butamirate · INN
butamirate (butamirate) ხელმისაწვდომია საქართველოში 5 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
სინეკოდი 1.5მგ/მლ100მლ სიროფი(თურქ)
OTCსინეკოდი 1.5მგ/მლ100მლ სიროფი(თურქ) · 1.5 mg · syrup
სინეკოდი სიროფი15მგ/10მლ 200მლ
OTCსინეკოდი სიროფი15მგ/10მლ 200მლ · 15 mg · syrup
სინეკოდი წვეთები 5მგ/1მლ 20მლ
OTCსინეკოდი წვეთები 5მგ/1მლ 20მლ · 5 mg · drops
ტუსპამინი 100მლ სიროფი
OTCტუსპამინი 100მლ სიროფი · 100 ml · syrup
ტუსპამინი სიროფი 100მლ
OTCტუსპამინი სიროფი 100მლ · 100 ml · syrup
ბუტამირატი (ბუტამირატის ციტრატი) არის ცენტრალური მოქმედების არაოპიოიდური ანტიტუსიური (ხველის საწინააღმდეგო) პრეპარატი, რომელიც თრგუნავს ხველის რეფლექსს ტვინის მოგრძო ტვინის ხველის ცენტრზე პირდაპირი ზემოქმედებით. გამოიყენება მშრალი, არაპროდუქტიული ხველის სიმპტომური მკურნალობისთვის სხვადასხვა ეტიოლოგიის დროს — მათ შორის გაციების, გრიპის, ყირის ხველისა და ქირურგიული ჩარევების წინა და შემდგომ პერიოდში. პრეპარატი არ იწვევს ოპიოიდებისთვის დამახასიათებელ დამოკიდებულებას ან სუნთქვის ცენტრის მნიშვნელოვან დათრგუნვას. ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტული ფორმით — წვეთები, სიროფი და გახანგრძლივებული მოქმედების ტაბლეტები. საქართველოში ხელმისაწვდომია ბრენდი ბუტამირი. დოზირება დამოკიდებულია ასაკზე და წონაზე; ბავშვებში გამოყენება შესაძლებელია 2 თვის ასაკიდან (წვეთების ფორმით). პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, ძირითადი გვერდითი ეფექტებია თავბრუსხვევა, გულისრევა და გამონაყარი.
ბუტამირატი (INN: butamirate) წარმოადგენს ცენტრალური მოქმედების არაოპიოიდურ ანტიტუსიურ საშუალებას, რომელიც ქიმიურად მიეკუთვნება 2-ფენილბუტირის მჟავის ეთერების ჯგუფს. პრეპარატი კლინიკურ პრაქტიკაში გამოიყენება 1960-იანი წლებიდან, თავდაპირველად ევროპის ქვეყნებში დაინერგა და დღემდე ფართოდ გამოიყენება მრავალ ქვეყანაში, როგორც ხველის საწინააღმდეგო რეცეპტის გარეშე გასაცემი პრეპარატი.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით ბუტამირატი მიეკუთვნება ანტიტუსიური საშუალებების ჯგუფს (ATC კოდი: R05DB13). კოდეინისა და სხვა ოპიოიდური ანტიტუსიური საშუალებებისგან განსხვავებით, ბუტამირატი არ ურთიერთქმედებს ოპიოიდურ რეცეპტორებთან, რაც განაპირობებს მის უპირატესობას — არ ვითარდება მედიკამენტოზური დამოკიდებულება, მინიმალურია სედატიური ეფექტი და სუნთქვის ცენტრის დათრგუნვის რისკი (EMA SmPC).
კლინიკური პრაქტიკაში ბუტამირატი გამოიყენება ბუტამირატის ციტრატის სახით. პრეპარატი ხელმისაწვდომია სამ ძირითად ფარმაცევტულ ფორმაში: ორალური წვეთები (განსაკუთრებით ჩვილებისა და პატარა ბავშვებისთვის), სიროფი (ბავშვებისა და მოზრდილებისთვის) და მოდიფიცირებული განთავისუფლების ტაბლეტები (მოზრდილებისთვის). ეს მრავალფეროვნება საშუალებას იძლევა, დოზა ინდივიდუალურად შეირჩეს პაციენტის ასაკისა და მდგომარეობის მიხედვით.
