Dexalgin · INN
Dexalgin (Dexalgin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დექსკეტოპროფენი (დექსალგინი) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (NSAID), რომელიც წარმოადგენს კეტოპროფენის S-(+)-ენანტიომერს. იგი გამოირჩევა სწრაფი და ძლიერი ანალგეზიური მოქმედებით. გამოიყენება მსუბუქიდან ზომიერი ინტენსივობის ტკივილის სიმპტომატური მკურნალობისთვის, მათ შორის კუნთ-ძვლოვანი, სტომატოლოგიური, პოსტოპერაციული და დისმენორეული ტკივილის დროს. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების (25 მგ), გრანულის (საშეტი) და საინექციო ხსნარის (50 მგ/2 მლ) ფორმით. მოქმედების დაწყების დრო პერორალური მიღებისას 30 წუთია, ხოლო პარენტერალურად — 15-20 წუთი. ტიპიური გვერდითი ეფექტებია გასტროინტესტინალური დარღვევები (გულისრევა, დისპეფსია). უკუნაჩვენებია პეპტიური წყლულის, მძიმე გულის, ღვიძლის ან თირკმლის უკმარისობის დროს, ასევე ორსულობის III ტრიმესტრში (EMA SmPC).
დექსკეტოპროფენი (INN: Dexketoprofen) არის არილპროპიონის მჟავის ჯგუფის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (NSAID). კეტოპროფენი რაცემული ნარევია, რომელიც შედგება ორი ენანტიომერისგან — S-(+) და R-(-) ფორმისგან. ფარმაკოლოგიური კვლევებით დადგინდა, რომ ანალგეზიური და ანთების საწინააღმდეგო აქტივობა მხოლოდ S-(+)-ენანტიომერს — დექსკეტოპროფენს — ახასიათებს. ამიტომ დექსკეტოპროფენი უზრუნველყოფს იმავე თერაპიულ ეფექტს რაცემატის ნახევარი დოზით, რაც ამცირებს გვერდითი ეფექტების სიხშირეს (BNF 87).
პრეპარატი თავდაპირველად დარეგისტრირდა ევროპაში 1990-იანი წლების ბოლოს ესპანური ფარმაცევტული კომპანია Menarini-ის მიერ სავაჭრო სახელწოდებით Dexalgin (დექსალგინი). მას შემდეგ იგი ფართოდ გავრცელდა ევროპისა და აზიის ქვეყნებში. საქართველოში დექსკეტოპროფენი ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად დანიშნულ ანალგეტიკს წარმოადგენს.
ქიმიურად დექსკეტოპროფენი ტრომეტამოლის მარილის სახით გამოიყენება (dexketoprofen trometamol), რაც წყლის ხსნადობას და შეწოვის სიჩქარეს ზრდის. პრეპარატი მიეკუთვნება COX-ინჰიბიტორების ჯგუფს და არის არასელექციური ციკლოოქსიგენაზას ბლოკატორი, რომელიც ბლოკავს როგორც COX-1, ისე COX-2 ენზიმებს (EMA SmPC).
WHO მოდელურ სიაში დექსკეტოპროფენი ცალკე პოზიციით არ ფიგურირებს, თუმცა NSAID-ების ჯგუფის წარმომადგენელი პრეპარატები ამ სიაში შეტანილია (WHO Model List).
დექსკეტოპროფენის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის არასელექციურ ინჰიბირებას. ეს ფერმენტი კატალიზებს არაქიდონის მჟავის გარდაქმნას პროსტაგლანდინებად, პროსტაციკლინად და თრომბოქსანებად — ეიკოზანოიდებად, რომლებიც მთავარ როლს ასრულებენ ანთებით, ტკივილის და ცხელების პათოგენეზში.
ციკლოოქსიგენაზა ორი ძირითადი იზოფორმით არსებობს:
დექსკეტოპროფენი, როგორც არასელექციური ინჰიბიტორი, ორივე იზოფორმას ბლოკავს, თუმცა მისი COX-1/COX-2 სელექციურობის თანაფარდობა შუალედურ პოზიციას იკავებს NSAID-ებს შორის (EMA SmPC).
ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტი ორი მექანიზმით ხორციელდება:
პროსტაგლანდინების სინთეზის დათრგუნვა ამცირებს ვაზოდილატაციას, სისხლძარღვთა გამტარობას, შეშუპებას და ლეიკოციტების მიგრაციას ანთების კერაში.
ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრში COX-2 ინჰიბირება ამცირებს PGE2-ის წარმოქმნას, რაც ტემპერატურის ნორმალიზაციას იწვევს (BNF 87).
