Chloropyramine · INN
ქლოროპირამინი (Chloropyramine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 5 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ქლოროპირამინი (Chloropyramine) არის პირველი თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება ეთილენდიამინის ჯგუფს და სელექციურად ბლოკავს H1-ჰისტამინურ რეცეპტორებს. პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება ალერგიული რეაქციების — ურტიკარიის, ალერგიული რინიტის, კონიუნქტივიტის, ანგიონევროზული შეშუპების, ეგზემის, კონტაქტური დერმატიტისა და მედიკამენტური ალერგიის სამკურნალოდ. ქლოროპირამინს ახასიათებს სედატიური, ანტიქოლინერგული და ანტიემეტური თვისებები. პრეპარატი ხელმისაწვდომია როგორც პერორალური (ტაბლეტები), ასევე საინექციო ფორმით. მოქმედება იწყება 15–30 წუთში პერორალური მიღებისას და 5–15 წუთში პარენტერალური შეყვანისას. ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეადგენს დაახლოებით 6–8 საათს. პრეპარატი საჭიროებს დოზის კორექციას ხანდაზმულ პაციენტებში და თირკმლის/ღვიძლის ფუნქციის დარღვევისას. საქართველოში ქლოროპირამინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახელწოდებით, მათ შორის ყველაზე ცნობილია სუპრასტინი.
ქლოროპირამინი (INN: Chloropyramine) არის პირველი თაობის ანტიჰისტამინური საშუალება, რომელიც ქიმიურად მიეკუთვნება ეთილენდიამინის წარმოებულთა ჯგუფს. პრეპარატის ქიმიური სახელწოდებაა N-(4-ქლორობენზილ)-N',N'-დიმეთილ-N-(2-პირიდინილ)-1,2-ეთანდიამინი. მოლეკულური ფორმულაა C₁₆H₂₀ClN₃, ხოლო მოლეკულური მასა — 275.8 გ/მოლ.
პრეპარატი სინთეზირებულ იქნა XX საუკუნის შუა ხანებში, საბჭოთა და აღმოსავლეთ ევროპული ფარმაცევტული ტრადიციის ფარგლებში. ქლოროპირამინი ყველაზე ფართოდ ცნობილია სავაჭრო სახელწოდებით „სუპრასტინი" (Suprastin®), რომელიც უნგრული ფარმაცევტული კომპანია Egis Pharmaceuticals-ის მიერ იწარმოება. პრეპარატი დღემდე რჩება ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ანტიალერგიულ საშუალებად პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით ქლოროპირამინი მიეკუთვნება H1-ანტიჰისტამინურ პრეპარატებს — პირველი თაობის სედატიურ ანტიჰისტამინებს. ამ ჯგუფის სხვა წარმომადგენლებისგან (დიფენჰიდრამინი, კლემასტინი, პრომეთაზინი) განსხვავებით, ქლოროპირამინს ახასიათებს შედარებით მოკლე მოქმედების ხანგრძლივობა, რაც ზოგიერთ კლინიკურ სიტუაციაში უპირატესობას წარმოადგენს. პრეპარატი ATC კლასიფიკაციაში კოდირებულია R06AC03 სახელწოდებით.
ქლოროპირამინი ხელმისაწვდომია ორი ძირითადი სამკურნალწამლო ფორმით: ტაბლეტები (25 მგ) პერორალური მიღებისთვის და საინექციო ხსნარი (20 მგ/მლ) კუნთშიდა ან ვენაში შეყვანისთვის. საინექციო ფორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მწვავე ალერგიული რეაქციების, ანაფილაქსიის დამხმარე თერაპიისა და ანგიონევროზული შეშუპების მართვისას.
