bisoprololum · INN
bisoprololum (bisoprololum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 5 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბისოპროლოლი არის კარდიოსელექტიური ბეტა-1 ადრენობლოკატორი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, გულის ქრონიკული უკმარისობის, სტაბილური სტენოკარდიის და გულის რითმის დარღვევების სამკურნალოდ. პრეპარატი სელექტიურად ბლოკავს ბეტა-1 ადრენორეცეპტორებს გულის კუნთში, რაც იწვევს გულისცემის სიხშირის შემცირებას, მიოკარდიუმის ჟანგბადზე მოთხოვნილების დაქვეითებას და არტერიული წნევის შემცირებას. ბისოპროლოლი გამოირჩევა ხანგრძლივი მოქმედებით (ნახევარგამოყოფის პერიოდი 10–12 საათი), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღების რეჟიმით მიიღწეს სტაბილური თერაპიული ეფექტი. საქართველოში ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდის სახით, მათ შორის Concor, ბისოგამა და ბისოპროლოლი-ნორმონი (BNF 87).
ბისოპროლოლი (INN: bisoprololum) არის მესამე თაობის კარდიოსელექტიური ბეტა-1 ადრენორეცეპტორების ბლოკატორი, რომელიც ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით მიეკუთვნება ანტიჰიპერტენზიული და ანტიანგინალური საშუალებების ჯგუფს. ATC კოდი — C07AB07. პრეპარატი შეიქმნა 1980-იან წლებში გერმანული ფარმაცევტული კომპანია Merck KGaA-ს მიერ და პირველად ბაზარზე 1986 წელს გამოვიდა ბრენდის სახელწოდებით Concor.
ბისოპროლოლი გამოირჩევა მაღალი ბეტა-1 სელექტიურობით — ბეტა-1/ბეტა-2 რეცეპტორების მიმართ სელექტიურობის თანაფარდობა არის დაახლოებით 1:75, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე კარდიოსელექტიურ ბეტა-ბლოკატორად აქცევს (EMA SmPC). ამ თვისების წყალობით, თერაპიულ დოზებში პრეპარატი მინიმალურ ზეგავლენას ახდენს ბრონქების გლუვ მუსკულატურაზე და პერიფერიულ სისხლძარღვებზე.
პრეპარატს არ გააჩნია შინაგანი სიმპათომიმეტიკური აქტივობა (ISA) და მნიშვნელოვანი მემბრანა-სტაბილიზირებელი ეფექტი, რაც განასხვავებს მას ზოგიერთი სხვა ბეტა-ბლოკატორისგან. ბისოპროლოლი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List, 2023) და წარმოადგენს არტერიული ჰიპერტენზიისა და გულის უკმარისობის მკურნალობის პირველი რიგის პრეპარატს მრავალი საერთაშორისო გაიდლაინის მიხედვით.
ქიმიურად ბისოპროლოლი წარმოადგენს ფენოქსიეთანოლის წარმოებულს, ხოლო კომერციულ პრეპარატებში გამოიყენება მისი ჰემიფუმარატის მარილის სახით (bisoprolol fumarate).
ბისოპროლოლის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია ბეტა-1 ადრენორეცეპტორების კონკურენტულ და შექცევად ბლოკადაზე. ბეტა-1 რეცეპტორები ძირითადად ლოკალიზებულია გულის კუნთში (მიოკარდიუმში), სინუსურ და ატრიოვენტრიკულურ კვანძებში, ასევე იუქსტაგლომერულურ აპარატში.
ბეტა-1 რეცეპტორების ბლოკადის შედეგად:
არტერიული წნევის შემცირება ხორციელდება რამდენიმე მექანიზმით:
გულის ქრონიკული უკმარისობის დროს ბისოპროლოლი ამცირებს ნეიროჰუმორალური სისტემების ჰიპერაქტივაციას, აუმჯობესებს მიოკარდიუმის ენერგეტიკულ ბალანსს, ამცირებს მარცხენა პარკუჭის რემოდელირებას და ამცირებს სიკვდილიანობას (CIBIS-II კვლევა). თერაპიული ეფექტი ვითარდება თანდათანობით, 2–3 თვის განმავლობაში (BNF 87).