ბუტამირატი შეტანილია მრავალი ევროპული ქვეყნის ფარმაკოპეაში და ფართოდ გამოიყენება ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, აზიის ქვეყნებსა და ლათინურ ამერიკაში.
ბუტამირატის ანტიტუსიური მოქმედების ძირითადი მექანიზმი დაკავშირებულია ხველის ცენტრის პირდაპირ დათრგუნვასთან, რომელიც ლოკალიზებულია მოგრძო ტვინში (medulla oblongata). ხველის რეფლექსი რთული ნეირონული რკალია, რომელიც მოიცავს აფერენტულ სასუნთქ გზებში არსებულ რეცეპტორებს, ვაგუსის ნერვის მეშვეობით სიგნალის გადაცემას ხველის ცენტრში და ეფერენტულ პასუხს — ხველის მოქმედებას. ბუტამირატი ზემოქმედებს ამ რკალის ცენტრალურ რგოლზე (EMA SmPC).
ცენტრალური ანტიტუსიური ეფექტი: ბუტამირატი სელექციურად თრგუნავს ხველის ცენტრის ნეირონული აქტივობას ოპიოიდური რეცეპტორების ჩართვის გარეშე. ზუსტი მოლეკულური სამიზნე ბოლომდე არ არის დადგენილი, თუმცა ფარმაკოლოგიური კვლევები მიუთითებს, რომ პრეპარატი ზემოქმედებს მოგრძო ტვინში არსებულ სპეციფიკურ ნეირონულ სტრუქტურებზე, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ხველის რეფლექსის კოორდინაციაზე.
ბრონქოსპაზმოლიტიკური ეფექტი: ცენტრალური მოქმედების გარდა, ბუტამირატს აქვს მსუბუქი ბრონქოდილატაციური (ბრონქების გამაფართოებელი) თვისება. ეს ეფექტი ხორციელდება სასუნთქი გზების გლუვ კუნთოვან უჯრედებზე პირდაპირი ზემოქმედებით, რაც ხელს უწყობს ბრონქების ლუმენის გაფართოებას და საჰაერო გზების წინაღობის შემცირებას. ბრონქოდილატაციური ეფექტი ამცირებს მექანიკური გაღიზიანებით გამოწვეულ ხველის რეფლექსის სტიმულაციას.
ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი: ზოგიერთ კვლევაში ნაჩვენებია, რომ ბუტამირატი ამცირებს სასუნთქ გზებში ანთებითი მედიატორების გამოყოფას, რაც შეიძლება ხელს უწყობდეს ხველის რეფლექსის ზღურბლის ამაღლებას.
ოქსიგენაციის გაუმჯობესება: ბრონქოდილატაციის შედეგად ბუტამირატი ხელს უწყობს არტერიულ სისხლში ჟანგბადის საჭიანობის (SpO₂) გაუმჯობესებას, რაც დადასტურებულია სპირომეტრიული კვლევებით.
მნიშვნელოვანია, რომ ბუტამირატი არ ინჰიბირებს ცილიარულ კლირენსს (ლორწოვანი გარსის მუკოცილიარულ ტრანსპორტს), რაც ოპიოიდური ანტიტუსიური საშუალებების მნიშვნელოვანი ნაკლია. ამრიგად, ბუტამირატის ხველის დათრგუნვა არ იწვევს სეკრეტის სტაგნაციას სასუნთქ გზებში.
