etoricoxib · INN
etoricoxib (etoricoxib) ხელმისაწვდომია საქართველოში 7 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
არტოქსანი 1% 45გ ჟელე
OTCარტოქსანი 1% 45გ ჟელე · 1% · tablets
არტოქსანი 20 მგ. 5 სუპოზიტორია
OTCარტოქსანი 20 მგ. 5 სუპოზიტორია · 20 mg · ა
არტოქსანი 20მგ #10კაფს
OTCარტოქსანი 20მგ #10კაფს · 20 mg · capsules
არტოქსანი 20მგ #5სუპოზ.რექტ
OTCარტოქსანი 20მგ #5სუპოზ.რექტ · 20 mg · tablets
ეტორიკოქსიბი
OTCEtoricoxib · 90 mg · tablets
ეტორიკოქსიბი 90მგ
RxArcoxia · 90 მგ · tablets
ეტორიკოქსიბი 90მგ
OTCEtoricoxib · · tablets
ეტორიკოქსიბი (Etoricoxib) არის ციკლოოქსიგენაზა-2-ის (COX-2) სელექციური ინჰიბიტორი — არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (ნსააპ), რომელიც გამოიყენება ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტის, ანკილოზური სპონდილიტის, მწვავე პოდაგრული ართრიტის და საშუალო-ძლიერი ტკივილის სამკურნალოდ. პრეპარატი სელექციურად თრგუნავს COX-2 ფერმენტს, რაც უზრუნველყოფს ანთების საწინააღმდეგო და ანალგეზიურ ეფექტს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მინიმალური დაზიანებით, ტრადიციულ ნსააპ-ებთან შედარებით. საქართველოში ხელმისაწვდომია ბრენდის სახელწოდებით არკოქსია (Arcoxia) — 60 მგ, 90 მგ და 120 მგ ტაბლეტებით. პრეპარატი მიიღება დღეში ერთხელ, პერორალურად. გულ-სისხლძარღვთა რისკების გამო, ეტორიკოქსიბი ინიშნება ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით (BNF 87, EMA SmPC).
ეტორიკოქსიბი (INN: Etoricoxib) არის COX-2 სელექციური ინჰიბიტორის ჯგუფის წარმომადგენელი — მეორე თაობის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (ნსააპ). მოლეკულა შემუშავებულ იქნა Merck & Co.-ს მიერ 1990-იანი წლების ბოლოს, როგორც კოქსიბების კლასის წევრი, ცელეკოქსიბისა და როფეკოქსიბის შემდეგ. პრეპარატი პირველად დარეგისტრირდა ევროპაში 2002 წელს და მას შემდეგ დამტკიცებულია 80-ზე მეტ ქვეყანაში, თუმცა აშშ-ში FDA-ს მიერ არ არის დამტკიცებული (EMA SmPC).
ეტორიკოქსიბი ქიმიურად არის 5-ქლორო-6'-მეთილ-3-[4-(მეთილსულფონილ)ფენილ]-2,3'-ბიპირიდინი. მისი მოლეკულური ფორმულაა C₁₈H₁₅ClN₂O₂S, მოლეკულური მასით 358.84 და. პრეპარატი მიეკუთვნება დიარილსუბსტიტუირებული ჰეტეროციკლური ნაერთების ჯგუფს.
კოქსიბების კლასი შეიქმნა იმ კონცეფციის საფუძველზე, რომ ციკლოოქსიგენაზას ორი იზოფორმის — COX-1 და COX-2 — სელექციური ინჰიბიცია შეძლებდა ანთების საწინააღმდეგო ეფექტის შენარჩუნებას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის გვერდითი ეფექტების მინიმიზაციის პარალელურად. COX-1 კონსტიტუციურად ექსპრესირდება ქსოვილებში და მონაწილეობს კუჭის ლორწოვანი გარსის დაცვაში, თრომბოციტების აგრეგაციასა და თირკმლის ფუნქციის რეგულაციაში, ხოლო COX-2 ინდუცირდება ანთებითი სტიმულებით (BNF 87).
