშიშია. დოზა უნდა შემცირდეს თანდათანობით, ექიმის მეთვალყურეობით.
პულს-თერაპია გულისხმობს მეთილპრედნიზოლონის ნატრიუმის სუქცინატის (Solu-Medrol®) მაღალი დოზების (500–1000 მგ) ინტრავენურ ინფუზიას, ჩვეულებრივ 3–5 დღის განმავლობაში. ინფუზია ტარდება ნელა, მინიმუმ 30–60 წუთის განმავლობაში, სტაციონარულ პირობებში, სისხლის წნევისა და გულის რითმის მონიტორინგით. ეს მეთოდი გამოიყენება მულტიპლური სკლეროზის, მძიმე ვასკულიტისა და ტრანსპლანტატის უარყოფის დროს.
ხანგრძლივი გლუკოკორტიკოიდული თერაპიისას რეკომენდებულია: კალციუმის (1000–1200 მგ/დღეში) და D ვიტამინის (800–1000 სე/დღეში) მიღება; ოსტეოპოროზის მაღალი რისკის შემთხვევაში — ბისფოსფონატები; პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორი NSAID-ებთან ერთად გამოყენებისას; სისხლის გლუკოზის რეგულარული კონტროლი; ოფთალმოლოგიური გამოკვლევა წელიწადში ერთხელ მაინც (NICE NG223; BNF 87).
ალკოჰოლის მოხმარება მეთილპრედნიზოლონის ფონზე არ არის რეკომენდებული, რადგან ორივე ზრდის კუჭ-ნაწლავის ლორწოვანი გარსის დაზიანებისა და პეპტიური წყლულის განვითარების რისკს. გარდა ამისა, ალკოჰოლი ამძიმებს გლუკოკორტიკოიდით გამოწვეულ მეტაბოლურ დარღვევებს, განსაკუთრებით ჰიპერგლიკემიასა და ჰეპატოტოქსიკურობას.