ქლოროპირამინის ფარმაკოლოგიური მოქმედება განპირობებულია H1-ჰისტამინური რეცეპტორების კონკურენტული (შექცევადი) ბლოკადით. ჰისტამინი, როგორც ბიოგენური ამინი, წარმოადგენს ალერგიული და ანთებითი რეაქციების ერთ-ერთ ძირითად მედიატორს. იგი გამოითავისუფლება მასტოციტებიდან (სენსიტიზირებულ) და ბაზოფილებიდან IgE-შუამავლობითი იმუნური პასუხის დროს (EMA SmPC).
H1-რეცეპტორული ბლოკადა: ქლოროპირამინი კონკურენტულად უკავშირდება H1-ჰისტამინურ რეცეპტორებს პერიფერიულ ქსოვილებში — სისხლძარღვების ენდოთელიუმში, გლუვ კუნთებში, ბრონქების ეპითელიუმში და ნერვულ დაბოლოებებში. ამ მექანიზმით პრეპარატი ხელს უშლის ჰისტამინის ძირითადი ეფექტების განვითარებას: ვაზოდილატაციას, კაპილარული გამტარობის მომატებას, შეშუპებას, ქავილს, ბრონქოსპაზმსა და ჰიპერსეკრეციას.
ანტიქოლინერგული მოქმედება: პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისთვის დამახასიათებელი თვისების შესაბამისად, ქლოროპირამინი ასევე ბლოკავს მუსკარინულ ქოლინერგულ რეცეპტორებს (M-ქოლინორეცეპტორებს). ეს განაპირობებს პრეპარატის ანტისეკრეტორულ ეფექტს — ამცირებს ცხვირის ლორწოვანი გარსის სეკრეციას, ნერწყვის და ცრემლის გამოყოფას. თუმცა ამავე მექანიზმით აიხსნება მისი გვერდითი ეფექტების ნაწილი: პირის სიმშრალე, შარდვის გაძნელება, ტაქიკარდია.
სედატიური მოქმედება: ქლოროპირამინი ადვილად გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს (ჰებ) და ბლოკავს H1-რეცეპტორებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში (ცნს). ჰისტამინი ცნს-ში მონაწილეობს ფხიზლობის შენარჩუნებაში, ამიტომ მისი რეცეპტორების ბლოკადა იწვევს ძილიანობას, სედაციასა და კოგნიტური ფუნქციების დროებით შემცირებას. ეს ეფექტი ყველაზე გამოხატულია თერაპიის დასაწყისში და შეიძლება შემცირდეს ტოლერანტობის განვითარების კვალდაკვალ.
ანტიემეტური მოქმედება: H1-რეცეპტორებისა და მუსკარინული რეცეპტორების ბლოკადით ქლოროპირამინი ავლენს ზომიერ ანტიემეტურ (ღებინების საწინააღმდეგო) ეფექტს, განსაკუთრებით მოძრაობით გამოწვეული გულისრევის (კინეტოზის) შემთხვევაში.
პრეპარატის მოქმედება იწყება პერორალური მიღებიდან 15–30 წუთში, მაქსიმალური ეფექტი ვითარდება 1–2 საათში, ხოლო ხანგრძლივობა შეადგენს 3–6 საათს.
ქლოროპირამინი გამოიყენება სხვადასხვა ალერგიული და იმუნოპათოლოგიური მდგომარეობების სამკურნალოდ. ძირითადი ჩვენებებია:
ალერგიული რინიტი და კონიუნქტივიტი: პრეპარატი ეფექტურად ამცირებს ცხვირის გაჭედილობას, ცემინებას, რინორეას, თვალების ქავილსა და ცრემლდენას, როგორც სეზონური, ისე მთელი წლის ალერგიული რინიტის დროს (NICE NG136).
ურტიკარია (ჭინჭრის ციება): მწვავე და ქრონიკული ურტიკარიის დროს ქლოროპირამინი ეფექტურად აკუპირებს ქავილს, ბუშტუკოვან გამონაყარს და შეშუპებას. საინექციო ფორმა განსაკუთრებით ეფექტურია მწვავე, გენერალიზებული ურტიკარიის შემთხვევაში.
