metamizolum natricum · INN
metamizolum natricum (metamizolum natricum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 11 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ანალგინი
OTCანალგინი · · tablets
ანალგინი (მეტამიზ)50%2მლ#10თურ
OTCანალგინი (მეტამიზ)50%2მლ#10თურ · 50% · tablets
ანალგინი 0.5გ #10ტ (ბელ)
OTCანალგინი 0.5გ #10ტ (ბელ) · 0.5 g · tablets
ანალგინი 0.5გ #10ტ (დარნიცა)
OTCანალგინი 0.5გ #10ტ (დარნიცა) · 0.5 g · tablets
ანალგინი 0.5გ #20ტ (ბულგ)
OTCანალგინი 0.5გ #20ტ (ბულგ) · 0.5 g · tablets
ანალგინი 50% 2მლ #10ა (ბელ)
OTCანალგინი 50% 2მლ #10ა (ბელ) · 50% · ა
ანალგინი მაქსი 1000მგ#20პაკ
OTCანალგინი მაქსი 1000მგ#20პაკ · 1000 mg · tablets
სპაზმალგონი
OTCსპაზმალგონი · · ointment
სპაზმალგონი (სპაზმატონი)#50ტ
OTCსპაზმალგონი (სპაზმატონი)#50ტ · · ointment
სპაზმალგონი 2მლ #10ა
OTCსპაზმალგონი 2მლ #10ა · 2 ml · ointment
სპაზმალგონი 5მლ #10ა
OTCსპაზმალგონი 5მლ #10ა · 5 ml · ointment
მეტამიზოლ ნატრიუმი (ანალგინი, დიპირონი) არის პირაზოლონის ჯგუფის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (NSAID), რომელიც ფართოდ გამოიყენება ტკივილგამაყუჩებლად, ანტიპირეტიკად და სპაზმოლიტიკურ მიზნებში. პრეპარატი ეფექტურია საშუალო და ძლიერი ტკივილის, ცხელების და კოლიკური ტკივილის დროს. მეტამიზოლი ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, საინექციო ხსნარისა და სუსპენზიის ფორმით. მიუხედავად მაღალი ეფექტურობისა, პრეპარატის გამოყენება შეზღუდულია ზოგიერთ ქვეყანაში (აშშ, დიდი ბრიტანეთი) აგრანულოციტოზის რისკის გამო. საქართველოში მეტამიზოლი ფართოდ გამოიყენება და ხელმისაწვდომია მრავალი ბრენდული სახელწოდებით, მათ შორის „ანალგინი". პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) მრავალი ქვეყნის კონტექსტში.
მეტამიზოლ ნატრიუმი (INN: metamizolum natricum), ასევე ცნობილი როგორც დიპირონი ან ნოვალგინი, წარმოადგენს პირაზოლონის წარმოებულ ანალგეტიკურ, ანტიპირეტიკულ და სპაზმოლიტიკურ პრეპარატს. ქიმიურად იგი არის ნატრიუმის [(2,3-დიჰიდრო-1,5-დიმეთილ-3-ოქსო-2-ფენილ-1H-პირაზოლ-4-ილ)მეთილამინო]მეთანსულფონატის მონოჰიდრატი.
პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1920 წელს გერმანიაში კომპანია Hoechst AG-ის მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში შემოვიდა 1922 წლიდან. მან სწრაფად მოიპოვა პოპულარობა მისი ძლიერი ანალგეტიკური და ანტიპირეტიკული ეფექტის წყალობით. თუმცა 1970-იანი წლებიდან, აგრანულოციტოზის შემთხვევების გამოვლენის შემდეგ, პრეპარატი ამოიღეს ბაზრიდან ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის აშშ-ში (1977), დიდ ბრიტანეთში და შვედეთში. მიუხედავად ამისა, იგი კვლავ ფართოდ გამოიყენება ევროპის მრავალ ქვეყანაში (გერმანია, ესპანეთი, პოლონეთი), სამხრეთ ამერიკაში, აზიაში და დსთ-ს ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში.
ფარმაკოლოგიურად მეტამიზოლი მიეკუთვნება არაოპიოიდური ანალგეტიკების ჯგუფს და ხშირად კლასიფიცირდება როგორც არატიპიური NSAID ან ცალკე ფარმაკოლოგიური ჯგუფის — პირაზოლონების — წარმომადგენელი. კლასიკური NSAID-ებისგან განსხვავებით, მეტამიზოლს აქვს სუსტი ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება, მაგრამ გამოირჩევა ძლიერი ანალგეტიკური და ანტიპირეტიკული ეფექტით, ასევე ფლობს სპაზმოლიტიკურ თვისებებს, განსაკუთრებით გლუვ კუნთოვან ქსოვილზე (EMA SmPC).