ეტორიკოქსიბი ხასიათდება COX-2/COX-1 სელექციურობის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი კოეფიციენტით კოქსიბებს შორის — in vitro კვლევებით ეს თანაფარდობა აღემატება 100:1-ს, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება ცელეკოქსიბის ანალოგიურ მაჩვენებელს (EMA SmPC).
ეტორიკოქსიბის მოქმედების მექანიზმი ემყარება ციკლოოქსიგენაზა-2 (COX-2) ფერმენტის მაღალსელექციურ, კონკურენტულ ინჰიბიციას. ამ მექანიზმის გასაგებად საჭიროა პროსტაგლანდინების სინთეზის გზის განხილვა.
უჯრედის მემბრანის ფოსფოლიპიდებიდან ფოსფოლიპაზა A₂ (PLA₂) ათავისუფლებს არაქიდონის მჟავას, რომელიც შემდეგ ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის მეშვეობით გარდაიქმნება პროსტაგლანდინ H₂-ად (PGH₂). ეს უკანასკნელი სხვადასხვა სპეციფიკური სინთაზების მოქმედებით კონვერტირდება ბიოლოგიურად აქტიურ პროსტანოიდებად: PGE₂, PGI₂ (პროსტაციკლინი), PGD₂, PGF₂α და თრომბოქსან A₂ (TXA₂) (BNF 87).
ეტორიკოქსიბი სპეციფიკურად უკავშირდება COX-2 ფერმენტის აქტიურ ცენტრს, რომელიც სტრუქტურულად განსხვავდება COX-1-ის აქტიური ცენტრისგან — COX-2-ს აქვს უფრო ფართო ჰიდროფობური არხი, რაც განპირობებულია იზოლეიცინის ვალინით ჩანაცვლებით 523-ე პოზიციაზე. ეტორიკოქსიბის მეთილსულფონილური ჯგუფი ურთიერთქმედებს ამ გვერდით ჯიბესთან, რაც უზრუნველყოფს მაღალ სელექციურობას COX-2-ის მიმართ.
COX-2-ის ინჰიბიციის შედეგად მცირდება:
ტრადიციული ნსააპ-ებისგან განსხვავებით, ეტორიკოქსიბი პრაქტიკულად არ მოქმედებს COX-1-ზე, შესაბამისად, არ აინჰიბირებს თრომბოქსან A₂-ის წარმოქმნას თრომბოციტებში და არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან ანტიაგრეგაციულ ეფექტს. თუმცა, ამავე მიზეზით, COX-2-ის ინჰიბიციით იკლებს პროსტაციკლინის (PGI₂) წარმოქმნა ენდოთელიუმში TXA₂-ის პარალელური შემცირების გარეშე, რაც თეორიულად ქმნის პროთრომბოტიკურ დისბალანსს (EMA SmPC).
ანთიპირეზული ეფექტი განპირობებულია ჰიპოთალამუსში PGE₂ სინთეზის დათრგუნვით, რომელიც მონაწილეობს სხეულის ტემპერატურის რეგულაციაში ინფექციური და ანთებითი პროცესების დროს.
ეტორიკოქსიბი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ (EMA SmPC, BNF 87):
ოსტეოართრიტის სიმპტომური მკურნალობა — ტკივილისა და ანთების შემცირება. რეკომენდებული დოზაა 30 მგ ან 60 მგ დღეში ერთხელ. ეტორიკოქსიბი ეფექტურია მუხლის, თეძოს და ხელების სახსრების ოსტეოართრიტის დროს. NICE-ის რეკომენდაციით, COX-2 სელექციური ინჰიბიტორები განიხილება იმ პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის გვერდითი ეფექტების მაღალი რისკი (NICE CG177).
რევმატოიდული ართრიტის სიმპტომური მკურნალობა — ტკივილის, შეშუპების, ხისტობის შემცირება. რეკომენდებული დოზაა 60 მგ ან 90 მგ დღეში ერთხელ. პრეპარატი გამოიყენება როგორც დამხმარე სიმპტომური საშუალება დაავადების მოდიფიცირებელ ანტირევმატულ პრეპარატებთან (DMARD) კომბინაციაში.
