Fenkarol · INN
Fenkarol (Fenkarol) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ფენკაროლი (ქვიფენადინის ჰიდროქლორიდი) არის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება ალერგიული დაავადებების სამკურნალოდ. იგი განსხვავდება სხვა H1-რეცეპტორების ბლოკატორებისგან უნიკალური ორმაგი მოქმედების მექანიზმით — არა მხოლოდ ბლოკავს ჰისტამინის H1-რეცეპტორებს, არამედ ააქტივებს დიამინოქსიდაზას (ჰისტამინაზას) ფერმენტს, რაც ხელს უწყობს ქსოვილებში ჰისტამინის კატაბოლიზმს. პრეპარატი ხასიათდება დაბალი სედაციური ეფექტით, რადგან პრაქტიკულად არ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს. ფენკაროლი ეფექტურია ალერგიული რინიტის, ურტიკარიის, ანგიოედემის, ატოპიური დერმატიტის და სხვა ალერგიული მდგომარეობების დროს. ხელმისაწვდომია ტაბლეტებისა და საინექციო ფორმით. პრეპარატი შეიქმნა საბჭოთა კავშირში და ფართოდ გამოიყენება პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში.
ფენკაროლი (საერთაშორისო არაპატენტური სახელწოდება: ქვიფენადინი, ასევე ცნობილი როგორც ჰიფენადინი) წარმოადგენს ანტიჰისტამინურ სამკურნალწამლო საშუალებას, რომელიც მიეკუთვნება H1-რეცეპტორების ბლოკატორების ჯგუფს. ქიმიურად იგი არის ქინუკლიდინის წარმოებული — ქინუკლიდილ-3-დიფენილკარბინოლის ჰიდროქლორიდი (C₂₀H₂₃NO₂·HCl).
პრეპარატი შეიქმნა 1960-იან წლებში საბჭოთა კავშირში, ქიმიური სინთეზის ინსტიტუტში (ВИЛАР, მოსკოვი), აკადემიკოს ოლეგ ჩიჩიბაბინისა და მის კოლეგების მიერ. ფენკაროლი ფართოდ გამოიყენება რუსეთში, უკრაინაში, საქართველოში და სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში ალერგიული პათოლოგიების მკურნალობისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ფენკაროლი არ არის ფართოდ ცნობილი დასავლეთის ქვეყნებში, მისი ეფექტურობა დადასტურებულია მრავალი კლინიკური კვლევით.
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, ფენკაროლი კლასიფიცირდება როგორც ანტიჰისტამინური პრეპარატი, თუმცა მისი თავისებურება ისაა, რომ იგი აერთიანებს ორ მოქმედების მექანიზმს: H1-რეცეპტორების კონკურენტულ ბლოკადას და ქსოვილოვანი ჰისტამინის კატაბოლიზმის გაძლიერებას დიამინოქსიდაზას აქტივაციით. ეს ორმაგი მოქმედება განასხვავებს მას ტრადიციული ანტიჰისტამინური საშუალებებისგან — როგორც პირველი (დიფენჰიდრამინი, ქლოროპირამინი), ისე მეორე თაობის (ცეტირიზინი, ლორატადინი) პრეპარატებისგან.
ფენკაროლი ხელმისაწვდომია ორ ფარმაცევტულ ფორმაში: პერორალური ტაბლეტები (10 მგ, 25 მგ, 50 მგ) და საინექციო ხსნარი ინტრამუსკულარული შეყვანისთვის (20 მგ/მლ). პრეპარატი გამოირჩევა ხელსაყრელი უსაფრთხოების პროფილით და შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც მოზრდილებში, ისე ბავშვებში.
ფენკაროლის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ორ ძირითად ფარმაკოლოგიურ კომპონენტს, რაც უზრუნველყოფს მის უნიკალურ ანტიალერგიულ ეფექტს.