მეტამიზოლ ნატრიუმის მოქმედების მექანიზმი მრავალფაქტორიანია და სრულად ჯერ კიდევ არ არის გარკვეული. ძირითადი ფარმაკოლოგიური ეფექტები მოიცავს რამდენიმე მნიშვნელოვან მექანიზმს:
მეტამიზოლი და მისი აქტიური მეტაბოლიტები (განსაკუთრებით 4-მეთილამინოანტიპირინი [4-MAA] და 4-ამინოანტიპირინი [4-AA]) ახდენენ ციკლოოქსიგენაზა-1 (COX-1) და ციკლოოქსიგენაზა-2 (COX-2) ფერმენტების ინჰიბირებას, რაც იწვევს პროსტაგლანდინების (PGE2, PGF2α) სინთეზის შემცირებას. თუმცა, კლასიკური NSAID-ებისგან განსხვავებით, COX ინჰიბირება ძირითადად ხდება ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში (ცნს), რაც ხსნის მის ძლიერ ანალგეტიკურ და ანტიპირეტიკულ ეფექტს პერიფერიული ანთების საწინააღმდეგო მოქმედების შედარებითი სისუსტის პირობებში (BNF 87).
ზოგიერთი მკვლევარი ვარაუდობს, რომ მეტამიზოლი შეიძლება მოქმედებდეს COX-3 (COX-1-ის სპლაისური ვარიანტი) ინჰიბირების გზით, რომელიც ძირითადად ექსპრესირდება ცნს-ში. ეს მექანიზმი ხსნის პრეპარატის ცენტრალურ ანალგეტიკურ და ანტიპირეტიკურ ეფექტს.
თანამედროვე კვლევებით დადასტურდა, რომ მეტამიზოლის მეტაბოლიტები (არაქიდონოილამიდები) მოქმედებენ კანაბინოიდური CB1 და CB2 რეცეპტორების მეშვეობით, რაც ხელს უწყობს ტკივილის შეგრძნების მოდულაციას დაღმავალი ტკივილსამაკავებელი სისტემის აქტივაციის გზით.
მეტამიზოლი არაპირდაპირად ააქტიურებს ოპიოიდურ სისტემას ენდორფინებისა და ენკეფალინების გამოთავისუფლების გზით, რაც ასევე ხელს უწყობს ანალგეზიას.
პრეპარატი ინჰიბირებს ინტრაცელულარული კალციუმის მობილიზაციას გლუვ კუნთოვან უჯრედებში, რაც იწვევს გლუვი კუნთების რელაქსაციას. ამ მექანიზმით აიხსნება მეტამიზოლის ეფექტურობა ვისცერული (კოლიკური) ტკივილის დროს — თირკმლის კოლიკა, ნაღვლის კოლიკა და მენსტრუალური ტკივილი (EMA SmPC).
ანტიპირეტიკული ეფექტი მიიღწევა ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრში პროსტაგლანდინ E2-ის (PGE2) სინთეზის დათრგუნვით, რაც იწვევს სხეულის ტემპერატურის ნორმალიზაციას ცხელების დროს.
მეტამიზოლ ნატრიუმი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
მეტამიზოლი ფართოდ გამოიყენება პერიოპერაციულ ანალგეზიაში, განსაკუთრებით მულტიმოდალური ტკივილის მართვის სქემებში, სადაც იგი ამცირებს ოპიოიდების საჭიროებას (NICE NG136).
საინექციო ფორმა გამოიყენება გადაუდებელ სიტუაციებში — მწვავე ტკივილის სინდრომის დროს, მაღალი ცხელების (ჰიპერთერმიის) კუპირებისთვის, ასევე „ლიტიკური ნარევის" შემადგენლობაში.
შენიშვნა: მეტამიზოლი არ არის რეკომენდებული პირველი რიგის ანალგეტიკად ან ანტიპირეტიკად — იგი გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა სხვა საშუალებები არაეფექტურია ან უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
პერორალურად:
საინექციო (ი/მ ან ი/ვ):
| ასაკი/წონა | ერთჯერადი დოზა | მაქსიმალური დღიური დოზა | |---|---|---| | 3–11 თვე (5–8 კგ) | 50–100 მგ | 400 მგ | | 1–3 წელი (9–15 კგ) | 75–250 მგ | 750 მგ | | 4–6 წელი (16–23 კგ) | 125–350 მგ | 1000 მგ | | 7–9 წელი (24–30 კგ) | 200–450 მგ | 1500 მგ | | 10–14 წელი (31–53 კგ) | 250–700 მგ | 2000 მგ |
ბავშვებისთვის სასურველია სუსპენზიის ან სანთლების ფორმა. 3 თვემდე ან 5 კგ-ზე ნაკლები წონის ბავშვებისთვის პრეპარატი უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
ღვიძლის მძიმე უკმარისობის დროს დოზის შემცირება აუცილებელია, რადგან პრეპარატი მეტაბოლიზდება ღვიძლში. მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის დროს გამოყენება არ არის რეკომენდებული.
