ketotifenum · INN
ketotifenum (ketotifenum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 1 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კეტოტიფენი (Ketotifenum) არის მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი და მასტოციტების მემბრანის სტაბილიზატორი, რომელიც გამოიყენება ალერგიული დაავადებების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის. პრეპარატი ეფექტურია ბრონქული ასთმის, ალერგიული რინიტის, ალერგიული კონიუნქტივიტისა და ატოპიური დერმატიტის დროს. კეტოტიფენი მოქმედებს H₁-ჰისტამინური რეცეპტორების ბლოკადით და მასტოციტებიდან ჰისტამინისა და სხვა ანთებითი მედიატორების გამოთავისუფლების თრგუნვით. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, სიროფისა და თვალის წვეთების სახით. ძირითადი გვერდითი ეფექტია სედაცია და ძილიანობა, რომელიც, როგორც წესი, მკურნალობის გაგრძელებისას მცირდება. პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითად მედიკამენტთა მოდელურ სიაში (WHO Model List) და ფართოდ გამოიყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში.
კეტოტიფენი (კეტოტიფენის ჰიდროგენფუმარატი) არის ბენზოციკლოჰეფტათიოფენის ჯგუფის ანტიალერგიული პრეპარატი, რომელიც აერთიანებს ანტიჰისტამინურ და მასტოციტების სტაბილიზაციურ თვისებებს. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1970-იან წლებში შვეიცარიულ ფარმაცევტულ კომპანია Sandoz-ის (ამჟამად Novartis) მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში შეიტანეს 1976 წელს.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, კეტოტიფენი მიეკუთვნება ანტიჰისტამინურ პრეპარატებს სისტემური მოხმარებისთვის (ATC კოდი: R06AX17). იგი ასევე კლასიფიცირდება როგორც თვალის ანტიალერგიული საშუალება (S01GX08) თვალის წვეთების ფორმით გამოყენებისას.
კეტოტიფენი გამოირჩევა ორმაგი მოქმედების მექანიზმით — ის ერთდროულად ახორციელებს H₁-რეცეპტორების კონკურენტულ ბლოკადას და მასტოციტების დეგრანულაციის ინჰიბიციას. ეს ორმაგი ფარმაკოლოგიური აქტივობა განასხვავებს მას კლასიკური ანტიჰისტამინური პრეპარატებისგან და აახლოებს კრომოგლიკატის ტიპის მედიკამენტებთან (BNF 87).
პრეპარატი ხელმისაწვდომია სამ ძირითად ფარმაცევტულ ფორმაში: ტაბლეტები (1 მგ), სიროფი (1 მგ/5 მლ) და თვალის წვეთები (0,025%). თვალის წვეთების ფორმა განსაკუთრებით პოპულარულია ალერგიული კონიუნქტივიტის მკურნალობაში მისი სწრაფი ლოკალური ეფექტის გამო.
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ კეტოტიფენი შეიტანა ძირითად მედიკამენტთა მოდელურ სიაში, როგორც ბავშვებისთვის განკუთვნილი ანტიალერგიული საშუალება, რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას გლობალურ ჯანდაცვაში (WHO Model List).
კეტოტიფენის მოქმედების მექანიზმი მრავალმხრივია და მოიცავს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ ფარმაკოლოგიურ გზას.
კეტოტიფენი წარმოადგენს H₁-ჰისტამინური რეცეპტორების არაკონკურენტულ ანტაგონისტს (ინვერსიულ აგონისტს). იგი უკავშირდება H₁-რეცეპტორის არააქტიურ კონფორმაციას და სტაბილიზებს მას, რითაც ხელს უშლის ჰისტამინის მიერ გამოწვეულ სიგნალურ კასკადს. ეს მოიცავს ფოსფოლიპაზა C-ის აქტივაციის ინჰიბიციას, ინოზიტოლტრიფოსფატის (IP₃) წარმოქმნის შემცირებას და, შესაბამისად, უჯრედშიდა კალციუმის კონცენტრაციის მატების პრევენციას (EMA SmPC).