ფენკაროლი წარმოადგენს ჰისტამინის H1-რეცეპტორების კონკურენტულ ანტაგონისტს. იგი კონკურენტულად უკავშირდება H1-რეცეპტორებს სამიზნე ქსოვილებში (სასუნთქი გზები, კანი, სისხლძარღვთა ენდოთელიუმი, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი) და ხელს უშლის ენდოგენური ჰისტამინის მოქმედებას. ეს ბლოკადა აფერხებს ჰისტამინით გამოწვეულ პათოფიზიოლოგიურ ეფექტებს:
ფენკაროლის ყველაზე მნიშვნელოვანი განმასხვავებელი თავისებურება არის დიამინოქსიდაზას (DAO, ჰისტამინაზა) ფერმენტის აქტივაციის უნარი. დიამინოქსიდაზა კატალიზებს ჰისტამინის ოქსიდაციურ დეზამინირებას, რის შედეგადაც ჰისტამინი გარდაიქმნება იმიდაზოლ-4-აცეტალდეჰიდად (ფარმაკოლოგიურად არააქტიური მეტაბოლიტი). ამგვარად, ფენკაროლი არა მხოლოდ ბლოკავს ჰისტამინის მოქმედებას რეცეპტორულ დონეზე, არამედ რეალურად ამცირებს ჰისტამინის კონცენტრაციას ქსოვილებში.
ეს ორმაგი მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პაციენტებში, რომლებსაც აღენიშნებათ მაღალი ბაზალური ჰისტამინის დონე ან ტოლერანტობა სხვა ანტიჰისტამინური პრეპარატების მიმართ.
ფენკაროლი ხასიათდება შედარებით დაბალი ლიპოფილობით, რაც ზღუდავს მის შეღწევას ჰემატოენცეფალურ ბარიერში (ჰებ). შედეგად, პრეპარატი მინიმალურ სედაციურ ეფექტს ახდენს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე, რაც განასხვავებს მას პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან (მაგ., დიფენჰიდრამინი, ქლოროპირამინი). ამასთან, ფენკაროლი არ ავლენს მნიშვნელოვან ანტიქოლინერგულ, ანტისეროტონინერგულ ან ანტიადრენერგულ მოქმედებას, რაც ხელს უწყობს ხელსაყრელი გვერდითი ეფექტების პროფილის შენარჩუნებას.
ფენკაროლი ასევე ამცირებს ჰისტამინის გამოთავისუფლებას მასტოციტებიდან, რაც წარმოადგენს დამატებით ანტიალერგიულ მექანიზმს.
ფენკაროლი გამოიყენება სხვადასხვა ალერგიული მდგომარეობების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის. ძირითადი ჩვენებები მოიცავს:
სეზონური ალერგიული რინიტის (/conditions/alergiuli-riniti) და მთელი წლის მიმდინარეობის ალერგიული რინიტის მკურნალობა — ცხვირის გაჭედილობა, რინორეა, ცემინება, ქავილი ცხვირში. ფენკაროლი ეფექტურად ამცირებს ამ სიმპტომებს H1-რეცეპტორების ბლოკადითა და ქსოვილოვანი ჰისტამინის დონის შემცირებით.
მწვავე და ქრონიკული ურტიკარიის (/conditions/urtiikaria) მკურნალობა, მათ შორის იდიოპათიური ურტიკარია. ფენკაროლი განსაკუთრებით ეფექტურია იმ შემთხვევებში, როდესაც პაციენტს გამოუვლინდა ტოლერანტობა სხვა ანტიჰისტამინური პრეპარატების მიმართ.
ანგიონევროზული შეშუპებების (კვინკეს შეშუპება) (/conditions/angioedema) მკურნალობა. მწვავე ანგიოედემის დროს შესაძლებელია ფენკაროლის საინექციო ფორმის გამოყენება სწრაფი ეფექტის მისაღწევად.
ატოპიური დერმატიტის (/conditions/atopiuri-dermatiti), ეგზემის და სხვა ალერგიული დერმატოზების მკურნალობა. პრეპარატი ეფექტურად ამცირებს ქავილს, ჰიპერემიას და კანის გამონაყარს.