ბუტამირატი ნაჩვენებია შემდეგ კლინიკურ სიტუაციებში:
ძირითადი ჩვენებაა მშრალი (არაპროდუქტიული) ხველის სიმპტომური მკურნალობა, მიუხედავად ეტიოლოგიისა. მშრალი ხველი ხასიათდება ნახველის გამოყოფის არარსებობით და შეიძლება იყოს გამოწვეული:
ბუტამირატი გამოიყენება ქირურგიულ ჩარევებთან დაკავშირებული ხველის დათრგუნვისთვის:
ყირის ხველის დროს, სადაც პაროქსიზმული ხველი გამოწვეულია ტოქსინით ინდუცირებული ხველის ცენტრის ჰიპერსტიმულაციით, ბუტამირატი ეფექტურად ამცირებს ხველის ეპიზოდების სიხშირეს და ინტენსივობას (EMA SmPC).
ბრონქოსკოპიის წინ და შემდეგ ხველის რეფლექსის დათრგუნვა.
მნიშვნელოვანი შენიშვნა: ბუტამირატი ნაჩვენებია მხოლოდ მშრალი ხველის დროს. პროდუქტიული (სველი, ნახველიანი) ხველის დროს ანტიტუსიური საშუალებების გამოყენება უკუნაჩვენებია, რადგან ხველის დათრგუნვა ხელს უშლის ნახველის ევაკუაციას და შეიძლება გაართულოს ინფექციის მიმდინარეობა (BNF 87).
ბუტამირატის ციტრატის დოზირება განსხვავდება ფარმაცევტული ფორმისა და პაციენტის ასაკის მიხედვით.
წვეთების ფორმა განკუთვნილია ძირითადად ჩვილებისა და პატარა ბავშვებისთვის:
| ასაკი | დოზა | მიღების სიხშირე | |-------|------|----------------| | 2 თვე – 1 წელი | 10 წვეთი (5 მგ) | დღეში 3-ჯერ | | 1–3 წელი | 15 წვეთი (7,5 მგ) | დღეში 3-ჯერ | | 3+ წელი (წონა >15 კგ) | 25 წვეთი (12,5 მგ) | დღეში 3-ჯერ |
სიროფი შესაფერისია 3 წელს ზემოთ ბავშვებისა და მოზრდილებისთვის:
| ასაკი | დოზა | მიღების სიხშირე | |-------|------|----------------| | 3–6 წელი | 5 მლ | დღეში 3-ჯერ | | 6–12 წელი | 10 მლ | დღეში 3-ჯერ | | 12+ წელი და მოზრდილები | 15 მლ | დღეში 3-ჯერ |
მხოლოდ მოზრდილებისთვის და 12 წელს ზემოთ მოზარდებისთვის:
მძიმე თირკმლის ან ღვიძლის უკმარისობის დროს დოზის კორექციის შესახებ სპეციფიკური მონაცემები შეზღუდულია. ასეთ პაციენტებში პრეპარატის გამოყენება სიფრთხილეს მოითხოვს; რეკომენდებულია დოზის შემცირება და ექიმის მეთვალყურეობა (EMA SmPC).
ბუტამირატის ციტრატი ორალური მიღების შემდეგ სწრაფად და სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. სისხლის პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა დაახლოებით 1,5 საათში ჩვეულებრივი ფორმების მიღებისას. მოდიფიცირებული განთავისუფლების ტაბლეტებისთვის Tmax შეადგენს 6-9 საათს, რაც უზრუნველყოფს თერაპიული კონცენტრაციის ხანგრძლივ შენარჩუნებას (EMA SmPC).
ორგანიზმში შეწოვის შემდეგ ბუტამირატი სწრაფად ჰიდროლიზდება ორ აქტიურ მეტაბოლიტად — 2-ფენილბუტირის მჟავად და დიეთილამინოეთოქსიეთანოლად. ორივე მეტაბოლიტი ხასიათდება პლაზმის ცილებთან მაღალი ხარისხის კავშირით (დაახლოებით 95%). განაწილების მოცულობა საკმარისად დიდია ქსოვილებში ეფექტური კონცენტრაციის მისაღწევად.
ბუტამირატი წარმოადგენს პრო-პრეპარატს (prodrug), რომელიც ესთერაზების მეშვეობით სწრაფად ჰიდროლიზდება აქტიურ მეტაბოლიტებად. ძირითადი მეტაბოლიზმი მიმდინარეობს ღვიძლში. ორივე ძირითადი მეტაბოლიტი ფლობს ანტიტუსიურ აქტივობას.
მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით შარდით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 6 საათს. მოდიფიცირებული განთავისუფლების ფორმების შემთხვევაში ეფექტური ნახევარგამოყოფის პერიოდი უფრო ხანგრძლივია, რაც საშუალებას იძლევა, პრეპარატი მიიღოს დღეში 2-3-ჯერ.
ბუტამირატი ზოგადად კარგად აიტანება და გვერდითი ეფექტების პროფილი ხელსაყრელია ოპიოიდურ ანტიტუსიურ საშუალებებთან შედარებით.
ბუტამირატის დოზის გადაჭარბების სიმპტომები მოიცავს: გულისრევას, ღებინებას, ძილიანობას, დიარეას, თავბრუსხვევას და არტერიული წნევის დაქვეითებას. მკურნალობა სიმპტომურია — კუჭის ამორეცხვა (მიღებიდან 1 საათის განმავლობაში), აქტივირებული ნახშირი და სასიცოცხლო ფუნქციების მონიტორინგი. სპეციფიკური ანტიდოტი არ არსებობს (BNF 87).
პრეპარატი არ უნდა გამოიყენოს ერთდროულად ექსპექტორანტებთან (ნახველის გამომყოფ საშუალებებთან) ან მუკოლიტიკებთან, რადგან ხველის დათრგუნვა ხელს შეუშლის გათხიერებული ნახველის ევაკუაციას (EMA SmPC).
ექსპექტორანტები და მუკოლიტიკები: ბუტამირატის ერთდროული გამოყენება ნახველის გამომყოფ საშუალებებთან (გვაიფენეზინი, ამბროქსოლი, აცეტილცისტეინი, ბრომჰექსინი) უკუნაჩვენებია. ხველის რეფლექსის დათრგუნვა ხელს უშლის მუკოლიტიკებით გათხიერებული ნახველის ევაკუაციას, რაც ზრდის სეკრეტის სტაგნაციისა და მეორეული ინფექციის რისკს (BNF 87).
ცენტრალური ნერვული სისტემის დეპრესანტები: ბუტამირატის სედატიური ეფექტი შეიძლება გაძლიერდეს ცენტრალური ნერვული სისტემის (ცნს) სხვა დეპრესანტებთან ერთდროული მიღებისას:
სხვა ანტიტუსიური საშუალებები: ბუტამირატი არ უნდა გამოიყენოს ერთდროულად სხვა ანტიტუსიურ საშუალებებთან (კოდეინი, დექსტრომეთორფანი), ორმაგი ხველის დათრგუნვის შედეგად სუნთქვის გაძნელების რისკის გამო.
CYP450 ინტერაქციები: ბუტამირატი ძირითადად ესთერაზებით მეტაბოლიზდება და არა ციტოქრომ P450 სისტემით, რაც კლინიკურად მნიშვნელოვანი CYP-მედიირებული ურთიერთქმედებების დაბალ რისკს განაპირობებს. მიუხედავად ამისა, სიფრთხილეა საჭირო CYP3A4-ის ძლიერ ინჰიბიტორებთან ერთად.
ბუტამირატის გამოყენება ორსულობის I ტრიმესტრში უკუნაჩვენებია. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ აჩვენა პირდაპირი ტერატოგენური ეფექტი, თუმცა ადამიანებში ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა. ორსულობის II და III ტრიმესტრში გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს ნაყოფისთვის, და მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით (EMA SmPC).
FDA ორსულობის კატეგორია ბუტამირატისთვის ოფიციალურად არ არის მინიჭებული (პრეპარატი არ არის FDA-ს მიერ დამტკიცებული აშშ-ში).