ანკილოზური სპონდილიტის სიმპტომური მკურნალობა — ზურგის ტკივილისა და ხისტობის შემცირება. რეკომენდებული დოზაა 60 მგ ან 90 მგ დღეში ერთხელ. ნსააპ-ები, მათ შორის ეტორიკოქსიბი, წარმოადგენს ანკილოზური სპონდილიტის ფარმაკოთერაპიის პირველ რიგს (NICE NG65).
პოდაგრის მწვავე შეტევის მკურნალობა — 120 მგ დღეში ერთხელ, მაქსიმუმ 8 დღის განმავლობაში. ეტორიკოქსიბი ეფექტურია მწვავე პოდაგრული ანთების სწრაფად მოხსნაში და კვლევებით დადასტურებულია მისი თანაბარი ეფექტურობა ინდომეტაცინთან, უკეთესი კუჭ-ნაწლავის ტოლერანტობით.
მწვავე ტკივილის ხანმოკლე მკურნალობა კბილის ოპერაციის შემდეგ — 90 მგ დღეში ერთხელ, მაქსიმუმ 3 დღე. ეს ჩვენება შედის რიგი ქვეყნების რეგისტრაციის პირობებში.
ზოგიერთ ქვეყანაში ეტორიკოქსიბი დამტკიცებულია პირველადი დისმენორეის სამკურნალოდ — 60 მგ-დან 120 მგ-მდე დღეში, მაქსიმუმ 3 დღე (EMA SmPC).
| ჩვენება | რეკომენდებული დოზა | მაქსიმალური დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|-------------------|------------------|-------------| | ოსტეოართრიტი | 30 მგ × 1/დღეში | 60 მგ/დღეში | გრძელვადიანი | | რევმატოიდული ართრიტი | 60 მგ × 1/დღეში | 90 მგ/დღეში | გრძელვადიანი | | ანკილოზური სპონდილიტი | 60 მგ × 1/დღეში | 90 მგ/დღეში | გრძელვადიანი | | მწვავე პოდაგრა | 120 მგ × 1/დღეში | 120 მგ/დღეში | ≤8 დღე | | ოპერაციის შემდგომი ტკივილი | 90 მგ × 1/დღეში | 90 მგ/დღეში | ≤3 დღე |
პრეპარატი მიიღება პერორალურად, საკვების მიღების მიუხედავად, დღეში ერთხელ, ერთ და იმავე დროს. ტაბლეტი ინთქმება მთლიანად, წყლით (EMA SmPC).
დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება მინიმალური ხანგრძლივობით. ხანდაზმულ პაციენტებში მომატებულია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სისხლდენის, თირკმლის ფუნქციის გაუარესების და გულ-სისხლძარღვთა მოვლენების რისკი (BNF 87).
ეტორიკოქსიბი არ არის რეკომენდებული 16 წლამდე ასაკის პაციენტებში, რადგან ამ ასაკობრივ ჯგუფში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები არასაკმარისია (EMA SmPC).
ეტორიკოქსიბი კარგად შეიწოვება პერორალური მიღების შემდეგ. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 100%-ს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა დაახლოებით 1 საათის შემდეგ (Tmax). საკვების ერთდროული მიღება ოდნავ ანელებს აბსორბციის სიჩქარეს (Tmax იზრდება 2 საათამდე), მაგრამ არ ცვლის აბსორბციის ხარისხს (AUC) (EMA SmPC).
მოცულობა განაწილების (Vd) — დაახლოებით 120 ლ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება — დაახლოებით 92%, ძირითადად ალბუმინთან. ეტორიკოქსიბი გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და აღწევს სინოვიალურ სითხეში (EMA SmPC).
პრეპარატი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით, ძირითადად CYP3A4 იზოფერმენტით. ძირითადი მეტაბოლიტი არის 6'-ჰიდროქსიმეთილ ეტორიკოქსიბი, რომელიც შემდგომ ოქსიდირდება 6'-კარბოქსილ ეტორიკოქსიბად. ორივე მეტაბოლიტი ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია ან ძალიან სუსტად აქტიურია.