პოლინოზის (თივის ცხელება) ყველა გამოვლინების — რინიტის, კონიუნქტივიტისა და კანის სიმპტომების — მკურნალობა.
სამკურნალწამლო ალერგიული რეაქციების (მედიკამენტოზური ალერგია) მკურნალობა, მათ შორის კანის გამონაყარი, ქავილი და სხვა ალერგიული სიმპტომები, რომლებიც გამოწვეულია წამლის მიღებით.
საკვებით გამოწვეული ალერგიული რეაქციების სიმპტომატური მკურნალობა.
ფენკაროლი შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც მონოთერაპიის სახით, ისე კომბინირებული მკურნალობის კომპონენტად. განსაკუთრებით მიზანშეწონილია მისი დანიშვნა პაციენტებში, რომლებსაც შეზღუდული აქვთ სედაციური ანტიჰისტამინებისა გამოყენება პროფესიული საქმიანობის (მძღოლები, ოპერატორები) გამო.
პერორალურად (ტაბლეტები):
ინტრამუსკულარულად (საინექციო ხსნარი):
3–7 წლის ასაკი:
7–12 წლის ასაკი:
12 წელზე მეტი:
დოზის კორექცია, როგორც წესი, საჭირო არ არის, თუმცა რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყება დაბალი დოზებით (25 მგ 2-ჯერ დღეში) და პაციენტის მდგომარეობის მონიტორინგი.
მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR <30 მლ/წთ) შესაძლოა საჭირო გახდეს დოზის შემცირება 25–50%-ით, ვინაიდან პრეპარატის მეტაბოლიტები ნაწილობრივ გამოიყოფა თირკმელებით. დოზის მორგება უნდა მოხდეს ინდივიდუალურად, კლინიკური პასუხისა და ტოლერანტობის გათვალისწინებით.
ღვიძლის მძიმე პათოლოგიის დროს (Child-Pugh C) პრეპარატის გამოყენება სიფრთხილით უნდა მოხდეს, რადგან ფენკაროლი ძირითადად ღვიძლში მეტაბოლიზდება. რეკომენდებულია დოზის შემცირება და ღვიძლის ფუნქციის პარამეტრების მონიტორინგი.
ტაბლეტები უნდა მიიღოთ საკვების მიღების შემდეგ, მთლიანად, საკმარისი რაოდენობის წყლით. საკვებთან ერთად მიღება ხელს უწყობს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან გვერდითი ეფექტების შემცირებას.
ფენკაროლი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. მაქსიმალური კონცენტრაცია პლაზმაში (Cmax) მიიღწევა 1–2 საათში მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 45%, რაც განპირობებულია პირველი გავლის ეფექტით ღვიძლში. საკვებთან ერთად მიღება არ ცვლის მნიშვნელოვნად აბსორბციის მოცულობას, თუმცა შეიძლება შეანელოს შეწოვის სიჩქარე.
ფენკაროლი ფართოდ ნაწილდება ორგანიზმის ქსოვილებში. ცილებთან შეკავშირების ხარისხი პლაზმაში შეადგენს დაახლოებით 60–70%. პრეპარატის ლიპოფილობა შედარებით დაბალია, რაც განაპირობებს მის შეზღუდულ შეღწევას ჰემატოენცეფალურ ბარიერში და, შესაბამისად, სედაციური ეფექტის მინიმალურ გამოვლინებას. ყველაზე მაღალი კონცენტრაცია აღინიშნება ღვიძლში, ფილტვებში, თირკმელებსა და ნაწლავებში.
ფენკაროლი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემის მონაწილეობით. ძირითადი მეტაბოლური გზა მოიცავს ჰიდროქსილირებას და გლუკურონიდთან კონიუგაციას. პრეპარატის მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად ნაკლებად აქტიურია, ვიდრე თავად ქვიფენადინი.