ანგიონევროზული შეშუპება (კვინკეს შეშუპება): ქლოროპირამინის საინექციო ფორმა გამოიყენება ანგიოშეშუპების მწვავე ეპიზოდების მართვაში, როგორც წესი, ადრენალინისა და კორტიკოსტეროიდების დამატებით.
ატოპიური დერმატიტი და ეგზემა: პრეპარატი ამცირებს ქავილს და ანთებით გამოვლინებებს ატოპიური დერმატიტის და სხვადასხვა ფორმის ეგზემის დროს. სედატიური ეფექტი ამ შემთხვევაში შეიძლება სასარგებლოც იყოს, განსაკუთრებით ღამის ქავილის შემცირებისთვის.
კონტაქტური დერმატიტი: ალერგიული კონტაქტური დერმატიტის სიმპტომების (ქავილი, ერითემა, შეშუპება) შემსუბუქებისთვის.
მედიკამენტური ალერგია: ქლოროპირამინი გამოიყენება სამკურნალწამლო პრეპარატებით გამოწვეული ალერგიული რეაქციების — კანის გამონაყარის, ურტიკარიის, ქავილის — სამკურნალოდ.
მწერების ნაკბენით გამოწვეული ალერგიული რეაქციები: ადგილობრივი და სისტემური ალერგიული გამოვლინებები მწერების (ფუტკარი, კრაზანა) ნაკბენის შემდეგ.
შრატისმიერი დაავადება: ჰეტეროლოგიური შრატის/ვაქცინების შეყვანის შემდეგ განვითარებული ალერგიული რეაქციების მკურნალობა.
პრემედიკაცია: ზოგიერთ კლინიკურ სიტუაციაში ქლოროპირამინი გამოიყენება სისხლის კომპონენტების ტრანსფუზიისა და რენტგენოკონტრასტული ნივთიერებების შეყვანის წინ ალერგიული რეაქციების პროფილაქტიკისთვის.
ქლოროპირამინის დოზირება განსხვავდება ასაკის, ჩვენებისა და მიღების გზის მიხედვით.
სტანდარტული დოზა: 25 მგ (1 ტაბლეტი) 3–4-ჯერ დღეში, ჭამის დროს. მაქსიმალური დღიური დოზა: 150 მგ (6 ტაბლეტი). თერაპიის დასაწყისში რეკომენდებულია უფრო დაბალი დოზით — 25 მგ 2-ჯერ დღეში — დაწყება, ეფექტისა და ტოლერანტობის შეფასების შემდეგ თანდათანობითი გაზრდით (EMA SmPC).
კუნთშიდა (ი/მ) ან ნელი ვენაში (ი/ვ) ინექცია: 20–40 მგ (1–2 მლ 20 მგ/მლ ხსნარის). მაქსიმალური დღიური დოზა: 80 მგ. ვენაში შეყვანისას ხსნარი ნელა უნდა შეიყვანოს (არანაკლებ 1 წუთის განმავლობაში). მწვავე ანაფილაქსიის მკურნალობისას პრეპარატი გამოიყენება ადრენალინთან ერთად.
თირკმლის უკმარისობა: თირკმლის ფუნქციის მნიშვნელოვანი დარღვევისას (GFR <30 მლ/წთ) საჭიროა დოზის შემცირება და/ან მიღებათა შორის ინტერვალის გაზრდა, რადგან პრეპარატის მეტაბოლიტები ძირითადად თირკმლებით გამოიყოფა.
ღვიძლის უკმარისობა: ქლოროპირამინი მეტაბოლიზდება ღვიძლში, ამიტომ ჰეპატური უკმარისობის დროს შეიძლება საჭირო გახდეს დოზის შემცირება პრეპარატის აკუმულაციის თავიდან ასაცილებლად.
ხანდაზმული პაციენტები: 65 წელს ზემოთ ასაკის პაციენტებისთვის რეკომენდებულია თერაპიის ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზით დაწყება, რადგან ამ ჯგუფში მომატებულია სედაციის, ჰიპოტენზიისა და ანტიქოლინერგული გვერდითი ეფექტების რისკი.