სელექტიურობის მიუხედავად, მაღალ დოზებში (>20 მგ) ბისოპროლოლმა შეიძლება ნაწილობრივ დაბლოკოს ბეტა-2 რეცეპტორებიც, რაც გასათვალისწინებელია ბრონქოსპაზმისადმი მიდრეკილ პაციენტებში.
ბისოპროლოლი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ბისოპროლოლი წარმოადგენს პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებას, განსაკუთრებით ეფექტური ახალგაზრდა პაციენტებში, სიმპათიკური ტონუსის მომატებით, თანმხლები ტაქიკარდიით ან იშემიური გულის დაავადებით (არტერიული ჰიპერტენზია). NICE NG136 გაიდლაინის მიხედვით, ბეტა-ბლოკატორები რეკომენდებულია როგორც მეოთხე რიგის თერაპია რეზისტენტული ჰიპერტენზიისას ან როგორც ადრეული არჩევანი სპეციფიკური ჩვენებებისას.
სტაბილური ქრონიკული გულის უკმარისობა შემცირებული ფრაქციით (HFrEF, NYHA II–IV კლასი) — კომბინაციაში ACE ინჰიბიტორებთან, დიურეტიკებთან და, საჭიროებისამებრ, გულის გლიკოზიდებთან (გულის უკმარისობა). CIBIS-II კვლევით დადასტურდა, რომ ბისოპროლოლი 34%-ით ამცირებს საერთო სიკვდილიანობას (EMA SmPC).
ქრონიკული სტაბილური სტენოკარდია — გულისცემის სიხშირის და მიოკარდიუმის ჟანგბადზე მოთხოვნილების შემცირებით (იშემიური გულის დაავადება).
მოზრდილები:
ხანდაზმულები: სპეციალური კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზით დაწყება.
ტიტრაცია ხორციელდება ეტაპობრივად, ყოველ 1–2 კვირაში:
ტიტრაცია უნდა შეფერხდეს ჰიპოტენზიის, ბრადიკარდიის ან გულის უკმარისობის გაუარესების შემთხვევაში (BNF 87).
ბავშვებში გამოყენების უსაფრთხოება და ეფექტურობა სათანადოდ არ არის დადგენილი (EMA SmPC).
პრეპარატის მოხსნა უნდა მოხდეს თანდათანობით, 1–2 კვირის განმავლობაში, მწვავე რეფლექტორული ტაქიკარდიისა და იშემიური მოვლენების თავიდან ასაცილებლად.
ბისოპროლოლი პერორალური მიღების შემდეგ თითქმის სრულად (≥90%) შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 90%-ს, რაც მიუთითებს მინიმალურ პირველი გავლის ეფექტზე. საკვების მიღება არ ახდენს მნიშვნელოვან ზეგავლენას აბსორბციაზე (EMA SmPC).
ბისოპროლოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში, ძირითადად CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტული სისტემებით. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. მეტაბოლიზმი შეადგენს საერთო კლირენსის დაახლოებით 50%-ს.
ბისოპროლოლი ელიმინირდება ორმაგი გზით — 50% გამოიყოფა თირკმელებით უცვლელი სახით, ხოლო 50% — ღვიძლის მეტაბოლიზმის პროდუქტების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს 10–12 საათს, რაც უზრუნველყოფს 24-საათიან თერაპიულ ეფექტს ერთჯერადი მიღებისას.
ლინეარული ფარმაკოკინეტიკა შენარჩუნებულია 5–20 მგ დოზის დიაპაზონში. ორმაგი ელიმინაციის გზა კლინიკურად მნიშვნელოვანია, რადგან ერთი სისტემის ფუნქციის დარღვევა ნაწილობრივ კომპენსირდება მეორით.
ბისოპროლოლმა შეიძლება შენიღბოს ჰიპოგლიკემიის სიმპტომები (ტაქიკარდია, ტრემორი) დიაბეტის მქონე პაციენტებში, ხოლო ოფლიანობა არ იქნება შენიღბული. პრეპარატმა ასევე შეიძლება შენიღბოს თირეოტოქსიკოზის ნიშნები (BNF 87).
