desloratadinum · INN
desloratadinum (desloratadinum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დესლორატადინი (Desloratadine) არის მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, ლორატადინის აქტიური მეტაბოლიტი, რომელიც სელექციურად ბლოკავს პერიფერიულ H₁-ჰისტამინურ რეცეპტორებს. გამოიყენება ალერგიული რინიტის (სეზონური და მთელწლიური), ქრონიკული იდიოპათიური ურტიკარიის და სხვა ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ. პრეპარატი პრაქტიკულად არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რის გამოც სედაციური ეფექტი მინიმალურია. მოქმედება იწყება მიღებიდან დაახლოებით 1 საათში და გრძელდება 24 საათი, რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებისა. მოზრდილებისთვის სტანდარტული დოზაა 5 მგ/დღეში, ბავშვებისთვის — ასაკის მიხედვით 1,25-2,5 მგ. პრეპარატი კარგად აიტანება, სერიოზული გვერდითი მოვლენები იშვიათია. საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული სახელით, მათ შორის დესლორატადინი ნორმონი და დესლორადინი.
დესლორატადინი (INN: Desloratadinum) წარმოადგენს მეორე (ახალი) თაობის სელექციურ H₁-ანტიჰისტამინურ პრეპარატს, რომელიც მიეკუთვნება პიპერიდინის წარმოებულთა ჯგუფს. ქიმიურად იგი არის ლორატადინის 3-ჰიდროქსილირებული აქტიური მეტაბოლიტი (დესკარბოეთოქსილორატადინი), რომელიც აღმოაჩინეს და შეიმუშავეს შერინგ-პლაუ (Schering-Plough) კომპანიაში.
პრეპარატი პირველად დამტკიცდა აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის (FDA) მიერ 2001 წელს ბრენდული სახელწოდებით Clarinex®. ევროპის წამლის სააგენტომ (EMA) მასზე ნებართვა გასცა 2001 წლის იანვარში. მას შემდეგ დესლორატადინი გახდა ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ანტიალერგიული პრეპარატი მსოფლიოში და შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List).
დესლორატადინი განსხვავდება პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან (დიფენჰიდრამინი, ქლორფენირამინი) რამდენიმე მნიშვნელოვანი თვისებით: არ იწვევს გამოხატულ სედაციას, არ ახდენს ანტიქოლინერგულ ეფექტს და არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს კლინიკურად მნიშვნელოვანი რაოდენობით (BNF 87). დედა ნივთიერებასთან — ლორატადინთან შედარებით, დესლორატადინი ხასიათდება უფრო მაღალი აფინობით H₁-რეცეპტორების მიმართ და არ საჭიროებს ღვიძლისმიერ აქტივაციას, რაც მის ეფექტურობას უფრო პროგნოზირებადს ხდის.
ფარმაკოლოგიურად, ანტიჰისტამინური მოქმედების გარდა, დესლორატადინი ავლენს ანთების საწინააღმდეგო აქტივობასაც: თრგუნავს ციტოკინებისა და ქემოკინების გამოთავისუფლებას, ამცირებს ეოზინოფილების ქემოტაქსისსა და ადჰეზიის მოლეკულების ექსპრესიას (EMA SmPC).
დესლორატადინის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ემყარება H₁-ჰისტამინური რეცეპტორების სელექციურ ანტაგონიზმს პერიფერიულ ქსოვილებში. თანამედროვე ფარმაკოლოგიის თვალსაზრისით, დესლორატადინი მოქმედებს როგორც ინვერსიული აგონისტი — იგი არა მხოლოდ ბლოკავს ჰისტამინის მიერთებას H₁-რეცეპტორზე, არამედ ამცირებს რეცეპტორის კონსტიტუციურ (ბაზალურ) აქტივობას, რითაც უზრუნველყოფს უფრო ეფექტურ ანტიალერგიულ მოქმედებას.
H₁-რეცეპტორის ბლოკადა: ჰისტამინის H₁-რეცეპტორი არის G-ცილასთან შეუღლებული რეცეპტორი (GPCR), რომელიც ლოკალიზებულია სასუნთქი გზების ლორწოვანზე, კანის ენდოთელიუმზე, სისხლძარღვების გლუვ კუნთოვან უჯრედებსა და ნერვულ დაბოლოებებზე. ჰისტამინის მიერთება ამ რეცეპტორთან იწვევს Gq/11-ცილის აქტივაციას, ფოსფოლიპაზა C-ის სტიმულაციას, ინოზიტოლ-1,4,5-ტრიფოსფატის (IP₃) და დიაცილგლიცეროლის (DAG) წარმოქმნას, რაც საბოლოოდ იწვევს უჯრედშიდა კალციუმის კონცენტრაციის მატებას და ალერგიული რეაქციის კლინიკურ გამოვლინებებს: ვაზოდილატაციას, შეშუპებას, ქავილს, ცხვირის გაჭედვას.