S-(+)-ენანტიომერის უპირატესობა R-(-)-ფორმასთან შედარებით ის არის, რომ იგი 100-ჯერ უფრო ძლიერად უკავშირდება COX-ის აქტიურ ცენტრს, რაც თერაპიულ ეფექტს უფრო დაბალი დოზებით უზრუნველყოფს.
დექსკეტოპროფენი გამოიყენება მსუბუქი და ზომიერი ინტენსივობის მწვავე ტკივილის სიმპტომატური მკურნალობისთვის. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი ჩვენებები (EMA SmPC):
საინექციო ფორმა გამოიყენება მაშინ, როცა პერორალური მიღება შეუძლებელია ან სასურველია ანალგეზიის სწრაფი დაწყება:
მნიშვნელოვანია, რომ დექსკეტოპროფენი სიმპტომატური პრეპარატია — იგი ამცირებს ტკივილსა და ანთებას, მაგრამ არ მოქმედებს დაავადების პათოგენეზზე. პერორალური ფორმები განკუთვნილია ხანმოკლე მკურნალობისთვის (არაუმეტეს 3-5 დღისა), ხოლო საინექციო ფორმა — არაუმეტეს 2 დღისა, შემდგომი გადასვლით პერორალურ ანალგეზიაზე (NICE NG136).
| ჩვენება | დოზა | სიხშირე | მაქსიმალური დღიური დოზა | |---------|------|---------|------------------------| | მწვავე ტკივილი | 25 მგ | ყოველ 8 საათში | 75 მგ/დღეში | | ძლიერი ტკივილი | 25 მგ | ყოველ 6 საათში (საჭიროებისას) | 75 მგ/დღეში |
ტაბლეტი მიიღება საკვებთან ერთად, რაც ამცირებს გასტროინტესტინალურ გვერდით ეფექტებს, თუმცა Tmax ოდნავ ხანგრძლივდება. გრანულა (საშეტი) იხსნება წყალში და მიიღება უზმოდ სწრაფი ეფექტისთვის. მკურნალობის ხანგრძლივობა — არაუმეტეს 3-5 დღისა (EMA SmPC).
| გზა | დოზა | სიხშირე | მაქსიმალური დღიური დოზა | |-----|------|---------|------------------------| | ი/მ (კუნთში) | 50 მგ (2 მლ) | ყოველ 8-12 საათში | 150 მგ/დღეში | | ი/ვ (ვენაში) ბოლუსი | 50 მგ (2 მლ) | ყოველ 8-12 საათში | 150 მგ/დღეში | | ი/ვ ინფუზია | 50 მგ 100 მლ ფიზ. ხსნარში | 15-30 წუთის განმავლობაში | 150 მგ/დღეში |
საინექციო ფორმით მკურნალობა არ უნდა აღემატებოდეს 2 დღეს. შემდეგ გადასვლა ხდება პერორალურ ფორმაზე.
საწყისი დღიური დოზა არ უნდა აღემატებოდეს 50 მგ-ს (პერორალურად). საჭიროების შემთხვევაში დოზა შეიძლება გაიზარდოს 75 მგ/დღე-მდე, ხანმოკლე კურსით.
დექსკეტოპროფენი არ არის ნაჩვენები 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემების არარსებობის გამო (EMA SmPC).
პერორალური მიღების შემდეგ დექსკეტოპროფენი სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 80%-ს. ტაბლეტისთვის პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 30-45 წუთში (Tmax) უზმოდ მიღებისას. საკვებთან ერთად მიღებისას Tmax იზრდება 1,5-2 საათამდე, თუმცა Cmax და AUC მნიშვნელოვნად არ იცვლება. გრანულის ფორმისთვის Tmax კიდევ უფრო მოკლეა — 15-20 წუთი (EMA SmPC).
პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი მაღალია — >99%, ძირითადად ალბუმინთან. განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 0,25 ლ/კგ, რაც მიუთითებს ძირითადად უჯრედგარე სივრცეში განაწილებაზე. პრეპარატი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში.
დექსკეტოპროფენი მთავარი ბიოტრანსფორმაცია ღვიძლში მიმდინარეობს გლუკურონის მჟავასთან კონიუგაციით (ფაზა II მეტაბოლიზმი). CYP-ფერმენტების მონაწილეობა მინიმალურია, რაც ამცირებს ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედებების რისკს.