ბისოპროლოლი კლასიფიცირდება FDA კატეგორია C-ად (ცხოველებზე კვლევებით გამოვლინდა მავნე ზემოქმედება, ადამიანებში ადეკვატური კვლევები არ ჩატარებულა). ბეტა-ბლოკატორებს შეუძლიათ გამოიწვიონ პლაცენტარული პერფუზიის შემცირება, ნაყოფის ბრადიკარდია, ჰიპოგლიკემია და ზრდის შეფერხება.
ორსულობის დროს გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სარგებელი აღემატება რისკს. მშობიარობამდე 48–72 საათით ადრე მიღების შეწყვეტა ან ახალშობილის მკაცრი მონიტორინგი რეკომენდებულია ბრადიკარდიისა და ჰიპოგლიკემიის აღმოსაჩენად (EMA SmPC).
ბისოპროლოლი გამოიყოფა დედის რძეში, თუმცა თერაპიულ დოზებში ჩვილზე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ზემოქმედება ნაკლებად მოსალოდნელია. მიუხედავად ამისა, ძუძუთი კვების დროს რეკომენდებულია ალტერნატიული პრეპარატები ან ჩვილის მონიტორინგი ბრადიკარდიაზე (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბისოპროლოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდების სახით:
ბისოპროლოლი ჩვეულებრივ ინიშნება დილით, საუზმის წინ ან საუზმის დროს, რადგან ეს შეესაბამება სიმპათიკური ტონუსის ბუნებრივ ცირკადულ ციკლს — დილით არტერიული წნევა და გულისცემის სიხშირე ფიზიოლოგიურად მატულობს. თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება დანიშნოს საღამოს მიღება, განსაკუთრებით თუ პაციენტს აქვს ღამის ჰიპერტენზია.
არა, ბისოპროლოლის მიღების მოულოდნელი შეწყვეტა კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. ეს შეიძლება გამოიწვიოს „მოხსნის სინდრომი" — რეფლექტორული ტაქიკარდია, არტერიული წნევის მკვეთრი მომატება, სტენოკარდიის გამწვავება ან, იშვიათ შემთხვევებში, მიოკარდიუმის ინფარქტი. დოზა უნდა შემცირდეს თანდათანობით, 1–2 კვირის განმავლობაში.
ბეტა-ბლოკატორებს, მათ შორის ბისოპროლოლს, შეუძლიათ გამოიწვიონ ერექტილის დისფუნქცია და ლიბიდოს შემცირება პაციენტთა მცირე ნაწილში (1–5%). ბისოპროლოლი ნაკლებად ასოცირდება ამ ეფექტთან, ვიდრე არასელექტიური ბეტა-ბლოკატორები (მაგ., პროპრანოლოლი). პრობლემის არსებობისას მიმართეთ ექიმს ალტერნატივის განსახილველად.
დიახ, ბისოპროლოლისა და ამლოდიპინის კომბინაცია ხშირად გამოიყენება კლინიკურ პრაქტიკაში არტერიული ჰიპერტენზიის მართვისთვის, რადგან ორივე პრეპარატი სხვადასხვა მექანიზმით ამცირებს წნევას. თუმცა კომბინაცია მოითხოვს მონიტორინგს ჰიპოტენზიის რისკის გამო.
ბისოპროლოლის ეფექტი იწყება მიღებიდან 1–2 საათში, პიკურ მოქმედებას აღწევს 3–4 საათში, ხოლო მოქმედების ხანგრძლივობა შეადგენს 24 საათს. არტერიული წნევის სრული სტაბილიზაცია მიიღწევა რეგულარული მიღების 1–2 კვირის შემდეგ.
ორივე კარდიოსელექტიური ბეტა-1 ბლოკატორია, თუმცა ბისოპროლოლი გამოირჩევა: (1) უფრო გრძელი ნახევარგამოყოფის პერიოდით (10–12 სთ vs 3–7 სთ), რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებისას; (2) უფრო მაღალი ბეტა-1 სელექტიურობით; (3) ორმაგი ელიმინაციის გზით (თირკმელები + ღვიძლი). მეტოპროლოლი (succinate ფორმით) უფრო კარგადაა შესწავლილი გულის უკმარისობაში (MERIT-HF კვლევა), თუმცა CIBIS-II კვლევამ ბისოპროლოლისთვისაც დაადასტურა სიკვდილიანობის შემცირება.