აბსორბცია: ქლოროპირამინი კარგად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოხელმისაწვდომობა შეადგენს დაახლოებით 40%, რაც განპირობებულია ღვიძლში „პირველი გავლის" ეფექტით (first-pass metabolism). პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1–2 საათში პერორალური მიღებიდან. საკვების ერთდროულმა მიღებამ შეიძლება ოდნავ შეანელოს აბსორბცია, მაგრამ არ მოახდინოს მნიშვნელოვანი გავლენა ბიოხელმისაწვდომობაზე (EMA SmPC).
განაწილება: პრეპარატი ფართოდ ნაწილდება ორგანიზმის ქსოვილებსა და ორგანოებში. მოცულობითი განაწილება (Vd) შეადგენს დაახლოებით 7–12 ლ/კგ. ქლოროპირამინი კარგად გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც განაპირობებს მის სედატიურ ეფექტს. პრეპარატი ასევე გადის პლაცენტარულ ბარიერზე და გადადის დედის რძეში. პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი შეადგენს დაახლოებით 7.9%.
მეტაბოლიზმი: ქლოროპირამინი ძირითადად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტთა სისტემის მეშვეობით, უპირველეს ყოვლისა CYP2D6 და CYP3A4 იზოფერმენტების მონაწილეობით. ძირითადი მეტაბოლური გზაა N-დეალკილირება და ოქსიდაცია. წარმოქმნილი მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია ან მინიმალურ აქტივობას ავლენს.
ექსკრეცია (გამოყოფა): ქლოროპირამინისა და მისი მეტაბოლიტების ექსკრეცია ძირითადად ხორციელდება თირკმლებით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) მოზრდილებში შეადგენს 6–8 საათს, ხოლო ბავშვებში შეიძლება იყოს უფრო მოკლე. ხანდაზმულ პაციენტებში და ღვიძლის/თირკმლის დისფუნქციის დროს ნახევარგამოყოფის პერიოდი შესაძლოა გახანგრძლივდეს.
ქლოროპირამინის გვერდითი ეფექტები ძირითადად განპირობებულია მისი ცენტრალური H1-ბლოკირებისა და ანტიქოლინერგული მოქმედებით.
დოზის გადაჭარბება: ვლინდება ცნს-ის სტიმულაციით (აგზნება, ჰალუცინაციები, ატაქსია, კრუნჩხვები) ან/და დეპრესიით (ძილიანობა, კომა), ანტიქოლინერგული სინდრომით (მიდრიაზი, ტაქიკარდია, ჰიპერთერმია). ბავშვებში გადაჭარბება განსაკუთრებით სახიფათოა და შეიძლება ფატალური იყოს (BNF 87).
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: პრეპარატის მიღების პერიოდში აკრძალულია ავტომობილის მართვა და მექანიზმებთან მუშაობა სედატიური ეფექტის გამო. ასევე აკრძალულია ალკოჰოლის მიღება, რადგან ხდება ცნს-ის მადეპრესანტული ეფექტის პოტენცირება.
ქლოროპირამინს აქვს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედებები მრავალ პრეპარატთან:
MAO ინჰიბიტორები: უკუნაჩვენებია ქლოროპირამინის ერთდროული გამოყენება მონოამინოქსიდაზას (MAO) ინჰიბიტორებთან (მოკლობემიდი, სელეგილინი). MAO ინჰიბიტორები აძლიერებენ ქლოროპირამინის ანტიქოლინერგულ ეფექტს და ახანგრძლივებენ მოქმედებას (BNF 87).
ცნს-ის მადეპრესანტები: ბარბიტურატები, ბენზოდიაზეპინები, ოპიოიდური ანალგეტიკები, საზოგადო ანესთეტიკები — ქლოროპირამინი აძლიერებს ამ პრეპარატების სედატიურ ეფექტს. კომბინაცია მოითხოვს განსაკუთრებულ სიფრთხილესა და დოზის კორექციას.