ძირითადი ელიმინაციის გზა თირკმლებია — დოზის დაახლოებით 80% გამოიყოფა შარდით გლუკურონიდული კონიუგატის სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 1,65-2,7 საათს, რაც NSAID-ებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მოკლეა. ეს ნიშნავს, რომ პრეპარატი ორგანიზმიდან სწრაფად გამოიყოფა და კუმულაციის რისკი დაბალია (EMA SmPC).
NSAID-ების ჯგუფისთვის დამახასიათებელი კარდიოვასკულური რისკი დოზადამოკიდებულია და იზრდება ხანგრძლივი გამოყენებისას. EMA-ს რეკომენდაციით, NSAID-ების გამოყენება უნდა მოხდეს მინიმალური ეფექტური დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით (EMA SmPC).
დექსკეტოპროფენი, ისევე როგორც ყველა NSAID, უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში. ამ პერიოდში NSAID-ების გამოყენება იწვევს:
I და II ტრიმესტრებში გამოყენება რეკომენდებული არ არის, გარდა შემთხვევებისა, როცა სავარაუდო სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა რეპროდუქციული ტოქსიურობა (EMA SmPC).
FDA კატეგორია: C (I-II ტრიმესტრი), D (III ტრიმესტრი).
მონაცემები დექსკეტოპროფენის დედის რძეში გადასვლის შესახებ შეზღუდულია. NSAID-ების უმრავლესობა მცირე რაოდენობით გადადის რძეში. ძუძუთი კვებისას გამოყენება რეკომენდებული არ არის. საჭიროების შემთხვევაში უნდა მოხდეს ძუძუთი კვების შეწყვეტა ან პრეპარატის ალტერნატივის შერჩევა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე დექსკეტოპროფენი წარმოდგენილია რამდენიმე ფორმით:
პერორალური ფორმა (ტაბლეტი) ტკივილს აქარებს დაახლოებით 30 წუთში უზმოდ მიღებისას. გრანულის (საშეტის) ფორმა კიდევ უფრო სწრაფად — 15-20 წუთში მოქმედებს, რადგან უკეთ იხსნება. საინექციო ფორმა ეფექტს იწყებს 15-20 წუთში ინტრამუსკულარული შეყვანისას. ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტის მაქსიმუმი მიიღწევა 45-60 წუთში და გრძელდება 4-6 საათი.
არა. დექსალგინი განკუთვნილია მხოლოდ ხანმოკლე გამოყენებისთვის. პერორალური ფორმა არ უნდა მიიღოთ 3-5 დღეზე მეტხანს, ხოლო საინექციო ფორმა — 2 დღეზე მეტხანს. ხანგრძლივი გამოყენება მნიშვნელოვნად ზრდის კუჭ-ნაწლავური, კარდიოვასკულური და თირკმლის გართულებების რისკს (EMA SmPC).
ალკოჰოლის ერთდროული მოხმარება რეკომენდებული არ არის. ალკოჰოლი ზრდის კუჭის ლორწოვანის დაზიანების რისკს და ხელს უწყობს გასტროინტესტინალური სისხლდენის განვითარებას. ასევე შესაძლებელია ცენტრალური ნერვული სისტემის გვერდითი ეფექტების (თავბრუსხვევა, ძილიანობა) გამძაფრება.
ორივე NSAID ჯგუფის პრეპარატია, მაგრამ განსხვავებები არსებობს:
არა. ტაბლეტის და ინექციის ერთდროული გამოყენება კატეგორიულად დაუშვებელია, რადგან ამ შემთხვევაში მაქსიმალური დღიური დოზა გადაჭარბებულ იქნება. საინექციო ფორმიდან პერორალურზე გადასვლა ხდება თანმიმდევრულად — საინექციო ფორმა იცვლება პერორალურით, კომბინაციის გარეშე.
დექსკეტოპროფენი კეტოპროფენის S-(+)-ენანტიომერია — ის ფორმა, რომელსაც ფარმაკოლოგიური აქტივობა ახასიათებს. R-(-)-ენანტიომერის ამოღებით მიიღწევა იმავე თერაპიული ეფექტი ნახევარი დოზით, რაც ნიშნავს შემცირებულ ტოქსიკურ ტვირთს ორგანიზმზე, განსაკუთრებით კუჭ-ნაწლავის ტრაქტზე. კლინიკურმა კვლევებმა დაადასტურა, რომ 25 მგ დექსკეტოპროფენი ანალგეზიური ეფექტურობით ტოლია 50 მგ კეტოპროფენისა, მაგრამ გასტროინტესტინალური ტოლერანტობა უკეთესია (EMA SmPC).