დესლორატადინი კონკურენტულად უკავშირდება H₁-რეცეპტორს და ხელს უშლის ჰისტამინის მოქმედებას. მისი დისოციაციის კინეტიკა ნელია, რაც უზრუნველყოფს ხანგრძლივ რეცეპტორულ ოკუპაციას და 24-საათიან კლინიკურ ეფექტს.
ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება: დესლორატადინი ასევე ავლენს არაჰისტამინურ ანთებისსაწინააღმდეგო აქტივობას:
სელექციურობა: მნიშვნელოვანია, რომ დესლორატადინს კლინიკურად უმნიშვნელო აფინობა აქვს მუსკარინული, სეროტონინერგული, ადრენერგული და დოფამინერგული რეცეპტორების მიმართ, რაც განაპირობებს მის კარგ ამტანობის პროფილს და ანტიქოლინერგული გვერდითი ეფექტების არარსებობას (BNF 87).
დესლორატადინი გამოიყენება შემდეგი ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ:
დესლორატადინი ჩვენებულია როგორც სეზონური (თივის ცხელება), ასევე მთელწლიური ალერგიული რინიტის სიმპტომების შესამსუბუქებლად (ალერგიული რინიტი). იგი ეფექტურად ამცირებს ცხვირის გაჭედვას, ცხვირიდან გამონადენს (რინორეა), ცემინებას, ცხვირის ქავილს, ასევე თვალის თანმხლებ სიმპტომებს — ქავილს, ცრემლდენას და კონიუნქტივის ჰიპერემიას (NICE NG136). კლინიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ დესლორატადინი სტატისტიკურად მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ცხოვრების ხარისხს ალერგიული რინიტის მქონე პაციენტებში.
დესლორატადინი ჩვენებულია ქრონიკული იდიოპათიური ურტიკარიის (ურტიკარია) სიმპტომური მკურნალობისთვის — ამცირებს ქავილს (პრურიტუსს), ბუშტუკების რაოდენობას და ზომას. EAACI/GA²LEN/EDF/WAO-ს გაიდლაინების მიხედვით, მეორე თაობის H₁-ანტიჰისტამინები, მათ შორის დესლორატადინი, წარმოადგენს პირველი რიგის თერაპიას ქრონიკული ურტიკარიისთვის. რეფრაქტერული შემთხვევებისას დოზის გაოთხმაგება (20 მგ/დღეში) შეიძლება განიხილებოდეს ექიმის მეთვალყურეობით.
თუმცა ოფიციალურად რეგისტრირებული ჩვენებები შემოიფარგლება ალერგიული რინიტითა და ურტიკარიით, კლინიკურ პრაქტიკაში დესლორატადინი ასევე გამოიყენება:
უნდა აღინიშნოს, რომ დესლორატადინი არ არის ჩვენებული ანაფილაქსიისა და მწვავე ალერგიული რეაქციების სამკურნალოდ — ამ შემთხვევებში ადრენალინი რჩება არჩევის პრეპარატად (BNF 87).
პრეპარატი მიიღება საკვების მიღებისგან დამოუკიდებლად, დღის ნებისმიერ დროს, თუმცა რეკომენდებულია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს მიღება. ტაბლეტი გადაიყლაპება მთლიანად, წყლით. სიროფის ფორმა განკუთვნილია ბავშვებისა და იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც ტაბლეტის გადაყლაპმა უჭირთ.
მძიმე თირკმლის უკმარისობის (კრეატინინის კლირენსი <30 მლ/წთ) დროს დოზის კორექცია სავალდებულო არ არის, თუმცა რეკომენდებულია სიფრთხილე, ვინაიდან პრეპარატის ექსპოზიცია შეიძლება გაიზარდოს (EMA SmPC).
მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის ღვიძლის უკმარისობისას დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ საჭიროებს. მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობისას პრეპარატი სიფრთხილით გამოიყენება, ვინაიდან ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეიძლება გახანგრძლივდეს.
