bilastine · INN
bilastine (bilastine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ბილასტინი არის მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც სელექციურად ბლოკავს პერიფერიულ H₁-ჰისტამინურ რეცეპტორებს. გამოიყენება ალერგიული რინიტის (სეზონური და მრავალწლიანი) და ქრონიკული სპონტანური ურტიკარიის სამკურნალოდ მოზრდილებსა და 6 წელს ზემოთ ბავშვებში. პრეპარატი გამოირჩევა იმით, რომ არ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს კლინიკურად მნიშვნელოვანი კონცენტრაციით, რის გამოც პრაქტიკულად არ იწვევს სედაციას. ბილასტინი არ მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემით, რაც ამცირებს წამლებთან ურთიერთქმედების რისკს. სტანდარტული დოზა შეადგენს 20 მგ-ს დღეში ერთხელ, ცარიელ კუჭზე — საკვების მიღებამდე 1 საათით ადრე ან მიღებიდან 2 საათის შემდეგ. პრეპარატი ხასიათდება სწრაფი მოქმედების დაწყებით, ხანგრძლივი ეფექტით (24 საათი) და კარგი უსაფრთხოების პროფილით (BNF 87, EMA SmPC).
ბილასტინი (INN: bilastine) არის მეორე თაობის, არასედაციური ანტიჰისტამინური საშუალება, რომელიც მიეკუთვნება პიპერიდინის წარმოებულთა ჯგუფს. პრეპარატი შეიქმნა ესპანურ ფარმაცევტულ კომპანია FAES Farma-ში და პირველად დარეგისტრირდა ევროკავშირში 2010 წელს ევროპის წამლის სააგენტოს (EMA) მიერ.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, ბილასტინი მიეკუთვნება სისტემურ ანტიჰისტამინებს — ATC კოდი R06AX29. იგი წარმოადგენს სელექციურ, ინვერსიულ აგონისტს H₁-ჰისტამინური რეცეპტორების მიმართ, რომელიც არ ავლენს მნიშვნელოვან აფინობას სხვა რეცეპტორების მიმართ, მათ შორის მუსკარინული, ადრენერგული ან სეროტონინული რეცეპტორების მიმართ (EMA SmPC).
მეორე თაობის ანტიჰისტამინებიდან ბილასტინი გამოირჩევა რამდენიმე მნიშვნელოვანი მახასიათებლით: პრაქტიკულად არ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, არ იწვევს ანტიქოლინერგულ ეფექტებს და არ მეტაბოლიზდება ციტოქრომ P450 სისტემით ღვიძლში. ეს თვისებები განაპირობებენ მის ხელსაყრელ უსაფრთხოების პროფილს სხვა ანტიჰისტამინებთან შედარებით.
ბილასტინის ქიმიური სტრუქტურა განსხვავებულია სხვა ანტიჰისტამინებისგან — იგი არ არის არც ლორატადინის, არც ცეტირიზინის სტრუქტურული ანალოგი, არამედ წარმოადგენს ახალ ქიმიურ ერთეულს. პრეპარატი შეტანილია ევროპული და საერთაშორისო კლინიკური გაიდლაინების რეკომენდაციებში ალერგიული რინიტისა და ურტიკარიის პირველი რიგის თერაპიისთვის (EAACI/GA²LEN/EDF/WAO guidelines).
ბილასტინი მოქმედებს როგორც სელექციური, მაღალაფინობის ინვერსიული აგონისტი პერიფერიული H₁-ჰისტამინური რეცეპტორების მიმართ. H₁-რეცეპტორი არის G-ცილასთან შეწყვილებული რეცეპტორი (GPCR), რომელიც ფიზიოლოგიურ პირობებშიც კი ხასიათდება კონსტიტუციური აქტივობით — ანუ აქტიურია ლიგანდის არარსებობის დროსაც. ბილასტინი, როგორც ინვერსიული აგონისტი, არამარტო კონკურენტულად ბლოკავს ჰისტამინის შეკავშირებას რეცეპტორთან, არამედ სტაბილიზირებს რეცეპტორის ინაქტიურ კონფორმაციას, რაც ამცირებს კონსტიტუციურ სიგნალიზაციას (EMA SmPC).