ეთანოლი (ალკოჰოლი): მნიშვნელოვნად აძლიერებს ქლოროპირამინის სედატიურ ეფექტს. ეს კომბინაცია კატეგორიულად აკრძალულია.
ანტიქოლინერგული პრეპარატები: ატროპინი, ბუტილსკოპოლამინი, ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები — ადიტიური ანტიქოლინერგული ეფექტი, რაც ზრდის პირის სიმშრალის, ყაბზობის, შარდის რეტენციისა და კოგნიტური დარღვევების რისკს.
ოტოტოქსიკური პრეპარატები: ქლოროპირამინს შეუძლია შენიღბოს ოტოტოქსიკურობის ადრეული სიმპტომები (ამინოგლიკოზიდების, მაგალითად, გენტამიცინის გამოყენებისას).
CYP2D6 ინჰიბიტორები: ფლუოქსეტინი, პაროქსეტინი და სხვა CYP2D6 ინჰიბიტორები შეიძლება შეანელონ ქლოროპირამინის მეტაბოლიზმი და გაზარდონ მისი პლაზმური კონცენტრაცია.
ჰიპოტენზიური პრეპარატები: ქლოროპირამინს შეუძლია გააძლიეროს ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატების ეფექტი, რაც ზრდის ჰიპოტენზიის რისკს.
ფენიტოინი: ქლოროპირამინმა შეიძლება შეამციროს ფენიტოინის მეტაბოლიზმი და გაზარდოს მისი ტოქსიკურობის რისკი.
ორსულობა: ქლოროპირამინი უკუნაჩვენებია ორსულობის მთელი პერიოდის განმავლობაში, განსაკუთრებით პირველ ტრიმესტრში, ტერატოგენური რისკის შეფასების არასაკმარისი მონაცემების გამო. ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში მაღალი დოზებით ფეტოტოქსიკური ეფექტი დადასტურდა. FDA კატეგორია: მიეკუთვნება B კატეგორიას ზოგიერთ წყაროში, თუმცა კლინიკური პრაქტიკაში გამოყენება არ რეკომენდებულია. მესამე ტრიმესტრში მიღება შეიძლება გამოიწვიოს ახალშობილში ანტიქოლინერგული ეფექტები ან მოხსნის სინდრომი (EMA SmPC).
ლაქტაცია: ქლოროპირამინი გადადის დედის რძეში და შესაძლოა გამოიწვიოს ჩვილში სედაცია, გაღიზიანებულობა ან კვების უარყოფა. ლაქტაციის პერიოდში მისი გამოყენება უკუნაჩვენებია. ალერგიული მდგომარეობების მართვისთვის მეძუძური დედებისთვის უპირატესობა უნდა მიენიჭოს მეორე თაობის ანტიჰისტამინურ პრეპარატებს — ცეტირიზინს ან ლორატადინს, რომლებსაც აქვთ უკეთესი უსაფრთხოების პროფილი ლაქტაციისას (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ქლოროპირამინი ხელმისაწვდომია შემდეგი სავაჭრო სახელწოდებებით:
პრეპარატი აფთიაქებში გაიცემა ექიმის რეცეპტის გარეშე (OTC), თუმცა საინექციო ფორმა, როგორც წესი, გამოიყენება მხოლოდ სამედიცინო დაწესებულებებში. ტაბლეტების ფასი საქართველოში ხელმისაწვდომ ფარგლებშია, რაც პრეპარატს ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ანტიალერგიულ საშუალებად აქცევს.