ელიმინაციის ნახევარპერიოდი (t½) — დაახლოებით 22 საათი, რაც ხელს უწყობს დღეში ერთხელ მიღებას. სამკურნალო (steady-state) კონცენტრაცია მიიღწევა 7 დღეში. ეტორიკოქსიბი ძირითადად გამოიყოფა მეტაბოლიტების სახით: დაახლოებით 70% — შარდით, 20% — განავლით. მხოლოდ 1%-ზე ნაკლები გამოიყოფა შარდით უცვლელი სახით. კლირენსი შეადგენს დაახლოებით 50 მლ/წთ (EMA SmPC).
MEDAL პროგრამის მონაცემებით, ეტორიკოქსიბით მკურნალობისას არტერიული წნევის მომატება აღინიშნებოდა პაციენტების 2.4%-ში (დიკლოფენაკის ჯგუფში — 0.7%). რეკომენდებულია არტერიული წნევის მონიტორინგი მკურნალობის პირველი 2 კვირის განმავლობაში და რეგულარულად ამის შემდეგ (BNF 87, EMA SmPC).
ეტორიკოქსიბმა შეიძლება გაზარდოს INR ვარფარინის ერთდროული გამოყენებისას. ვარფარინით მკურნალობის პარალელურად ეტორიკოქსიბის დანიშვნისას საჭიროა INR-ის მჭიდრო მონიტორინგი, განსაკუთრებით თერაპიის დაწყებისას ან დოზის შეცვლისას (EMA SmPC).
ეტორიკოქსიბმა, ისევე როგორც სხვა ნსააპ-ებმა, შეიძლება შეასუსტოს აგფ-ინჰიბიტორების, ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ბლოკატორების (ARB), ბეტა-ადრენობლოკატორების და შარდმდენების ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი. კომბინაციაში აგფ-ინჰიბიტორებთან ან ARB-ებთან ასევე იზრდება თირკმლის მწვავე უკმარისობის რისკი, განსაკუთრებით დეჰიდრატაციის ფონზე (BNF 87).
ეტორიკოქსიბმა შეიძლება გაზარდოს ლითიუმის პლაზმური კონცენტრაცია თირკმლის კლირენსის შემცირებით. საჭიროა ლითიუმის დონის მონიტორინგი კომბინირებული თერაპიის დროს.
ნსააპ-ებმა შეიძლება შეამცირონ მეთოტრექსატის თირკმლის კლირენსი. მაღალი დოზით მეთოტრექსატის გამოყენებისას სიფრთხილეა საჭირო.
ეტორიკოქსიბის კომბინაცია დაბალი დოზის ასპირინთან (≤325 მგ/დღეში) ნებადართულია, თუმცა ასოცირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის წყლულის და სისხლდენის რისკის ზრდასთან.
ეტორიკოქსიბი 120 მგ/დღეში ზრდის ეთინილესტრადიოლის პლაზმურ კონცენტრაციას (AUC) 50–60%-ით, რაც შეიძლება გაზარდოს თრომბოემბოლიური მოვლენების რისკი (EMA SmPC).
როგორც ძლიერი CYP3A4 ინდუქტორი, რიფამპიცინი ამცირებს ეტორიკოქსიბის პლაზმურ კონცენტრაციას დაახლოებით 65%-ით. ეს კომბინაცია შეიძლება მოითხოვოს ეტორიკოქსიბის დოზის გაზრდას, თუმცა 120 მგ/დღეში მაქსიმალური დოზა არ უნდა გადააჭარბოს.
ეტორიკოქსიბი უკუნაჩვენებია ორსულობის ყველა ტრიმესტრში. FDA კატეგორია — C (პირველ და მეორე ტრიმესტრში) / D (მესამე ტრიმესტრში), ანალოგიურად სხვა ნსააპ-ებისა.
მესამე ტრიმესტრში ნსააპ-ების გამოყენება ასოცირდება:
ადრეული ტრიმესტრებში ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა რეპროდუქციული ტოქსიკურობა. ნაყოფიერი ასაკის ქალებმა მკურნალობის პერიოდში უნდა გამოიყენონ ეფექტური კონტრაცეფცია (EMA SmPC).
უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ეტორიკოქსიბი დედის რძეში ადამიანებში; ცხოველებში ექსკრეცია რძეში დადასტურებულია. ეტორიკოქსიბი არ უნდა გამოიყენოს მეძუძური დედების მიერ, ან უნდა შეწყდეს ძუძუთი კვება მკურნალობის პერიოდში (EMA SmPC, BNF 87).
საქართველოში ეტორიკოქსიბი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდის სახელწოდებებითა და დოზირებებით:
არკოქსია (Arcoxia) წარმოებულია Merck Sharp & Dohme-ს (MSD) მიერ და წარმოადგენს ეტორიკოქსიბის ორიგინალ პრეპარატს. ყველა ფორმა ხელმისაწვდომია აფთიაქებში, ექიმის რეცეპტით (WHO Model List).
ეტორიკოქსიბი სწრაფად შეიწოვება და პლაზმაში მაქსიმალურ კონცენტრაციას აღწევს დაახლოებით 1 საათში. ტკივილგაყუჩების ეფექტი, როგორც წესი, იგრძნობა 30–60 წუთში მიღების შემდეგ. მწვავე პოდაგრის შემთხვევაში მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შეინიშნება 4–8 საათში (EMA SmPC).
ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრიტისა და ანკილოზური სპონდილიტის შემთხვევაში ეტორიკოქსიბი შეიძლება გამოიყენოს ხანგრძლივად, თუმცა ყოველთვის რეკომენდებულია ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზის მინიმალური ხანგრძლივობით გამოყენება. გულ-სისხლძარღვთა რისკი იზრდება მკურნალობის ხანგრძლივობის მატებასთან ერთად. არტერიული წნევის და თირკმელ-ღვიძლის ფუნქციის რეგულარული მონიტორინგია საჭირო (BNF 87).
ეტორიკოქსიბი არის COX-2 სელექციური ინჰიბიტორი, ხოლო იბუპროფენი და დიკლოფენაკი — არასელექციური ნსააპ-ები. ეტორიკოქსიბის ძირითადი უპირატესობა არის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის წყლულისა და სისხლდენის მნიშვნელოვნად დაბალი რისკი. თუმცა, გულ-სისხლძარღვთა რისკი შედარებადია ან ოდნავ მაღალია. ასევე, ეტორიკოქსიბი არ ახდენს ანტიაგრეგაციულ ეფექტს, ამიტომ არ ანაცვლებს ასპირინის კარდიოპროტექციურ მოქმედებას (NICE CG177).
ალკოჰოლის ერთდროული მოხმარება ეტორიკოქსიბთან ერთად არ არის რეკომენდებული, რადგან ორივე ნივთიერება ზრდის კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ლორწოვანი გარსის დაზიანების და სისხლდენის რისკს. ალკოჰოლი ასევე ზრდის ღვიძლის დაზიანების ალბათობას (BNF 87).
რეკომენდებულია: არტერიული წნევის რეგულარული გაზომვა (განსაკუთრებით მკურნალობის პირველ 2 კვირაში), ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST), თირკმლის ფუნქციის მაჩვენებლები (კრეატინინი, შარდოვანა) და სისხლის საერთო ანალიზი. მონიტორინგის სიხშირე განისაზღვრება ინდივიდუალურად, პაციენტის რისკ-ფაქტორების გათვალისწინებით (EMA SmPC, BNF 87).
დიახ, ეტორიკოქსიბი შეიძლება კომბინირდეს პარაცეტამოლთან, რადგან მათ განსხვავებული მოქმედების მექანიზმები აქვთ. ეს კომბინაცია შეიძლება გამოყენებულ იქნას ტკივილის უკეთესი კონტროლისთვის ექიმის რეკომენდაციით. თუმცა, ორი ნსააპ-ის (მაგალითად, ეტორიკოქსიბისა და იბუპროფენის) ერთდროული გამოყენება არ არის რეკომენდებული გვერდითი ეფექტების რისკის ზრდის გამო (BNF 87).