კეტოტიფენის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფარმაკოლოგიური თვისებაა მასტოციტების (სქელკედლიანი უჯრედების) მემბრანის სტაბილიზაცია. პრეპარატი თრგუნავს მასტოციტების დეგრანულაციას, რითაც ამცირებს ჰისტამინის, ლეიკოტრიენების, პროსტაგლანდინების და სხვა ანთებითი მედიატორების გამოთავისუფლებას. ეს ეფექტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბრონქული ასთმის პროფილაქტიკის კონტექსტში, რადგან იგი პრევენციას უკეთებს როგორც ადრეულ, ისე გვიან ალერგიულ რეაქციას.
კეტოტიფენი თრგუნავს ეოზინოფილების ქემოტაქსისს და აქტივაციას ალერგიული ანთების ადგილას. ეს მოქმედება ხორციელდება ეოზინოფილების ადჰეზიის მოლეკულების ექსპრესიის შემცირებითა და პრომიგრაციული ციტოკინების (IL-5, IL-8, ეოტაქსინი) ეფექტების ბლოკადით.
კეტოტიფენი ავლენს ანტაგონისტურ აქტივობას თრომბოციტების აქტივაციის ფაქტორის (PAF) მიმართ, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ალერგიული ანთების პათოგენეზში. PAF-ის ბლოკადა ხელს უწყობს ბრონქოსპაზმის, სისხლძარღვთა გამტარობის მატებისა და ეოზინოფილური ინფილტრაციის შემცირებას.
კვლევებმა აჩვენა, რომ კეტოტიფენი ინჰიბირებს კალციუმის არხებს მასტოციტებსა და გლუვ კუნთოვან უჯრედებში, რაც ხელს უწყობს ბრონქოდილატაციას და ანთებითი მედიატორების სეკრეციის შემცირებას.
აღსანიშნავია, რომ კეტოტიფენის პროფილაქტიკური ეფექტი სრულად ვლინდება მკურნალობის დაწყებიდან 4-6 კვირის შემდეგ, რაც მიუთითებს მასტოციტების სტაბილიზაციის კუმულაციურ ეფექტზე.
კეტოტიფენი გამოიყენება ალერგიული და ატოპიური დაავადებების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის. ძირითადი ჩვენებები მოიცავს:
კეტოტიფენი ინიშნება ბრონქული ასთმის ხანგრძლივი პროფილაქტიკური მკურნალობისთვის, განსაკუთრებით ალერგიული (ატოპიური) ასთმის დროს. პრეპარატი ამცირებს ასთმის შეტევების სიხშირეს და სიმძიმეს, თუმცა არ გამოიყენება მწვავე ბრონქოსპაზმის მოხსნისთვის. იგი განსაკუთრებით ეფექტურია ბავშვთა ასთმის მართვაში, სადაც ხშირად გამოიყენება როგორც დამატებითი თერაპია ინჰალაციურ კორტიკოსტეროიდებთან ერთად (NICE NG80).
პრეპარატი ეფექტურია როგორც სეზონური, ისე მრავალწლიური ალერგიული რინიტის სიმპტომების — ცხვირის გაჭედვის, ცემინების, რინორეის და ცხვირის ქავილის — შესამცირებლად.
კეტოტიფენის თვალის წვეთები (0,025%) ინიშნება ალერგიული კონიუნქტივიტის მკურნალობისთვის, მათ შორის სეზონური და მრავალწლიური ფორმების დროს. ლოკალური გამოყენება უზრუნველყოფს სწრაფ ეფექტს ქავილის, სიწითლისა და ცრემლდენის შესამცირებლად (EMA SmPC).
კეტოტიფენი გამოიყენება ატოპიური დერმატიტის და ქრონიკული ურტიკარიის სიმპტომატური მკურნალობისთვის. პრეპარატი ამცირებს კანის ქავილს, სიწითლეს და გამონაყარს.