პრეპარატი და მისი მეტაბოლიტები ძირითადად გამოიყოფა შარდით (დაახლოებით 44–49%), ხოლო ნაწილი — ნაღველით ნაწლავებში (დაახლოებით 2–3% უცვლელი სახით). ელიმინაციის ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 4–6 საათს, რაც განაპირობებს დღეში 2–4-ჯერადი მიღების საჭიროებას. ფარმაკოლოგიური ეფექტის ხანგრძლივობა შეადგენს 6–8 საათს.
ფენკაროლი ზოგადად კარგად ტოლერირდება პაციენტების მიერ. გვერდითი ეფექტები უმეტესად მსუბუქი ხასიათისაა და დოზადამოკიდებულია.
ფენკაროლი, განსხვავებით პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან (დიფენჰიდრამინი, ქლოროპირამინი), მინიმალურ სედაციურ ეფექტს ავლენს, რაც დადასტურებულია კლინიკურ კვლევებში. თუმცა, მკურნალობის დაწყების პერიოდში პაციენტებს რეკომენდებულია სიფრთხილე ავტომობილის მართვისა და მომეტებული ყურადღების მოთხოვნილი სამუშაოს შესრულებისას, სანამ არ დადგინდება ინდივიდუალური რეაქცია პრეპარატზე.
კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის გვერდითი ეფექტები ჩვეულებრივ მსუბუქია და მცირდება საკვების მიღების შემდეგ პრეპარატის მიღებისას.
ინტრამუსკულარული ინექციისას სიფრთხილე უნდა გამოჩენილ იქნას არტერიული ჰიპოტენზიის მქონე პაციენტებში, ვინაიდან პრეპარატმა შესაძლოა გამოიწვიოს არტერიული წნევის გარდამავალი დაცემა.
ფენკაროლის სამკურნალწამლო ურთიერთქმედება შედარებით ნაკლებად შესწავლილია დასავლური ფარმაკოლოგიური სტანდარტებით, თუმცა არსებული მონაცემების საფუძველზე შემდეგი ურთიერთქმედებები ყურადღების ღირსია:
ფენკაროლი ზოგადად ახასიათებს სამკურნალწამლო ურთიერთქმედებების დაბალი პოტენციალი, რაც მას მისაღებ არჩევანს ხდის პოლიფარმაცოთერაპიის მიმღები პაციენტებისთვის.
ფენკაროლი უკუნაჩვენებია ორსულობის პირველ ტრიმესტრში. ორსულობის II და III ტრიმესტრში პრეპარატის გამოყენება დაშვებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი თერაპიული სარგებელი აღემატება ნაყოფისთვის პოტენციურ რისკს. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები არ აჩვენებს პირდაპირ ტერატოგენულ ეფექტს, თუმცა ადამიანებში კონტროლირებადი კვლევები არ ჩატარებულა.
FDA კატეგორია ოფიციალურად არ არის მინიჭებული, რადგან პრეპარატი არ არის რეგისტრირებული FDA-ს მიერ. ევროპის სამკურნალწამლო სააგენტოს (EMA) ოფიციალური რეკომენდაცია ასევე არ არსებობს.
ფენკაროლის უკუნაჩვენებია ძუძუთი კვების პერიოდში. არ არის ცნობილი, გამოიყოფა თუ არა პრეპარატი დედის რძეში. სიფრთხილის პრინციპიდან გამომდინარე, ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული ან საჭიროა ძუძუთი კვების შეწყვეტა მკურნალობის პერიოდში.
თუ ანტიჰისტამინური მკურნალობა აუცილებელია ლაქტაციის დროს, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს უკეთ შესწავლილ მეორე თაობის ანტიჰისტამინებს (მაგ., ცეტირიზინი, ლორატადინი), რომელთა უსაფრთხოება ლაქტაციისას უფრო კარგად არის დოკუმენტირებული (BNF 87).
