Diosmectite · INN
დიოსმექტიტი (Diosmectite) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დიოსმექტიტი (Diosmectite) არის ბუნებრივი წარმოშობის ალუმინიუმ-მაგნიუმის სილიკატი — თიხოვანი მინერალი, რომელიც გამოიყენება მწვავე და ქრონიკული დიარეის სიმპტომურ მკურნალობაში. პრეპარატი მიეკუთვნება ადსორბენტების და ნაწლავის პროტექტორების ჯგუფს (ATC: A07BC05). დიოსმექტიტი მოქმედებს ლოკალურად — ფარავს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ლორწოვან გარსს, ადსორბირებს ტოქსინებს, ვირუსებს და ბაქტერიებს, ამცირებს ნაწლავის სეკრეციას და აჩქარებს განავლის ფორმირებას. პრეპარატი არ შეიწოვება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში და გამოიყოფა უცვლელი სახით ფეკალიებთან ერთად. უსაფრთხოა ჩვილებში, ორსულებში და მეძუძურ ქალებში. ხელმისაწვდომია ფხვნილის სახით, რომელიც იხსნება წყალში სუსპენზიის მისაღებად. WHO-ს რეკომენდაციებით, დიოსმექტიტი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ბავშვთა მწვავე დიარეის დამხმარე მკურნალობაში, ორალური რეჰიდრატაციის ხსნართან კომბინაციაში (WHO, 2005).
დიოსმექტიტი არის ბუნებრივი ფილტვისებრი თიხა (smectite clay), რომელიც მიიღება სმექტიტის მინერალური ოჯახის წევრის — მონტმორილონიტის გადამუშავების შედეგად. ქიმიურად წარმოადგენს ალუმინიუმისა და მაგნიუმის ჰიდრატირებულ სილიკატს, ფენოვანი კრისტალური სტრუქტურით. ამ სტრუქტურის წყალობით პრეპარატს გააჩნია მაღალი ადსორბციული ზედაპირი და ლორწოვანი გარსის დაფარვის უნარი.
ATC კლასიფიკაციის მიხედვით, დიოსმექტიტი მიეკუთვნება A07BC ქვეჯგუფს — „სხვა ნაწლავის ადსორბენტები" (WHO ATC/DDD Index). იგი ფართოდ გამოიყენება ევროპის, აზიისა და ლათინური ამერიკის ქვეყნებში, განსაკუთრებით პედიატრიაში. საფრანგეთში შეიქმნა 1960-იან წლებში და პირველად Beaufour Ipsen-ის მიერ დაინერგა ბრენდის სახელწოდებით Smecta®.
თიხოვანი მინერალების სამკურნალო მიზნით გამოყენებას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს — გეოფაგია (თიხის ჭამა) მრავალ კულტურაში გასტროინტესტინური პრობლემების მოსაგვარებლად გამოიყენებოდა. თანამედროვე ფარმაცევტული ფორმა — სტანდარტიზებული, გაწმენდილი დიოსმექტიტი — შეიქმნა მეცნიერული კვლევის შედეგად და მისი ეფექტიანობა დადასტურებულია მრავალი რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევით (Cochrane Database Syst Rev, 2018). პრეპარატი შეტანილია WHO-ს აუცილებელ მედიკამენტთა სიაში ზოგიერთ ქვეყანაში და ფართოდ რეკომენდებულია ევროპისა და მსოფლიოს საპედიატრო სახელმძღვანელოებში.
დიოსმექტიტის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ემყარება რამდენიმე ურთიერთდამატებით მექანიზმს, რომლებიც ერთობლივად უზრუნველყოფს ანტიდიარეულ ეფექტს.