კეტოტიფენი ერთ-ერთი ძირითადი სიმპტომატური საშუალებაა სისტემური მასტოციტოზის მკურნალობაში. იგი ამცირებს მასტოციტების მედიატორების გამოთავისუფლებით გამოწვეულ სიმპტომებს — კანის გამოვლინებებს, დიარეას, აბდომინალურ ტკივილს და ანაფილაქსიის ეპიზოდებს.
პრეპარატი ასევე გამოიყენება საკვების ალერგიის, ალერგიული ბრონქიტისა და ანაფილაქსიის პროფილაქტიკაში, თუმცა ამ ჩვენებების მტკიცებულებათა ბაზა შედარებით სუსტია.
ორალური მიღება:
ორალური მიღება:
ორალური მიღება:
კეტოტიფენი ძირითადად ღვიძლში მეტაბოლიზდება, ამიტომ თირკმლის უკმარისობის დროს დოზის კორექტირება, როგორც წესი, არ არის საჭირო. მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს რეკომენდებულია სიფრთხილე.
ღვიძლის უკმარისობის დროს საჭიროა დოზის შემცირება ან მიღების ინტერვალის გაზრდა, რადგან პრეპარატის მეტაბოლიზმი შეიძლება შენელდეს. მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის დროს გამოყენება არ არის რეკომენდებული.
კეტოტიფენი ორალური მიღების შემდეგ თითქმის სრულად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 50%-ს პირველი გავლის მეტაბოლიზმის გამო. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 2-4 საათის შემდეგ. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის ხარისხზე, თუმცა ანელებს Tmax-ს (EMA SmPC).
პრეპარატი ფართოდ ნაწილდება ქსოვილებში. განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 2,7 ლ/კგ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება — 75%. კეტოტიფენი კვეთს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც ხსნის მის სედატიურ ეფექტს.
კეტოტიფენი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ძირითადი მეტაბოლური გზებია:
ძირითადი მეტაბოლიტი — კეტოტიფენ-N-გლუკურონიდი — ფარმაკოლოგიურად პრაქტიკულად არააქტიურია.
ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 21 საათს (12-27 საათის დიაპაზონში). პრეპარატი ძირითადად გამოიყოფა თირკმელებით მეტაბოლიტების სახით (60-70%), 1%-ზე ნაკლები — უცვლელი სახით. დანარჩენი ნაწილი გამოიყოფა განავლით. წონასწორული კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა 3-4 დღის განმავლობაში რეგულარული მიღებისას.
ლოკალური (თვალის) გამოყენებისას სისტემური აბსორბცია მინიმალურია. პრეპარატი თვალის ქსოვილებში აღწევს თერაპიულ კონცენტრაციას რამდენიმე წუთში ინსტილაციის შემდეგ.
გვერდითი ეფექტების მართვისთვის რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყება დაბალი დოზით, საღამოს მიღებით და დოზის თანდათანობითი გაზრდა (EMA SmPC).
კეტოტიფენით მკურნალობა არ უნდა შეწყდეს მკვეთრად, განსაკუთრებით ასთმის პროფილაქტიკის მიზნით გამოყენებისას, რადგან შესაძლებელია ასთმის სიმპტომების გამწვავება.
ცენტრალური ნერვული სისტემის დეპრესანტები: კეტოტიფენი პოტენცირებს სედატიურ ეფექტს სხვა ცნს-ის დეპრესანტებთან — ბენზოდიაზეპინებთან, ოპიოიდებთან, ბარბიტურატებთან, ანტიფსიქოტიკებთან და ტრიციკლურ ანტიდეპრესანტებთან ერთად მიღებისას. კომბინაცია მოითხოვს სიფრთხილეს (BNF 87).
ალკოჰოლი: ეთანოლი ძლიერად აძლიერებს კეტოტიფენის სედატიურ ეფექტს. პაციენტებს ურჩიენ თავი შეიკავონ ალკოჰოლის მოხმარებისგან მკურნალობის პერიოდში.
