Ketonal · INN
კეტონალი (Ketonal) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კეტოპროფენი (ბრენდული სახელით კეტონალი) წარმოადგენს არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატს (ნაასპ/NSAID), რომელიც მიეკუთვნება არილპროპიონის მჟავის ჯგუფს. იგი გამოიყენება ტკივილის, ანთებისა და ცხელების სამკურნალოდ სხვადასხვა მდგომარეობებში — რევმატოიდული ართრიტი, ოსტეოართრიტი, ანკილოზირებადი სპონდილიტი, პოსტოპერაციული ტკივილი, დისმენორეა და საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემის სხვა დაავადებები. კეტოპროფენი ხელმისაწვდომია პერორალური (ტაბლეტები, კაფსულები), პარენტერალური (ინტრამუსკულური/ინტრავენური), რექტალური (სუპოზიტორიები) და ტოპიკური (გელი) ფორმებით. პრეპარატი მოქმედებს ციკლოოქსიგენაზას (COX-1 და COX-2) ფერმენტების ინჰიბიციით, რითაც ამცირებს პროსტაგლანდინების სინთეზს. საქართველოში ფართოდ არის წარმოდგენილი სხვადასხვა ფორმით და დოზირებით (BNF 87).
---
კეტოპროფენი (INN: Ketoprofen) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (NSAID), რომელიც ქიმიურად წარმოადგენს 2-(3-ბენზოილფენილ)-პროპიონის მჟავას. იგი მიეკუთვნება არილპროპიონის მჟავის (პროფენების) ქვეჯგუფს, ისევე როგორც იბუპროფენი და ნაპროქსენი, თუმცა გამოირჩევა უფრო მაღალი ანალგეზიური და ანთების საწინააღმდეგო აქტივობით.
კეტოპროფენი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1967 წელს ფრანგულ ფარმაცევტულ კომპანია Rhône-Poulenc-ში. სამედიცინო პრაქტიკაში მისი გამოყენება დაიწყო 1970-იანი წლების დასაწყისში ევროპაში, ხოლო აშშ-ში FDA-ს მიერ დამტკიცებულ იქნა 1986 წელს. დღეისათვის კეტოპროფენი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List).
ბრენდული სახელწოდება Ketonal (კეტონალი) ეკუთვნის კომპანია Sandoz/Lek Pharmaceuticals-ს (სლოვენია, Novartis-ის ჯგუფი) და წარმოადგენს კეტოპროფენის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ბრენდს მსოფლიოში, მათ შორის საქართველოშიც.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით კეტოპროფენი მიეკუთვნება:
კეტოპროფენი ხასიათდება სამი ძირითადი ფარმაკოლოგიური ეფექტით: ანალგეზიური (ტკივილგამაყუჩებელი), ანტიპირეტული (ცხელების დამწევი) და ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებით (EMA SmPC).
---
კეტოპროფენის ფარმაკოლოგიური მოქმედება განპირობებულია რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებული მექანიზმით:
კეტოპროფენის ძირითადი მოქმედების მექანიზმი დაკავშირებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის — როგორც COX-1, ისე COX-2 იზოფორმების — არასელექციურ, შექცევად ინჰიბიციასთან. COX ფერმენტი კატალიზაციას უკეთებს არაქიდონის მჟავის გარდაქმნას პროსტაგლანდინ H₂-ად, რომელიც შემდგომ გარდაიქმნება სხვადასხვა პროსტანოიდებად: პროსტაგლანდინებად (PGE₂, PGD₂, PGF₂α), პროსტაციკლინად (PGI₂) და თრომბოქსან A₂-ად (TXA₂).
PGE₂-ის სინთეზის დათრგუნვით კეტოპროფენი ამცირებს:
კეტოპროფენი, COX ინჰიბიციის გარდა, ნაწილობრივ თრგუნავს 5-ლიპოქსიგენაზას (5-LOX) გზასაც, რითაც ამცირებს ლეიკოტრიენების (LTB₄) წარმოქმნას. ეს თვისება განასხვავებს მას ბევრი სხვა NSAID-ისგან და განაპირობებს მის უფრო გამოხატულ ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებას (BNF 87).
კეტოპროფენი ასევე ახდენს ბრადიკინინის სტაბილიზაციას ლიზოსომის მემბრანებზე და თრგუნავს მის გამოთავისუფლებას. ბრადიკინინი წარმოადგენს ძლიერ ალგოგენურ (ტკივილის გამომწვევ) პეპტიდს და სისხლძარღვების გამტარებლობის მომატების მედიატორს.
თანამედროვე კვლევებით დადასტურებულია, რომ კეტოპროფენი ასევე ახდენს ცენტრალურ ანალგეზიურ ეფექტს ზურგის ტვინის დონეზე, სადაც COX-2 ინჰიბიციით ამცირებს ცენტრალურ სენსიტიზაციას ქრონიკული ტკივილის დროს.
