losartanum · INN
losartanum (losartanum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 7 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლორისტა (ლოსარტანMedr100მგ#28ტ
OTCლორისტა (ლოსარტანMedr100მგ#28ტ · 100 mg · ა
ლორისტა 100მგ #28ტ
OTCლორისტა 100მგ #28ტ · 100 mg · ა
ლორისტა 25მგ #28ტ
OTCლორისტა 25მგ #28ტ · 25 mg · ა
ლორისტა 50მგ #28ტ
OTCლორისტა 50მგ #28ტ · 50 mg · ა
ლორისტა H 100მგ/12.5მგ #28ტ
OTCლორისტა H 100მგ/12.5მგ #28ტ · 100 mg · ა
ლორისტა H 50მგ/12.5მგ #28ტ
OTCლორისტა H 50მგ/12.5მგ #28ტ · 50 mg · ა
ლორისტა HD 100მგ/25მგ #28ტ
OTCლორისტა HD 100მგ/25მგ #28ტ · 100 mg · ა
ლოზარტანი (Losartanum) არის ანგიოტენზინ II რეცეპტორების ბლოკატორი (ARB), რომელიც გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, დიაბეტური ნეფროპათიის და გულის უკმარისობის სამკურნალოდ. პრეპარატი სელექციურად ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის AT₁ რეცეპტორებს, რაც იწვევს სისხლძარღვების გაფართოებას, ალდოსტერონის სეკრეციის შემცირებას და არტერიული წნევის დაქვეითებას. ლოზარტანი პირველი ARB კლასის პრეპარატია, რომელიც FDA-მ 1995 წელს დაამტკიცა. მიიღება პერორალურად, დღეში ერთხელ ან ორჯერ, ჩვეულებრივი დოზა მოზრდილებში 50-100 მგ-ია. ხასიათდება კარგი ამტანობითა და უსაფრთხოების პროფილით; ACE ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, იშვიათად იწვევს მშრალ ხველას. უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს და ბილატერალური თირკმლის არტერიების სტენოზის შემთხვევაში (BNF 87, WHO Model List).
ლოზარტანი (INN: Losartanum) წარმოადგენს ანგიოტენზინ II-ის რეცეპტორების ანტაგონისტს (ARB — Angiotensin II Receptor Blocker), რომელიც მიეკუთვნება სარტანების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ეს არის პირველი არასპეციფიკური სარტანი, რომელიც კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა და რენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემის (RAAS) მოდულაციის ახალი მიდგომა შემოიტანა.
ლოზარტანი შეიმუშავა DuPont-ის ფარმაცევტულმა კომპანიამ (შემდგომში Merck & Co.) 1980-იანი წლების ბოლოს. 1995 წელს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) დაამტკიცა ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ სავაჭრო სახელწოდებით Cozaar®. ეს იყო რევოლუციური ნაბიჯი კარდიოლოგიაში, რადგან ACE ინჰიბიტორებთან შედარებით ლოზარტანი ხასიათდებოდა უკეთესი ამტანობით, განსაკუთრებით — ხველის გვერდითი ეფექტის არარსებობით (EMA SmPC).
ქიმიურად ლოზარტანი წარმოადგენს ბიფენილტეტრაზოლის წარმოებულს მოლეკულური ფორმულით C₂₂H₂₃ClN₆O. პრეპარატი არის პროწამალი — ღვიძლში მეტაბოლიზდება აქტიურ მეტაბოლიტად EXP-3174, რომელიც 10-40-ჯერ უფრო ძლიერი ანტაგონისტია AT₁ რეცეპტორებზე, ვიდრე თავად ლოზარტანი. ეს თვისება განასხვავებს მას სხვა სარტანებისგან (BNF 87).
ლოზარტანი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების მოდელურ სიაში (WHO Model List), რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას გლობალურ ჯანდაცვაში. ფართოდ გამოიყენება როგორც მონოთერაპიის სახით, ასევე კომბინაციაში ჰიდროქლორთიაზიდთან ან ამლოდიპინთან.