პერორალური ანტიდიაბეტური საშუალებები: კეტოტიფენის თანადროულმა მიღებამ პერორალურ ჰიპოგლიკემიურ საშუალებებთან (მეტფორმინი, გლიბენკლამიდი) შეიძლება გამოიწვიოს შექცევადი თრომბოციტოპენია. საჭიროა თრომბოციტების მონიტორინგი კომბინირებული თერაპიის დროს (EMA SmPC).
ანტიჰისტამინური პრეპარატები: სხვა ანტიჰისტამინურ პრეპარატებთან ერთობლივი გამოყენება ზრდის ანტიქოლინერგული გვერდითი ეფექტების (პირის სიმშრალე, ყაბზობა, შარდის რეტენცია) რისკს.
ანტიეპილეფსიური პრეპარატები: კეტოტიფენმა შეიძლება შეამციროს ანტიეპილეფსიური საშუალებების (ფენიტოინი, კარბამაზეპინი, ვალპროის მჟავა) ეფექტურობა კრუნჩხვითი ზღურბლის შემცირების გამო. ეპილეფსიით დაავადებულ პაციენტებში საჭიროა ანტიკონვულსანტების დოზის კორექტირება.
სედატიური ანტიჰისტამინები: პირველი თაობის ანტიჰისტამინებთან (დიფენჰიდრამინი, ქლორფენირამინი) კომბინაციამ შეიძლება გამოიწვიოს გადაჭარბებული სედაცია.
ბრონქოდილატატორები: კეტოტიფენი არ ახდენს მნიშვნელოვან ფარმაკოლოგიურ ურთიერთქმედებას β₂-აგონისტებთან (სალბუტამოლი), თეოფილინთან ან ინჰალაციურ კორტიკოსტეროიდებთან, რაც იძლევა კომბინირებული ანტიასთმური თერაპიის უსაფრთხოდ გამოყენების საშუალებას.
კეტოტიფენი FDA-ის კლასიფიკაციით მიეკუთვნება C კატეგორიას — ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა გვერდითი ეფექტები ნაყოფზე, ხოლო ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები ფეხმძიმე ქალებში არ ჩატარებულა. პრეპარატის გამოყენება ორსულობის პერიოდში დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს ნაყოფისთვის.
ცხოველურ მოდელებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა, რომ თერაპიულ დოზებზე მნიშვნელოვნად მაღალი დოზების გამოყენება არ იწვევდა ტერატოგენულ ეფექტს, თუმცა აღინიშნა ნაყოფის წონის შემცირება. მიუხედავად ამისა, EMA რეკომენდაციით, ორსულობის პირველ ტრიმესტრში კეტოტიფენის გამოყენება თავიდან უნდა იქნეს აცილებული (EMA SmPC).
კეტოტიფენი გამოიყოფა დედის რძეში. მიუხედავად იმისა, რომ ბავშვზე მიღწეული კონცენტრაციები, სავარაუდოდ, დაბალია, მეძუძური ქალებისთვის პრეპარატის გამოყენება რეკომენდებული არ არის. თუ მკურნალობა აუცილებელია, საჭიროა ძუძუთი კვების შეწყვეტის ან პრეპარატის შეწყვეტის საკითხის განხილვა სარგებელ-რისკის თანაფარდობის შეფასებით.
თვალის წვეთების ფორმა, მისი მინიმალური სისტემური აბსორბციის გამო, შედარებით უსაფრთხოა ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში, თუმცა მკურნალობის დანიშვნა მხოლოდ ექიმის გადაწყვეტილებით უნდა მოხდეს.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კეტოტიფენი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა სავაჭრო სახელწოდებით:
თვალის წვეთების სახით ხელმისაწვდომია:
პრეპარატი საქართველოში ხელმისაწვდომია რეცეპტის გარეშე (OTC სტატუსი). ფასები ვარირებს მწარმოებლისა და ფარმაცევტული ფორმის მიხედვით. დეტალური ინფორმაციისთვის კონკრეტული ბრენდების შესახებ ეწვიეთ შესაბამის გვერდებს /medications/ სექციაში.