ქლოროპირამინი პირველი თაობის ანტიჰისტამინია, რომელიც გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და იწვევს ძილიანობასა და სედაციას. მეორე თაობის პრეპარატები (ცეტირიზინი, ლორატადინი, დესლორატადინი) პრაქტიკულად არ აღწევს ცნს-ში, ამიტომ მნიშვნელოვნად ნაკლებად სედატიურია. სამაგიეროდ, ქლოროპირამინის უპირატესობაა საინექციო ფორმის არსებობა და სწრაფი მოქმედების დაწყება, რაც მწვავე ალერგიული რეაქციებისას შეუცვლელია. ქრონიკული ალერგიული მდგომარეობების ხანგრძლივი თერაპიისთვის, როგორც წესი, უპირატესობა ენიჭება მეორე თაობის პრეპარატებს (NICE NG136).
დიახ, ქლოროპირამინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ბავშვებში ექიმის დანიშნულებით, შესაბამისი ასაკობრივი დოზებით. 1 თვემდე ასაკის ახალშობილებში პრეპარატი უკუნაჩვენებია. 1 თვიდან 1 წლამდე ასაკში გამოიყენება მხოლოდ სასწრაფო ჩვენებისას, ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით. მნიშვნელოვანია ასაკობრივი დოზის ზუსტი დაცვა, რადგან ბავშვებში დოზის გადაჭარბება განსაკუთრებით სახიფათოა — შეიძლება გამოიწვიოს აგზნებულობა, ჰალუცინაციები, კრუნჩხვები და სასიცოცხლო ფუნქციების დათრგუნვა.
პრეპარატის სედატიური ეფექტის გათვალისწინებით, თუ დღეში ერთხელ იღებთ, საღამოს მიღება უფრო მიზანშეწონილია. თუ პრეპარატი დღეში 2–3-ჯერ არის დანიშნული, გაითვალისწინეთ, რომ პირველ საათებში ძილიანობა უფრო გამოხატულია. ავტომობილის მართვა ან მექანიზმებთან მუშაობა პრეპარატის მიღების შემდეგ 4–6 საათის განმავლობაში არ არის რეკომენდებული.
ქლოროპირამინი განკუთვნილია ძირითადად მოკლე კურსით (7–14 დღე) გამოყენებისთვის. ხანგრძლივი მიღება არ არის რეკომენდებული რამდენიმე მიზეზის გამო: შესაძლოა განვითარდეს ტოლერანტობა (ტაქიფილაქსია), რაც ამცირებს ეფექტურობას; მომატებულია ანტიქოლინერგული გვერდითი ეფექტების რისკი; ხანდაზმულ პაციენტებში ხანგრძლივმა ანტიქოლინერგულმა ზემოქმედებამ შეიძლება გამოიწვიოს კოგნიტური ფუნქციების გაუარესება. ქრონიკული ალერგიული მდგომარეობებისას უმჯობესია მეორე თაობის ანტიჰისტამინების გამოყენება.
დოზის გადაჭარბებისას აუცილებელია სასწრაფო სამედიცინო დახმარების გამოძახება. პირველადი ღონისძიებები მოიცავს: კუჭის ამორეცხვას (თუ მიღებიდან გასულია 1–2 საათზე ნაკლები), აქტივირებული ნახშირის მიღებას, სასიცოცხლო ფუნქციების მონიტორინგს. სპეციფიკური ანტიდოტი არ არსებობს. მკურნალობა სიმპტომატურია: კრუნჩხვების შემთხვევაში — დიაზეპამი, სუნთქვის დათრგუნვისას — ხელოვნური ვენტილაცია, ჰიპოტენზიისას — ვაზოპრესორები (EMA SmPC).
კატეგორიულად არა. ალკოჰოლი მნიშვნელოვნად აძლიერებს ქლოროპირამინის სედატიურ ეფექტს, რაც შეიძლება გამოიწვიოს გადაჭარბებული ძილიანობა, კოორდინაციის მძიმე დარღვევა, სუნთქვის დათრგუნვა და, უკიდურეს შემთხვევაში, კომა. პრეპარატის მიღების მთელი პერიოდის განმავლობაში აუცილებელია ალკოჰოლისგან თავის შეკავება.