ლოზარტანის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება რენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემის (RAAS) სელექციურ ბლოკადას AT₁ რეცეპტორების დონეზე.
ფიზიოლოგიურად, თირკმელების იუქსტაგლომერულური უჯრედები გამოყოფენ რენინს, რომელიც ანგიოტენზინოგენს გარდაქმნის ანგიოტენზინ I-ად. შემდეგ ანგიოტენზინ-გარდამქმნელი ფერმენტი (ACE) ანგიოტენზინ I-ს გარდაქმნის ანგიოტენზინ II-ად — ძლიერ ვაზოკონსტრიქტორად. ანგიოტენზინ II მოქმედებს ორი ტიპის რეცეპტორზე: AT₁ და AT₂.
ლოზარტანი სელექციურად და კონკურენტულად უკავშირდება AT₁ რეცეპტორებს, რომლებიც ლოკალიზებულია სისხლძარღვების გლუვ კუნთოვან უჯრედებში, თირკმლის თირკმელზედა ჯირკვლებში, გულსა და ტვინში. AT₁ რეცეპტორების ბლოკადის შედეგად:
ACE ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, ლოზარტანი არ ზემოქმედებს ბრადიკინინის მეტაბოლიზმზე. ACE ფერმენტის ბლოკადა ზრდის ბრადიკინინის კონცენტრაციას, რაც ხველის მიზეზია. ლოზარტანი ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის ეფექტს რეცეპტორის დონეზე, ამიტომ ბრადიკინინის დონე არ იცვლება (BNF 87).
ლოზარტანს აქვს უნიკალური ურიკოზურული ეფექტი — ზრდის შარდმჟავას ექსკრეციას, რაც ამცირებს ჰიპერურიკემიას. ეს თვისება არ ახასიათებს სხვა სარტანებს და დამატებით სარგებელს იძლევა პოდაგრის რისკის მქონე პაციენტებში. ასევე, ლოზარტანს ახასიათებს ანტიაგრეგაციული მოქმედება თრომბოქსან A₂-ის რეცეპტორებზე (EMA SmPC).
ლოზარტანი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ლოზარტანი ჩვენებულია არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ მოზრდილებსა და 6 წლის ზევით ბავშვებში. გამოიყენება როგორც პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიული საშუალება, განსაკუთრებით ACE ინჰიბიტორებით გამოწვეული ხველის შემთხვევაში. NICE-ის გაიდლაინების (NG136) მიხედვით, ARB პრეპარატები რეკომენდებულია ACE ინჰიბიტორების ალტერნატივად ჰიპერტენზიის A საფეხურზე.
ლოზარტანი ჩვენებულია დიაბეტური ნეფროპათიის სამკურნალოდ მე-2 ტიპის შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებში პროტეინურიით (≥0.5 გ/დღეში). RENAAL კვლევამ აჩვენა, რომ ლოზარტანი 16%-ით ამცირებს ბოლო სტადიის თირკმლის დაავადების განვითარების რისკს პლაცებოსთან შედარებით (EMA SmPC).
ლოზარტანი გამოიყენება გულის ქრონიკული უკმარისობის სამკურნალოდ, როდესაც ACE ინჰიბიტორებით მკურნალობა შეუფერებელია გვერდითი ეფექტების გამო. ELITE II კვლევის მიხედვით, ლოზარტანი არაუარესი ალტერნატივაა კაპტოპრილთან შედარებით გულის უკმარისობის მქონე პაციენტებში (BNF 87).
LIFE კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით, ლოზარტანი ჩვენებულია ინსულტის რისკის შესამცირებლად ჰიპერტენზიისა და მარცხენა პარკუჭის ჰიპერტროფიის (ეკგ-ით დადასტურებული) მქონე პაციენტებში. ლოზარტანმა ატენოლოლთან შედარებით 25%-ით შეამცირა ინსულტის რისკი (EMA SmPC).
კლინიკურ პრაქტიკაში ლოზარტანი ასევე გამოიყენება მარფანის სინდრომთან ასოცირებული აორტის დილატაციის პროგრესირების შესანელებლად, თუმცა ეს ჩვენება ოფიციალურად არ არის დამტკიცებული ყველა ქვეყანაში.