პრეპარატი გამოიყენება მოკლე კურსით — სასურველია არაუმეტეს 3–5 დღისა სპეციალისტის რეკომენდაციის გარეშე.
მეტამიზოლ ნატრიუმი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად ჰიდროლიზდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში აქტიურ მეტაბოლიტად — 4-მეთილამინოანტიპირინად (4-MAA). ბიოშეღწევადობა >85%. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1–1.5 საათში პერორალური მიღებიდან. საინექციო ფორმის შემთხვევაში ეფექტი ვითარდება 20–30 წუთში (EMA SmPC).
4-MAA თანაბრად ნაწილდება ქსოვილებში. ცილებთან შეკავშირება — 58%. განაწილების მოცულობა (Vd) — დაახლოებით 0.7 ლ/კგ. პრეპარატი გადადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერში, რაც უზრუნველყოფს ცენტრალურ ანალგეტიკურ ეფექტს. ასევე გადადის პლაცენტარულ ბარიერში და გამოიყოფა დედის რძეში.
მეტამიზოლი წარმოადგენს პროწამალს (prodrug). ღვიძლში ჰიდროლიზდება რამდენიმე აქტიურ მეტაბოლიტად:
CYP450 სისტემის ფერმენტები (CYP2B6, CYP3A4) მონაწილეობენ მეტაბოლიზმში.
მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით (>90%). ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½): 4-MAA — 2.5–4 საათი; 4-AA — 3.7–8 საათი. მეტამიზოლის მეტაბოლიტები დიალიზირებადია.
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: ინტრავენური შეყვანის შემდეგ პაციენტი უნდა დარჩეს სამედიცინო დაწესებულებაში მინიმუმ 30 წუთი ალერგიული რეაქციების მონიტორინგისთვის (EMA SmPC).
ციკლოსპორინი: მეტამიზოლი ამცირებს ციკლოსპორინის პლაზმურ კონცენტრაციას CYP3A4 ინდუქციის გზით. ერთდროული გამოყენებისას საჭიროა ციკლოსპორინის დონის მონიტორინგი (BNF 87).
მეტოტრექსატი: მეტამიზოლი ზრდის მეტოტრექსატის ჰემატოტოქსიკურობის რისკს, რადგან კონკურენცია ხდება თირკმლის ტუბულარული სეკრეციისთვის.
ორალური ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი): მეტამიზოლმა შეიძლება გააძლიეროს ანტიკოაგულანტური ეფექტი CYP2C9 ინჰიბირების გზით. INR-ის მონიტორინგი აუცილებელია.
ლითიუმი: მეტამიზოლი ამცირებს ლითიუმის რენალურ ექსკრეციას, რაც ზრდის ტოქსიკურობის რისკს.
ანტიჰიპერტენზიული საშუალებები: მეტამიზოლმა შეიძლება შეამციროს ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატების (აგფ ინჰიბიტორები, დიურეტიკები) ეფექტურობა.
ქლორპრომაზინი: ერთდროულმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე ჰიპოთერმია.
სხვა მიელოტოქსიკური პრეპარატები: მეტამიზოლის კომბინაცია ციტოტოქსიკურ პრეპარატებთან, კარბამაზეპინთან, ტიამაზოლთან ზრდის ჰემატოლოგიური გართულებების რისკს.
ალკოჰოლი: აძლიერებს მეტამიზოლის სედატიურ ეფექტს და ჰეპატოტოქსიკურობის რისკს.
CYP2B6 სუბსტრატები: მეტამიზოლი ინდუცირებს CYP2B6 ფერმენტს, რამაც შეიძლება შეამციროს ბუპროპიონის, ეფავირენზის, მეტადონის პლაზმური კონცენტრაცია (EMA SmPC).
მეტამიზოლი უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში დუქტუს არტერიოზუსის ნაადრევი დახურვის, ნეონატალური თირკმლის ფუნქციის დარღვევისა და ანტიაგრეგაციული ეფექტით გამოწვეული მშობიარობის დროს სისხლდენის რისკის გამო.