დიოსმექტიტის ფენოვანი კრისტალური სტრუქტურა შედგება ალუმინიუმისა და მაგნიუმის ოქსიდების ფენებისგან, სილიციუმის ოქსიდის ტეტრაედრულ ფენებს შორის. ეს სტრუქტურა პრეპარატს ანიჭებს უნიკალურ უნარს — ურთიერთქმედებას ნაწლავის ლორწოვანი გარსის გლიკოპროტეინებთან. დიოსმექტიტი უკავშირდება ლორწოვანი გარსის მუცინს და ქმნის პროტექტორულ ფენას, რომელიც:
In vitro კვლევებმა აჩვენა, რომ დიოსმექტიტი 8-ჯერ ზრდის ლორწოვანი გარსის წინააღმდეგობას ტოქსინების მოქმედებისადმი (Theodorou et al., Aliment Pharmacol Ther, 1994).
პრეპარატის დიდი კუთრი ზედაპირი (100 მ²/გ) უზრუნველყოფს:
დიოსმექტიტი ამცირებს ქლორიდის იონების სეკრეციას ნაწლავის ეპითელიუმიდან, რაც მნიშვნელოვანია სეკრეტორული დიარეის პათოგენეზში. ეს ეფექტი განპირობებულია არა სისტემური შეწოვით, არამედ ლოკალური ურთიერთქმედებით ეპითელურ უჯრედებთან და მათ იონურ არხებთან (CFTR ქლორიდის არხი).
ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რომ დიოსმექტიტი ამცირებს პროანთებითი ციტოკინების (IL-8, TNF-α) გამოყოფას ნაწლავის ეპითელური უჯრედებიდან, რაც ხელს უწყობს ანთებითი პროცესის შერბილებას.
დიოსმექტიტი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების დროს:
ძირითადი ჩვენებაა მწვავე დიარეის სიმპტომური მკურნალობა მოზრდილებსა და ბავშვებში, მათ შორის ჩვილებში (1 თვის ასაკიდან). ESPGHAN/ESPID-ის (ევროპის საბავშვო გასტროენტეროლოგთა და ინფექციონისტთა საზოგადოებები) 2014 წლის სახელმძღვანელოს მიხედვით, დიოსმექტიტი რეკომენდებულია მწვავე გასტროენტერიტის დამხმარე მკურნალობაში, ორალურ რეჰიდრატაციასთან (ORS) ერთად (ESPGHAN/ESPID, 2014).
მეტა-ანალიზმა (Cochrane, 2018) აჩვენა, რომ დიოსმექტიტი:
გამოიყენება გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის დიარეული ვარიანტის (IBS-D) მკურნალობაში. რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევებით დადასტურებულია ტკივილისა და დისკომფორტის შემცირება, განავლის კონსისტენციის გაუმჯობესება (Chang et al., 2018).
ვირუსული (როტავირუსული, ნოროვირუსული), ბაქტერიული და პარაზიტული გასტროენტერიტის დამხმარე მკურნალობა. პრეპარატი არ ანაცვლებს ანტიბიოტიკოთერაპიას ბაქტერიული ინფექციის დროს, მაგრამ ავსებს სიმპტომურ მკურნალობას.
ზოგიერთ ქვეყანაში დიოსმექტიტი გამოიყენება ეზოფაგიტის და გასტრიტის სიმპტომების შემსუბუქებისთვის, ლორწოვანი გარსის პროტექტორულ მიზნებით.
დიოსმექტიტი ხელმისაწვდომია ფხვნილის სახით (ჩვეულებრივ 3 გ-იან პაკეტებში/საშეტებში), რომელიც იხსნება წყალში სუსპენზიის მისაღებად. მიღება რეკომენდებულია ჭამას შორის (EMA SmPC).
ჩვილებში ფხვნილი იხსნება ბოთლში — წყალში, რძეში ან ხილის პიურეში. უფროს ბავშვებში ნახევარ ჭიქა წყალში.
ვინაიდან დიოსმექტიტი არ შეიწოვება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში, თირკმლის ან ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის მიხედვით დოზის კორექცია არ არის საჭირო (EMA SmPC).
დიოსმექტიტის ფარმაკოკინეტიკა ფუნდამენტურად განსხვავდება სისტემურად მოქმედი პრეპარატებისგან, რადგან ის მოქმედებს ექსკლუზიურად ლოკალურად კუჭ-ნაწლავი ტრაქტის ლუმენში.