აღსანიშნავია, რომ კეტოპროფენი არსებობს როგორც რაცემატი (R და S ენანტიომერების ნარევი), ხოლო ანთების საწინააღმდეგო აქტივობა ძირითადად S(+)-ენანტიომერს (დექსკეტოპროფენი) ეკუთვნის, რომელიც ცალკე აქტიურ ნივთიერებადაც გამოიყენება (EMA SmPC).
---
კეტოპროფენი გამოიყენება მრავალფეროვანი ტკივილური და ანთებითი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
კეტოპროფენი ფართოდ გამოიყენება პოსტოპერაციული ტკივილის მართვაში, როგორც მონოთერაპიით, ისე მულტიმოდალური ანალგეზიის ნაწილად (NICE NG136).
კეტოპროფენი ეფექტურია სტომატოლოგიური ოპერაციების შემდგომი ტკივილის მართვაში.
აღსანიშნავია, რომ კეტოპროფენი გამოიყენება მხოლოდ სიმპტომატური მკურნალობისთვის და არ მოქმედებს დაავადების პროგრესირებაზე (BNF 87).
---
| ჩვენება | დოზა | მაქსიმალური დღიური დოზა | |---------|------|--------------------------| | ანთებითი რევმატული დაავადებები | 100–200 მგ/დღეში, 2–3 მიღებად | 200 მგ/დღეში | | მწვავე ტკივილი | 25–50 მგ, ყოველ 6–8 საათში | 200 მგ/დღეში | | დისმენორეა | 50 მგ, 3-ჯერ დღეში | 150 მგ/დღეში |
პროლონგირებული ფორმა (Ketonal Retard): 150 მგ ერთხელ დღეში ან 100 მგ ორჯერ დღეში.
საწყისი დოზა უნდა იყოს მინიმალური ეფექტური. რეკომენდებულია მაქსიმალური დღიური დოზის შემცირება 150 მგ-მდე (EMA SmPC).
მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის დროს კეტოპროფენი უკუნაჩვენებია. საშუალო სიმძიმის დროს საჭიროა დოზის შემცირება და ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგი (BNF 87).
კეტოპროფენის გამოყენება 15 წელზე ნაკლები ასაკის ბავშვებში ზოგადად არ არის რეკომენდებული ინსტრუქციის არარსებობის გამო.
---
კეტოპროფენი სწრაფად და თითქმის სრულად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა პერორალური მიღებისას შეადგენს დაახლოებით 90%. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 0,5–2 საათში ჩვეულებრივი ფორმის შემთხვევაში და 6–7 საათში პროლონგირებული ფორმისთვის. საკვების მიღება ანელებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ მნიშვნელოვნად არ ცვლის ბიოშეღწევადობას (EMA SmPC).
კეტოპროფენი ხასიათდება მცირე მოცულობის განაწილებით (Vd = 0,1–0,2 ლ/კგ). პლაზმის ცილებთან, ძირითადად ალბუმინთან შეკავშირების ხარისხი მაღალია — >99%. პრეპარატი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც კონცენტრაცია მიაღწევს პლაზმური კონცენტრაციის 30%-ს, მაგრამ ეფექტი უფრო ხანგრძლივია.
კეტოპროფენი მეტაბოლიზდება ღვიძლში, ძირითადად გლუკურონიზაციის გზით (II ფაზის მეტაბოლიზმი). ძირითადი მეტაბოლიტი — კეტოპროფენ-გლუკურონიდი — ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. CYP450 სისტემა უმნიშვნელო როლს თამაშობს.
კეტოპროფენის ელიმინაცია ხდება ძირითადად თირკმელებით — დოზის 60–80% გამოიყოფა შარდით, უმეტესად გლუკურონიდის კონიუგატის სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს 1,5–2,5 საათს, რაც მოკლე T½-ს წარმოადგენს და განაპირობებს დღეში 2–3-ჯერ მიღების აუცილებლობას (BNF 87).
---
---
---
ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, ჰეპარინი, DOAC-ები): კეტოპროფენი აძლიერებს სისხლდენის რისკს ანტიკოაგულანტებთან ერთად გამოყენებისას. თუ თანდროული მიღება გარდაუვალია, საჭიროა INR-ის მჭიდრო მონიტორინგი.
ანტიაგრეგანტები ([ასპირინი](/medications/aspirini-kardio), კლოპიდოგრელი): სისხლდენის რისკის მნიშვნელოვანი ზრდა. დაბალდოზიანი ასპირინის კარდიოპროტექტორული ეფექტი შეიძლება შემცირდეს.
ლითიუმი: კეტოპროფენი ზრდის ლითიუმის პლაზმურ კონცენტრაციას თირკმლის ექსკრეციის შემცირებით, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ლითიუმის ტოქსიკურობა.
მეთოტრექსატი: NSAID-ები ზრდის მეთოტრექსატის პლაზმურ კონცენტრაციას და ტოქსიკურობას. მაღალი დოზით მეთოტრექსატის გამოყენებისას კომბინაცია უკუნაჩვენებია.