I და II ტრიმესტრში გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ აბსოლუტური აუცილებლობის შემთხვევაში, სარგებელ-რისკის შეფასების შემდეგ. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ აჩვენა ტერატოგენური ეფექტი, თუმცა ადამიანებზე ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები არ არსებობს.
FDA კატეგორია: არ აქვს მინიჭებული (აშშ-ში ამოღებულია ბაზრიდან). ავსტრალიის TGA — კატეგორია C.
მეტამიზოლის მეტაბოლიტები გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვება არ არის რეკომენდებული პრეპარატის მიღებიდან 48 საათის განმავლობაში. თუ ანალგეზია აუცილებელია მეძუძური ქალისთვის, სასურველია ალტერნატიული პრეპარატები — პარაცეტამოლი ან იბუპროფენი (EMA SmPC).
საქართველოში მეტამიზოლ ნატრიუმი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში რეცეპტის გარეშე (OTC), თუმცა საინექციო ფორმა ძირითადად სამედიცინო დაწესებულებებში გამოიყენება (WHO Model List).
ანალგინი (მეტამიზოლი) და პარაცეტამოლი ორივე ტკივილგამაყუჩებელი და ცხელების დამწევია, მაგრამ განსხვავებული ფარმაკოლოგიური პროფილი აქვთ. მეტამიზოლს აქვს უფრო ძლიერი ანალგეტიკური ეფექტი და სპაზმოლიტიკური მოქმედება, რაც მას ეფექტურს ხდის კოლიკური ტკივილის დროს. თუმცა მეტამიზოლს გააჩნია აგრანულოციტოზის რისკი, რის გამოც პარაცეტამოლი რჩება პირველი არჩევანის ანტიპირეტიკად და ანალგეტიკად, განსაკუთრებით ბავშვებსა და ორსულებში.
არა, მეტამიზოლი არ არის განკუთვნილი ხანგრძლივი მოხმარებისთვის. რეკომენდებულია არაუმეტეს 3–5 დღის განმავლობაში გამოყენება ექიმის რეკომენდაციის გარეშე. ხანგრძლივმა გამოყენებამ მნიშვნელოვნად ზრდის აგრანულოციტოზისა და სხვა სისხლის დაავადებების რისკს. ქრონიკული ტკივილის მართვისთვის აუცილებელია ექიმის კონსულტაცია ალტერნატიული თერაპიის შესარჩევად.
მეტამიზოლი აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთში, ავსტრალიაში, შვედეთში და ზოგიერთ სხვა ქვეყანაში ამოღებულია ბაზრიდან აგრანულოციტოზის (სისხლში გრანულოციტების მკვეთრი შემცირება) რისკის გამო. ეს იშვიათი, მაგრამ პოტენციურად ფატალური გვერდითი ეფექტია. მიუხედავად ამისა, მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის გერმანიაში, ესპანეთში და საქართველოში, სარგებელ-რისკის ბალანსი მიჩნეულია ხელსაყრელად მოკლევადიანი გამოყენების პირობებში.
მეტამიზოლი შეიძლება გამოყენებულ იქნას 3 თვეზე უფროსი (და 5 კგ-ზე მეტი წონის) ბავშვებისთვის შესაბამისი ფორმით (სუსპენზია, რექტალური სუპოზიტორია) და მკაცრად ასაკობრივი დოზით. თუმცა ბავშვებში პირველი რიგის ანტიპირეტიკებად რჩება პარაცეტამოლი და იბუპროფენი; მეტამიზოლი გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა ისინი არაეფექტურია ან უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ პრეპარატის მიღება და მიმართეთ ექიმს, თუ შეამჩნევთ: აუხსნელი ცხელება, ყელის ტკივილი, პირის ღრუს წყლულები (აგრანულოციტოზის ნიშნები), კანის გამონაყარი ან ქავილი, სუნთქვის გაძნელება (ალერგიული რეაქცია), სისხლჩაქცევები კანში (თრომბოციტოპენია), შარდის ოდენობის შემცირება (თირკმლის ფუნქციის დარღვევა).
კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი აძლიერებს მეტამიზოლის ჰეპატოტოქსიკურ ეფექტს, ზრდის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სისხლდენის რისკს და შეიძლება გამოიწვიოს მკვეთრი ჰიპოტენზია (არტერიული წნევის ვარდნა). ალკოჰოლთან ერთად მიღება ასევე ზრდის ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე მავნე ეფექტის რისკს.