კეტოტიფენის ანტიჰისტამინური ეფექტი იწყება პირველივე დღეებიდან, თუმცა სრული პროფილაქტიკური ეფექტი, განსაკუთრებით ასთმის შემთხვევაში, ვითარდება 4-6 კვირის განმავლობაში. ეს დაკავშირებულია მასტოციტების სტაბილიზაციის კუმულაციურ ეფექტთან. ამიტომ მნიშვნელოვანია მკურნალობის გაგრძელება მინიმუმ 6-8 კვირის განმავლობაში ეფექტურობის შეფასებამდე. ადრე დანიშნული ანტიასთმური თერაპია არ უნდა შეწყდეს კეტოტიფენის დანიშვნის დასაწყისში (BNF 87).
კეტოტიფენი დამტკიცებულია 6 თვეზე მეტი ასაკის ბავშვებისთვის. პედიატრიულ პრაქტიკაში უპირატესობა ენიჭება სიროფის ფორმას (1 მგ/5 მლ), რომელიც უზრუნველყოფს დოზის ზუსტ მიწოდებას. ბავშვებში სედაცია ნაკლებად გამოხატულია, თუმცა შესაძლებელია პარადოქსული აგზნებისა და გაღიზიანების განვითარება. სიროფის შემადგენლობაში შემავალი შაქრის გამო, დიაბეტის მქონე ბავშვებში საჭიროა სიფრთხილე (WHO Model List).
კეტოტიფენი თავადაც ანტიჰისტამინური პრეპარატია, ამიტომ სხვა ანტიჰისტამინებთან (ცეტირიზინი, ლორატადინი, დესლორატადინი) ერთდროული მიღება, როგორც წესი, არ არის რეკომენდებული ანტიქოლინერგული გვერდითი ეფექტების გაძლიერებისა და ზედმეტი სედაციის რისკის გამო. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში ალერგოლოგ-იმუნოლოგმა შეიძლება დანიშნოს კომბინირებული თერაპია ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე.
დიახ, წონის მატება კეტოტიფენის ერთ-ერთი ცნობილი გვერდითი ეფექტია, რომელიც დაკავშირებულია მადის სტიმულაციასთან. ეს ეფექტი უფრო გამოხატულია ხანგრძლივი მკურნალობის (3 თვეზე მეტი) დროს. წონის მატების პრევენციისთვის რეკომენდებულია დიეტური კონტროლი და ფიზიკური აქტივობა. ზოგიერთ შემთხვევაში, განსაკუთრებით ბავშვებში, ეს ეფექტი შეიძლება სასარგებლოც კი იყოს ჰიპოტროფიის მქონე პაციენტებისთვის.
კეტოტიფენით მკურნალობა არ უნდა შეწყდეს მკვეთრად, განსაკუთრებით ასთმის პროფილაქტიკის მიზნით გამოყენებისას. რეკომენდებულია დოზის თანდათანობითი შემცირება 2-4 კვირის განმავლობაში. მკვეთრმა შეწყვეტამ შეიძლება გამოიწვიოს ასთმის სიმპტომების გამწვავება. მკურნალობის შეწყვეტის გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს მკურნალმა ექიმმა (EMA SmPC).
კეტოტიფენის თვალის წვეთების შემადგენლობაში შემავალმა კონსერვანტმა (ბენზალკონიუმის ქლორიდი) შეიძლება დააზიანოს რბილი კონტაქტური ლინზები. რეკომენდებულია ლინზების მოხსნა წვეთების ჩაწვეთების წინ და მათი ხელახალი ჩადება არა უადრეს 15 წუთისა. ზოგიერთი კონსერვანტის გარეშე ფორმულა (unit-dose) ხელმისაწვდომია და შეიძლება გამოყენებულ იქნას ლინზების მოხსნის გარეშე.