არტერიული ჰიპერტენზია:
დიაბეტური ნეფროპათია:
გულის ქრონიკული უკმარისობა:
ინსულტის პრევენცია (LVH):
6-18 წლის ასაკის ბავშვები (ჰიპერტენზია):
დოზის კორექცია არ არის საჭირო თირკმლის უკმარისობის შემთხვევაში, მათ შორის ჰემოდიალიზზე მყოფ პაციენტებში. თუმცა, ორმხრივი თირკმლის არტერიის სტენოზისას პრეპარატი უკუნაჩვენებია (BNF 87).
ღვიძლის დარღვევის მქონე პაციენტებში რეკომენდებულია შემცირებული საწყისი დოზა — 25 მგ/დღეში. მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული კლინიკური გამოცდილების ნაკლებობის გამო (EMA SmPC).
ტაბლეტი მიიღება პერორალურად, საკვების მიუხედავად, დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, თუმცა სასურველია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს.
ლოზარტანი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. სისტემური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 33%-ს, რაც განპირობებულია ინტენსიური პირველი გავლის მეტაბოლიზმით. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა 1 საათში ლოზარტანისთვის და 3-4 საათში აქტიური მეტაბოლიტისთვის (EXP-3174). საკვები არ ცვლის ბიოშეღწევადობას მნიშვნელოვნად (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 34 ლიტრს. ლოზარტანი და მისი აქტიური მეტაბოლიტი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს (>99%), ძირითადად ალბუმინს. პრეპარატი არ კვეთს ჰემატო-ენცეფალურ ბარიერს მნიშვნელოვანი რაოდენობით (BNF 87).
ლოზარტანი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემით, ძირითადად CYP2C9 და ნაკლებად CYP3A4 იზოფერმენტებით. წარმოქმნილი აქტიური მეტაბოლიტი E-3174 (EXP-3174) არის კარბოქსილის მჟავა, რომელიც 10-40-ჯერ უფრო ძლიერი AT₁ ანტაგონისტია. CYP2C9 პოლიმორფიზმის მქონე პაციენტებში (ნელი მეტაბოლიზერები) შეიძლება შემცირდეს აქტიური მეტაბოლიტის კონცენტრაცია (EMA SmPC).
ლოზარტანი და მისი მეტაბოლიტები გამოიყოფა როგორც თირკმლებით (~35%), ისე ნაღველით/განავლით (~60%). ნახევარდაშლის პერიოდი შეადგენს 2 საათს ლოზარტანისთვის და 6-9 საათს აქტიური მეტაბოლიტისთვის, რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღების რეჟიმის გამოყენებისა. ჰემოდიალიზი არ შლის ლოზარტანს ეფექტურად (BNF 87).
ლოზარტანი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტების პროფილი პლაცებოსთან ახლოს არის მრავალ კლინიკურ კვლევაში.
კალიუმის დონის მომატება:
RAAS-ის ორმაგი ბლოკადა:
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (NSAID):
CYP2C9 ინჰიბიტორები:
ლითიუმი:
დიურეტიკები:
ლოზარტანი უკუნაჩვენებია ორსულობის ყველა ტრიმესტრში. FDA კატეგორია: D (მტკიცებულება ფეტალური რისკის შესახებ).
ორსულობის პირველ ტრიმესტრში RAAS ინჰიბიტორების ექსპოზიცია ასოცირებულია თანდაყოლილი მალფორმაციების მომატებულ რისკთან. მეორე და მესამე ტრიმესტრში ლოზარტანმა შეიძლება გამოიწვიოს:
ორსულობის დადგომის შემთხვევაში პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს. ორსულობის დაგეგმვისას რეკომენდებულია სხვა ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებაზე გადასვლა (მაგ., მეთილდოპა, ნიფედიპინი, ლაბეტალოლი) (NICE NG133, EMA SmPC).