დიოსმექტიტი არ შეიწოვება კუჭ-ნაწლავი ტრაქტიდან. რადიოიზოტოპური კვლევებით (მარკირებული ბარიუმით) დადასტურებულია, რომ პრეპარატი სრულად რჩება ნაწლავის ლუმენში და არ შედის სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. ეს განაპირობებს მის უსაფრთხოების მაღალ პროფილს.
სისტემური განაწილება არ ხდება. პრეპარატი თანაბრად ნაწილდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ლუმენის ზედაპირზე, ქმნის პროტექტორულ ფენას ლორწოვან გარსზე.
მეტაბოლური ტრანსფორმაცია არ ხდება. დიოსმექტიტი ინერტული მინერალური ნაერთია, რომელიც არ განიცდის ფერმენტულ დაშლას.
პრეპარატი გამოიყოფა სრულად ფეკალიებთან ერთად, უცვლელი სახით. საშუალო ტრანზიტის დრო დამოკიდებულია ნაწლავის მოტორიკაზე და საშუალოდ 6-48 საათს შეადგენს.
ტრადიციული ფარმაკოკინეტიკური პარამეტრები (T½, Cmax, AUC) არ არის გამოყენებადი, რადგან პრეპარატი არ შეიწოვება. ნაწლავში ყოფნის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ნაწლავის ტრანზიტის სიჩქარეზე.
დიოსმექტიტი ზოგადად კარგად ტოლერირდება და მისი უსაფრთხოების პროფილი ხელსაყრელია, რაც განპირობებულია სისტემური შეწოვის არარსებობით.
2019 წელს ფრანგულმა მარეგულირებელმა (ANSM) გამოაქვეყნა რეკომენდაცია, რომ ზოგიერთ პარტიაში დიოსმექტიტისა აღმოჩენილია ტყვიის კვალური რაოდენობა, რის გამოც 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში გამოყენება ზოგიერთ ქვეყანაში დროებით შეიზღუდა. EMA-მ 2019 წლის შეფასებაში მიუთითა, რომ ამჟამინდელი მტკიცებულებებით, კლინიკურად მნიშვნელოვანი ტყვიის ექსპოზიციის რისკი დაბალია, თუმცა 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში მოხმარების სარგებელ-რისკის ფარდობა უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად (EMA, 2019).
დიოსმექტიტის წამლის ურთიერთქმედებები განპირობებულია მისი ადსორბციული თვისებებით. პრეპარატს შეუძლია შეაკავშიროს (ადსორბირება) სხვა პერორალურად მიღებული მედიკამენტები ნაწლავის ლუმენში, რაც ამცირებს მათ ბიოხელმისაწვდომობას.
ყველა პერორალურ მედიკამენტთან — დიოსმექტიტის მიღება სხვა პერორალურ პრეპარატებთან უნდა განცალკევდეს მინიმუმ 2 საათით (სასურველია — სხვა პრეპარატი 1-2 საათით ადრე ან 2 საათით გვიან). ეს მოიცავს (EMA SmPC):
კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება ალკოჰოლთან არ არის ცნობილი. საკვებთან ერთად მიღება ზოგადად არ არის რეკომენდებული (ჭამას შორის უპირატესია).
დიოსმექტიტი ითვლება ორსულობის პერიოდში უსაფრთხო პრეპარატად. რადგან ის არ შეიწოვება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში, ფეტუსზე პირდაპირი ზემოქმედების თეორიული რისკი ულტრადაბალია. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები არ აჩვენებს ტერატოგენულ ან ემბრიოტოქსიკურ მოქმედებას. კლინიკურ პრაქტიკაში ფართოდ გამოიყენება ორსული ქალების დიარეის სიმპტომური მკურნალობისთვის. თუმცა, ტყვიის კვალური რაოდენობის გათვალისწინებით, EMA რეკომენდაციებით, ხანგრძლივი მოხმარება არ არის სასურველი (EMA, 2019).