ხანდაზმულებში დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა თანმხლები თირკმლის ან ღვიძლის პათოლოგიის არსებობისას შესაბამისი რეკომენდაციები უნდა გათვალისწინებულ იქნას (BNF 87).
აბსორბცია: დესლორატადინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შედარებით მაღალია. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან დაახლოებით 3 საათში (Tmax). საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციაზე (AUC და Cmax არსებითად არ იცვლება), თუმცა შეიძლება ოდნავ დააგვიანოს Tmax (EMA SmPC).
განაწილება: პრეპარატი აქტიურად უკავშირდება პლაზმის ცილებს — დაახლოებით 83-87%-ით. განაწილების მოცულობა შედარებით დიდია. მნიშვნელოვანია, რომ დესლორატადინი პრაქტიკულად არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც განაპირობებს ცენტრალური ნერვული სისტემის მხრივ სედაციური ეფექტის მინიმალურობას. PET-კვლევებით დადასტურდა, რომ ტვინის H₁-რეცეპტორების ოკუპაცია თერაპიული დოზებით <30%-ია.
მეტაბოლიზმი: დესლორატადინი მეტაბოლიზდება ღვიძლში, სადაც ძირითადი მეტაბოლიტია 3-ჰიდროქსიდესლორატადინი, რომელიც შემდგომ კონიუგირდება გლუკურონიდთან. მეტაბოლიზმში მონაწილეობენ CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტები, თუმცა დესლორატადინი არ არის ამ ფერმენტების მნიშვნელოვანი ინჰიბიტორი ან ინდუქტორი კლინიკურ კონცენტრაციებში.
ექსკრეცია: პრეპარატის ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t₁/₂) შეადგენს საშუალოდ 27 საათს (19-37 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებისა. ექსკრეცია ხორციელდება როგორც თირკმელებით (~40%), ასევე ნაწლავის ტრაქტით (~47%), მეტაბოლიტების სახით. მცირე რაოდენობა გამოიყოფა უცვლელი სახით (BNF 87).
დესლორატადინი, როგორც მეორე თაობის ანტიჰისტამინი, ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტების პროფილი ხელსაყრელია პლაცებოსთან შედარებით.
კლინიკურ კვლევებში მოზრდილებში პლაცებოსთან შედარებით სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი განსხვავება პრაქტიკულად არ ფიქსირდება. თუმცა, ყველაზე ხშირად აღინიშნება:
ბავშვებში (2-11 წელი) ყველაზე ხშირად აღინიშნება: ფებრილური მდგომარეობა, ინსომნია, დიარეა და ზედა სასუნთქი გზების ინფექცია. 6 თვიდან 2 წლამდე ბავშვებში — დიარეა, ცხელება, ინსომნია (BNF 87).
დესლორატადინი ხასიათდება შედარებით დაბალი წამლის ურთიერთქმედების პოტენციალით, რაც განასხვავებს მას ზოგიერთი სხვა ანტიჰისტამინისგან.
ინ ვიტრო კვლევებით დადგენილია, რომ დესლორატადინი არ ახდენს CYP3A4, CYP2D6, CYP1A2, CYP2C9 ან CYP2C19 ფერმენტების კლინიკურად მნიშვნელოვან ინჰიბიციას თერაპიულ კონცენტრაციებში. შესაბამისად, CYP-მედიირებული ურთიერთქმედებების რისკი მინიმალურია.
დესლორატადინი არ აძლიერებს ეთანოლის სედაციურ ეფექტს თერაპიული დოზებით, თუმცა ალკოჰოლის ერთდროული მიღება რეკომენდებული არ არის.
ცენტრალური ნერვული სისტემის მადეპრესანტებთან (ბენზოდიაზეპინები, ოპიოიდები) ერთდროული მიღებისას თეორიულად შესაძლებელია ადიტიური სედაციური ეფექტი, თუმცა ეს ნაკლებად ალბათია ვიდრე პირველი თაობის ანტიჰისტამინების შემთხვევაში (BNF 87).
გრეიფრუტის წვენი: კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ მოსალოდნელია.
დესლორატადინი FDA-ს ყოფილი კლასიფიკაციით მიეკუთვნებოდა C კატეგორიას — ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენული ეფექტი, მაგრამ ადამიანებზე ადეკვატური კონტროლირებადი კვლევები არ არსებობს. ეპიდემიოლოგიური მონაცემები ლორატადინზე (დედა ნივთიერება) არ მიუთითებს მალფორმაციების გაზრდილ რისკზე.