ლოზარტანის გადასვლა დედის რძეში ადამიანებში არ არის შესწავლილი, თუმცა ცხოველურ მოდელებში პრეპარატი აღმოჩენილია რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში ლოზარტანის გამოყენება არ არის რეკომენდებული, განსაკუთრებით ნეონატალურ და ადრეულ პოსტნატალურ პერიოდში (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლოზარტანი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა სავაჭრო დასახელებით:
კონკრეტული ბრენდის ხელმისაწვდომობა და ფასი შეიძლება განსხვავდებოდეს. დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ შესაბამისი მედიკამენტების გვერდები. ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი პრეპარატი ბიოეკვივალენტურია ორიგინალთან და შეიძლება ურთიერთჩანაცვლებით გამოყენებულ იქნას ექიმის რეკომენდაციით (WHO Model List).
ლოზარტანის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყება მიღებიდან 1-2 საათში. თუმცა, მაქსიმალური თერაპიული ეფექტის მისაღწევად საჭიროა 3-6 კვირიანი რეგულარული მიღება. არტერიული წნევის სრული კონტროლისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს დოზის ტიტრაცია ან კომბინირებულ თერაპიაზე გადასვლა (BNF 87).
ლოზარტანს არ ახასიათებს „rebound" ჰიპერტენზია, რომელიც ზოგიერთ ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატს (მაგ., ბეტა-ბლოკატორებს, კლონიდინს) ახლავს თან. მიუხედავად ამისა, პრეპარატის შეწყვეტა ექიმის გარეშე არ არის რეკომენდებული, რადგან ჰიპერტენზიის უკონტროლო მიმდინარეობა ზრდის კარდიოვასკულურ რისკს.
ლოზარტანი, როგორც პირველი სარტანი, ხასიათდება რამდენიმე უნიკალური თვისებით: (1) აქვს ურიკოზურული ეფექტი, რაც სასარგებლოა ჰიპერურიკემიის მქონე პაციენტებში; (2) არის პროწამალი, ამიტომ მისი ეფექტი ნაწილობრივ დამოკიდებულია CYP2C9-ით მეტაბოლიზმზე; (3) აქვს შედარებით მოკლე ნახევარდაშლის პერიოდი, რაც ზოგჯერ ორჯერადი მიღების აუცილებლობას ქმნის. ტელმისარტანს და ვალსარტანს უფრო ხანგრძლივი მოქმედება აქვთ (EMA SmPC).
ალკოჰოლი აძლიერებს ლოზარტანის ჰიპოტენზიურ ეფექტს, რაც შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, გულის წასვლა და ორთოსტატიული ჰიპოტენზია. რეკომენდებულია ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა ლოზარტანით მკურნალობის პერიოდში. გარდა ამისა, ალკოჰოლის ქრონიკული მოხმარება ზრდის ღვიძლის მეტაბოლიზმზე დამოკიდებულ ურთიერთქმედებების რისკს (BNF 87).
დიახ, ლოზარტანით მკურნალობის დაწყებიდან 1-2 კვირის შემდეგ რეკომენდებულია სისხლის ელექტროლიტების (კალიუმი, ნატრიუმი) და თირკმლის ფუნქციის (კრეატინინი, eGFR) შეფასება. შემდგომ — ყოველ 6-12 თვეში, ან დოზის ცვლილებისას, თანმხლები მედიკამენტების დამატებისას, ან კლინიკური მდგომარეობის ცვლილებისას (NICE NG136).
ორივე პრეპარატი ეფექტურია ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ და ორგანოპროტექციის უზრუნველსაყოფად. ძირითადი განსხვავებაა ამტანობაში: ლოზარტანი მნიშვნელოვნად ნაკლებად იწვევს მშრალ ხველას (ACE ინჰიბიტორებით გამოწვეული ხველის სიხშირე 5-20%-ია). თუ პაციენტი ACE ინჰიბიტორს კარგად იტანს, გადასვლა არ არის აუცილებელი. NICE-ის გაიდლაინების მიხედვით, ARB-ები რეკომენდებულია ACE ინჰიბიტორების აუტანლობის შემთხვევაში (NICE NG136, BNF 87).