ბუტამირატის ან მისი მეტაბოლიტების დედის რძეში გადასვლის შესახებ მონაცემები არ არსებობს. ძუძუთი კვების პერიოდში ბუტამირატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული. თუ მკურნალობა აუცილებელია, საჭიროა ძუძუთი კვების დროებით შეწყვეტა ან ალტერნატიული თერაპიის შერჩევა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბუტამირატი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდის სახით:
საერთაშორისო ბაზარზე ბუტამირატი ასევე ცნობილია სხვა სავაჭრო სახელწოდებებით, მათ შორის Sinecod® (ნოვარტისი), Stoptussin® და Omnitus®. პაციენტებს რეკომენდაცია ეძლევათ, კონკრეტული ბრენდის ხელმისაწვდომობა და ფასი შეამოწმონ ადგილობრივ აფთიაქებში და ფარმაცევტთან კონსულტაცია გაიარონ ფორმის შერჩევისთვის.
ორივე ცენტრალური მოქმედების ანტიტუსიური საშუალებაა, თუმცა მექანიზმი მნიშვნელოვნად განსხვავდება. კოდეინი ოპიოიდური რეცეპტორების აგონისტია და იწვევს დამოკიდებულებას, ყაბზობას, სედაციას და სუნთქვის ცენტრის დათრგუნვას. ბუტამირატი არაოპიოიდური საშუალებაა — არ იწვევს დამოკიდებულებას, ნაკლებად თრგუნავს სუნთქვის ცენტრს და აქვს დამატებითი ბრონქოდილატაციური ეფექტი. ბავშვებში ბუტამირატი მნიშვნელოვნად უსაფრთხოა კოდეინთან შედარებით (BNF 87).
არა. ბუტამირატის ერთდროული მიღება მუკოლიტიკებთან ან ექსპექტორანტებთან (ამბროქსოლი, აცეტილცისტეინი, ბრომჰექსინი) უკუნაჩვენებია. ხველის რეფლექსის დათრგუნვა ხელს შეუშლის გათხიერებული ნახველის ევაკუაციას, რაც შეიძლება გამოიწვიოს სეკრეტის სტაგნაცია სასუნთქ გზებში და ბაქტერიული ინფექციის განვითარება.
ბუტამირატი განკუთვნილია ხანმოკლე კურსით გამოსაყენებლად — ჩვეულებრივ 5-7 დღე. თუ ხველი 7 დღის განმავლობაში არ შემცირდება ან გაუარესდება, აუცილებელია ექიმის კონსულტაცია ხველის მიზეზის დასადგენად. გახანგრძლივებული თვითმკურნალობა შეიძლება დაფაროს სერიოზული დაავადების (პნევმონიის, ტუბერკულოზის) სიმპტომები.
ბუტამირატის წვეთების ფორმა შეიძლება გამოყენებულ იქნას 2 თვის ასაკიდან, ექიმის დანიშნულებით. სიროფი ნაჩვენებია 3 წლის ასაკიდან, ხოლო ტაბლეტების ფორმა — 12 წლის ასაკიდან (EMA SmPC). ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში ყოველთვის საჭიროა პედიატრის კონსულტაცია ხველის მიზეზის დადგენისა და სწორი დოზის შერჩევისთვის.
ბუტამირატმა შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა და ძილიანობა, რაც ამცირებს ყურადღების კონცენტრაციას და რეაქციის სიჩქარეს. პრეპარატის მიღების პირველ დღეებში რეკომენდებულია სიფრთხილე ავტომობილის მართვისა და პოტენციურად საშიში მექანიზმებით მუშაობისას. ალკოჰოლის ერთდროული მოხმარება მნიშვნელოვნად აძლიერებს სედატიურ ეფექტს.
არა. ოპიოიდური ანტიტუსიური საშუალებებისგან (კოდეინი, დექსტრომეთორფანი) განსხვავებით, ბუტამირატი არ ზემოქმედებს ოპიოიდურ რეცეპტორებზე და არ იწვევს ფიზიკურ ან ფსიქოლოგიურ დამოკიდებულებას. ეს მნიშვნელოვანი უპირატესობაა, განსაკუთრებით ხანგრძლივი ხველის მკურნალობისას და პედიატრიულ პრაქტიკაში (EMA SmPC).