აგფ ინჰიბიტორები და არბ-ები: კეტოპროფენი ამცირებს ამ ანტიჰიპერტენზიული საშუალებების ეფექტურობას. ასევე ზრდის ჰიპერკალიემიისა და თირკმლის ფუნქციის გაუარესების რისკს, განსაკუთრებით დიურეტიკებთან ერთად გამოყენებისას (ე.წ. „სამმაგი ნეგატიური კომბინაცია").
დიურეტიკები: NSAID-ები ამცირებენ დიურეზულ და ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს; ზრდიან თირკმლის მწვავე უკმარისობის რისკს.
სხვა NSAID-ები და კორტიკოსტეროიდები: თანდროული გამოყენება ზრდის კუჭ-ნაწლავის წყლულისა და სისხლდენის რისკს.
ციკლოსპორინი: ნეფროტოქსიკურობის მომატებული რისკი (EMA SmPC).
SSRI ანტიდეპრესანტები: სისხლდენის რისკის მომატება (BNF 87).
---
კეტოპროფენი, ისევე როგორც ყველა NSAID, კლასიფიცირებულია FDA კატეგორიით C (I–II ტრიმესტრი) და D (III ტრიმესტრი).
კეტოპროფენი მცირე რაოდენობით გამოიყოფა დედის რძეში. მიუხედავად ამისა, ლაქტაციის პერიოდში გამოყენება ზოგადად არ არის რეკომენდებული, ან უნდა მოხდეს მხოლოდ მოკლევადიანად, მინიმალური დოზით, სარგებელი/რისკის შეფასების შემდეგ (BNF 87).
---
საქართველოში კეტოპროფენი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდული სახელწოდებითა და ფარმაცევტული ფორმით:
ტოპიკური ფორმები (გელი) და ინექციები განსაკუთრებულ პოპულარობით სარგებლობს საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მუსკულოსკელეტური ტკივილის მართვისთვის. კონკრეტული ბრენდის არჩევანი დამოკიდებულია ხელმისაწვდომობაზე, ფასზე და ექიმის რეკომენდაციაზე (WHO Model List).
---
კეტონალი (კეტოპროფენი) და დექსალგინი (დექსკეტოპროფენი) მჭიდროდ დაკავშირებული პრეპარატებია. დექსკეტოპროფენი წარმოადგენს კეტოპროფენის აქტიურ S(+)-ენანტიომერს. ამის გამო დექსალგინი მოქმედებს უფრო სწრაფად, საჭიროა ნაკლები დოზა (25 მგ დექსალგინი ≈ 50 მგ კეტოპროფენს) და თეორიულად აქვს ნაკლები გვერდითი ეფექტები, თუმცა კლინიკური მნიშვნელობა სადავოა.
ორი NSAID-ის ან NSAID-ისა და სხვა ტკივილგამაყუჩებლის (ანალგინი/მეტამიზოლი) თანდროული გამოყენება ზრდის კუჭ-ნაწლავის სისხლდენისა და თირკმლის დაზიანების რისკს. ამ კომბინაციის გამოყენება რეკომენდებული არ არის ექიმის დანიშნულების გარეშე.
პერორალური და პარენტერალური ფორმებით კეტოპროფენის მიღება რეკომენდებულია რაც შეიძლება მოკლე დროით და მინიმალური ეფექტური დოზით. მწვავე ტკივილისთვის, როგორც წესი, 5–7 დღე საკმარისია. ქრონიკული მდგომარეობებისთვის (ართრიტი) ხანგრძლივი გამოყენება შესაძლებელია ექიმის მეთვალყურეობით. ინექციის ფორმა — მაქსიმუმ 2–3 დღე (BNF 87).
ორივე ეფექტურია ლოკალიზებული მუსკულოსკელეტური ტკივილისთვის. კეტოპროფენის გელს აქვს უფრო მაღალი ფოტოსენსიტიზაციის რისკი — აუცილებელია დამუშავებული კანის უბნების მზისგან დაცვა. დიკლოფენაკის გელი ზოგადად უკეთ ტოლერირდება ტოპიკური გამოყენებისას. არჩევანი ინდივიდუალურია (NICE NG136).
არა. ალკოჰოლი მნიშვნელოვნად ზრდის კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის რისკს კეტოპროფენის მიღებისას. ასევე ზრდის ღვიძლის დაზიანების ალბათობას. კეტოპროფენის მკურნალობის მთელი პერიოდის განმავლობაში ალკოჰოლის მოხმარებისგან თავის შეკავება რეკომენდებულია.
კეტოპროფენი უნდა მიიღოთ საკვებთან ერთად ან ჭამის შემდეგ, რომ შემცირდეს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანების რისკი. ტაბლეტი/კაფსულა მთლიანად უნდა გადაიყლაპოთ საკმარისი რაოდენობის წყლით (EMA SmPC).