საქართველოში ფენკაროლი ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალი ბრენდის, ისე ადგილობრივი ფარმაცევტული ბაზრის მეშვეობით. ძირითადი ფორმები მოიცავს:
პრეპარატი წარმოებულია „ოლაინფარმის" (Olainfarm, ლატვია) მიერ და ქართულ ფარმაცევტულ ბაზარზე ხელმისაწვდომია აფთიაქების ქსელში რეცეპტის გარეშე (OTC). დაწვრილებითი ინფორმაციისთვის იხილეთ: /medications/fenkarol.
ფენკაროლის უნიკალური თავისებურება ისაა, რომ იგი არა მხოლოდ ბლოკავს ჰისტამინის H1-რეცეპტორებს (როგორც ყველა ანტიჰისტამინი), არამედ ააქტივებს დიამინოქსიდაზას ფერმენტს, რომელიც შლის ჰისტამინს ქსოვილებში. ეს ორმაგი მოქმედება აძლიერებს ანტიალერგიულ ეფექტს. გარდა ამისა, ფენკაროლი მინიმალურ სედაციურ ეფექტს ავლენს, რაც მისი კიდევ ერთი უპირატესობაა.
ფენკაროლი ხასიათდება დაბალი სედაციური ეფექტით და უმეტეს შემთხვევაში არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას კონცენტრაციისა და რეაქციის სიჩქარეზე. თუმცა, მკურნალობის დაწყების პირველ დღეებში რეკომენდებულია სიფრთხილე — პაციენტმა უნდა შეაფასოს ინდივიდუალური რეაქცია პრეპარატზე, სანამ ავტომობილის მართვას ან მომეტებული ყურადღების მოთხოვნილ სამუშაოს შეუდგება.
ფენკაროლის სტანდარტული მკურნალობის კურსი შეადგენს 10–20 დღეს. ქრონიკული ალერგიული მდგომარეობების დროს კურსი შეიძლება განმეორდეს, თუმცა უწყვეტი ხანგრძლივი მკურნალობა ექიმთან კონსულტაციით უნდა მოხდეს. სხვა ანტიჰისტამინებისგან განსხვავებით, ფენკაროლის მიმართ ტაქიფილაქსია (ეფექტის დაქვეითება) ნაკლებად ხშირად ვითარდება, რაც შეიძლება განპირობებული იყოს მისი ორმაგი მოქმედების მექანიზმით.
დიახ, ფენკაროლი დაშვებულია 3 წელზე მეტი ასაკის ბავშვებში (ტაბლეტური ფორმა). 3–7 წლის ასაკში დოზა შეადგენს 10 მგ 2-ჯერ დღეში, 7–12 წლის ასაკში — 10–15 მგ 2–3-ჯერ დღეში. ბავშვებისთვის ხშირად გამოიყენება 10 მგ-იანი ტაბლეტები. 3 წლამდე ასაკის ბავშვებში პრეპარატი უკუნაჩვენებია.
ფენკაროლის სხვა ანტიჰისტამინურ პრეპარატებთან (ცეტირიზინი, ლორატადინი და სხვ.) ერთდროული მიღება, როგორც წესი, არ არის რეკომენდებული, რადგან ეს არ აძლიერებს თერაპიულ ეფექტს, მაგრამ ზრდის გვერდითი ეფექტების (სედაცია, პირის სიმშრალე) რისკს. თუმცა ფენკაროლი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტოპიკურ ანტიალერგიულ საშუალებებთან (ნაზალური სპრეი, თვალის წვეთები) ერთად, ასევე ალერგიის კომპლექსურ მკურნალობაში კორტიკოსტეროიდებთან ერთად.
თუ მორიგი დოზის მიღება გამოგრჩათ, მიიღეთ იგი რაც შეიძლება მალე. თუმცა, თუ მომდევნო დოზის მიღების დრო ახლოვდება (2 საათზე ნაკლები დარჩენილია), გამოტოვეთ გამორჩენილი დოზა და გააგრძელეთ ჩვეულ რეჟიმში. არ მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის ჩანაცვლებისთვის.