რადგან პრეპარატი არ შეიწოვება, დედის რძეში გადასვლა არ ხდება. მეძუძური დედებისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნას უსაფრთხოდ, სტანდარტული დოზირებით.
FDA კატეგორია ოფიციალურად მინიჭებული არ არის (პრეპარატი FDA-ს მიერ შეერთებულ შტატებში არ არის რეგისტრირებული). ევროპული მარეგულირებლების (EMA, ANSM) შეფასებით, ორსულობაში გამოყენება დასაშვებია მოკლე კურსებით, როცა სარგებელი აღემატება რისკს.
საქართველოში დიოსმექტიტი ხელმისაწვდომია რამდენიმე სავაჭრო სახელწოდებით:
პრეპარატი საქართველოში ურეცეპტოდ გაიცემა და ხელმისაწვდომია აფთიაქებში. რეკომენდებულია ფარმაცევტთან ან ექიმთან კონსულტაცია, განსაკუთრებით 2 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.
ორივე ადსორბენტია, მაგრამ მოქმედების მექანიზმები განსხვავდება. დიოსმექტიტს, აქტივირებული ნახშირისგან განსხვავებით, გააჩნია მუკოპროტექტორული ეფექტი — ის ფარავს ლორწოვან გარსს, აძლიერებს ეპითელურ ბარიერს და ამცირებს ნაწლავის სეკრეციას. აქტივირებული ნახშირი მოქმედებს ძირითადად არასელექციური ადსორბციით. კლინიკური კვლევებით, დიოსმექტიტი უფრო ეფექტიანია მწვავე დიარეის ხანგრძლივობის შემცირებაში, ვიდრე აქტივირებული ნახშირი (Cochrane, 2018).
დიახ, მაგრამ აუცილებელია დროის ინტერვალის დაცვა. ანტიბიოტიკი უნდა მიიღოთ მინიმუმ 2 საათით ადრე ან 2 საათით გვიან დიოსმექტიტის მიღებისა, რადგან პრეპარატმა შეიძლება ადსორბირება მოახდინოს ანტიბიოტიკზე და შეამციროს მისი ეფექტიანობა.
მწვავე დიარეის დროს რეკომენდებული კურსია 3-7 დღე. თუ სიმპტომები 7 დღეში არ გაუმჯობესდა, აუცილებელია ექიმთან მიმართვა. ქრონიკული ფუნქციური დიარეის (IBS-D) დროს ექიმის დანიშნულებით შესაძლებელია 4-8 კვირიანი კურსი. ხანგრძლივი, უწყვეტი მოხმარება არ არის რეკომენდებული.
დიოსმექტიტი ტრადიციულად ჩვილებში (1 თვის ასაკიდან) ფართოდ გამოიყენება და სისტემური შეწოვის არარსებობის გამო ითვლება უსაფრთხოდ. თუმცა, 2019 წლის EMA რეკომენდაციის გათვალისწინებით, ტყვიის კვალური რაოდენობის შესაძლო არსებობის გამო, 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში გამოყენება სასურველია მხოლოდ ექიმის რეკომენდაციით, მინიმალური ეფექტიანი ხანგრძლივობით და დოზირებით (EMA, 2019).
დიახ, დიოსმექტიტი ითვლება ორსულობის დროს უსაფრთხო პრეპარატად, რადგან არ შეიწოვება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. ის ხშირად გამოიყენება ორსულ ქალებში მწვავე დიარეის სიმპტომური მკურნალობისთვის. რეკომენდებულია მოკლე კურსი და ექიმთან წინასწარი კონსულტაცია.
არა. დიოსმექტიტი სიმპტომური საშუალებაა და არ ანაცვლებს სითხისა და ელექტროლიტების აღდგენას. მწვავე დიარეის დროს, განსაკუთრებით ბავშვებში, ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი (ORS) რჩება მკურნალობის საფუძველი. დიოსმექტიტი გამოიყენება როგორც დამხმარე საშუალება, რომელიც ამცირებს დიარეის ხანგრძლივობას და სიმძიმეს (WHO, ESPGHAN/ESPID).