ორსულობის პერიოდში დესლორატადინის გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს. NICE-ისა და BNF-ის რეკომენდაციებით, თუ ანტიჰისტამინი აუცილებელია, ცეტირიზინი ან ლორატადინი წარმოადგენს უპირატეს არჩევანს ორსულობაში არსებული უფრო ვრცელი მონაცემთა ბაზის გამო (BNF 87).
დესლორატადინი გამოიყოფა დედის რძეში. ცხოველთა კვლევებში ნაჩვენები იქნა პრეპარატის გადასვლა რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით, სარგებელი/რისკის შეფასების შემდეგ. EMA SmPC-ის მიხედვით, საჭიროა გადაწყვეტილება ძუძუთი კვების შეწყვეტასა და მკურნალობის გაგრძელებას შორის.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე დესლორატადინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
პრეპარატები ხელმისაწვდომია აფთიაქებში ურეცეპტოდ (OTC სტატუსი ზოგიერთი ბრენდისთვის), თუმცა რეკომენდებულია ექიმის კონსულტაცია მიღების დაწყებამდე, განსაკუთრებით ბავშვებსა და ორსულ ქალებში (BNF 87).
დესლორატადინი არის ლორატადინის აქტიური მეტაბოლიტი. ძირითადი განსხვავებები მდგომარეობს იმაში, რომ დესლორატადინს აქვს H₁-რეცეპტორის მიმართ უფრო მაღალი აფინობა, არ საჭიროებს ღვიძლისმიერ აქტივაციას (რაც პროგნოზირებად ეფექტს უზრუნველყოფს), ხოლო ეფექტურობისა და უსაფრთხოების თვალსაზრისით ორივე პრეპარატი მსგავსია. ფასის მხრივ ლორატადინი, როგორც წესი, უფრო ხელმისაწვდომია.
დიახ, დესლორატადინი დამტკიცებულია ბავშვებში გამოსაყენებლად: 6 თვიდან 1 წლამდე — 1 მგ/დღეში, 1-5 წლის — 1,25 მგ/დღეში, 6-11 წლის — 2,5 მგ/დღეში. ბავშვებისთვის სიროფის ფორმა უფრო მოსახერხებელია. მნიშვნელოვანია ზუსტი დოზირების დაცვა და ექიმთან კონსულტაცია (EMA SmPC).
დესლორატადინი, როგორც მეორე თაობის ანტიჰისტამინი, მინიმალურად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და იშვიათად იწვევს ძილიანობას. კლინიკურ კვლევებში სედაციის სიხშირე პლაცებოს მსგავსი იყო. თუმცა, ინდივიდუალური მგრძნობელობა განსხვავებულია — პაციენტმა ჯერ უნდა შეაფასოს საკუთარი რეაქცია ტრანსპორტის მართვამდე.
სეზონური ალერგიული რინიტისას დესლორატადინი მიიღება სიმპტომების ხანგრძლივობის მიხედვით. მთელწლიური ალერგიული რინიტისა და ქრონიკული ურტიკარიისას პრეპარატი შეიძლება ხანგრძლივად მიიღებოდეს ექიმის მეთვალყურეობით. კვლევებმა აჩვენა უსაფრთხოება 12 თვემდე უწყვეტი მიღებისას (NICE NG136).
თუმცა დესლორატადინი არ აძლიერებს ალკოჰოლის სედაციურ ეფექტს კლინიკურ კვლევებში, ალკოჰოლის ერთდროული მოხმარება რეკომენდებული არ არის, რადგან ინდივიდუალური რეაქცია შეიძლება განსხვავდებოდეს და ორივე ნივთიერებამ თეორიულად გამოიწვიოს ცენტრალური ნერვული სისტემის დეპრესია.
ორივე მეორე თაობის ანტიჰისტამინია. ცეტირიზინი (ჰიდროქსიზინის მეტაბოლიტი) ხასიათდება ოდნავ მეტი სედაციური პოტენციალით, ხოლო დესლორატადინი ნაკლებად იწვევს ძილიანობას. ეფექტურობის მხრივ ორივე პრეპარატი მსგავსია. არჩევანი ხშირად ინდივიდუალურ ამტანობაზეა დამოკიდებული (BNF 87).