ალერგიული რეაქციის დროს მასტოციტებიდან და ბაზოფილებიდან გამოთავისუფლებული ჰისტამინი უკავშირდება H₁-რეცეპტორებს სამიზნე ქსოვილებში და აქტივირებს ფოსფოლიპაზა C-ის (PLC) სიგნალურ გზას, რაც იწვევს:
ბილასტინი ბლოკავს ამ ეფექტებს H₁-რეცეპტორზე ჰისტამინის მოქმედების თავიდან აცილებით. მისი Ki (ინჰიბიტორული კონსტანტა) H₁-რეცეპტორის მიმართ შეადგენს 44 ნმ-ს, რაც მიუთითებს მაღალ აფინობაზე.
ბილასტინი არის P-გლიკოპროტეინის (P-gp) სუბსტრატი. P-gp ეფლუქს-ტრანსპორტერი აქტიურად გამოტუმბავს ბილასტინს ჰემატოენცეფალური ბარიერის მიღმა, რაც უზრუნველყოფს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში მინიმალურ კონცენტრაციას. პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფიის (PET) კვლევებმა დაადასტურა, რომ ბილასტინი 20 მგ დოზით ოკუპირებს ტვინის H₁-რეცეპტორების 10%-ზე ნაკლებს — მაჩვენებელი, რომელიც ფარმაკოლოგიურ ზღურბლს (30%-ს) მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდება სედაციის გამოსავლენად.
In vitro კვლევებით ნაჩვენებია, რომ ბილასტინი ასევე აინჰიბირებს ჰისტამინით ინდუცირებულ IL-4, IL-6, IL-8 და TNF-α ციტოკინების გამოთავისუფლებას მასტოციტებიდან, რაც მიუთითებს ანთების საწინააღმდეგო დამატებით ეფექტზე ჰისტამინის რეცეპტორის ბლოკადის მიღმა. აგრეთვე ბილასტინი აინჰიბირებს ეოზინოფილების ქემოტაქსისს, რაც შესაძლოა ხელს უწყობდეს ალერგიული ანთების გვიანი ფაზის შემცირებას.
ბილასტინი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობების სიმპტომური მკურნალობისთვის:
ბილასტინი ეფექტურია როგორც სეზონური ალერგიული რინიტის (იხ. /conditions/allergic-rhinitis), ასევე მრავალწლიანი (პერენიალური) ალერგიული რინიტის სამკურნალოდ. პრეპარატი ამცირებს ცხვირის ძირითად სიმპტომებს: ცემინებას, რინორეას, ცხვირის ქავილს და ცხვირის გაჭედვას. ასევე ამცირებს თვალის ალერგიულ სიმპტომებს — ლაქრიმაციას, ქავილს, კონიუნქტივალურ ჰიპერემიას.
რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევებით ნაჩვენებია, რომ ბილასტინი 20 მგ მინიმუმ ისეთივე ეფექტურია, როგორც ცეტირიზინი 10 მგ და დესლორატადინი 5 მგ ალერგიული რინიტის სიმპტომთა შემცირებაში, ხოლო სედაციური ეფექტის სიხშირით პლაცებოსთან არის შესადარებელი (EAACI guidelines, EMA SmPC).
ბილასტინი ნაჩვენებია ქრონიკული სპონტანური ურტიკარიის (იხ. /conditions/urticaria) სამკურნალოდ. პრეპარატი ამცირებს ჭინჭრის ციებას (ბუშტუკებს), ქავილს და ცხოვრების ხარისხის დარღვევას. EAACI/GA²LEN/EDF/WAO გაიდლაინებით, მეორე თაობის ანტიჰისტამინები, მათ შორის ბილასტინი, წარმოადგენს ქრონიკული სპონტანური ურტიკარიის პირველი რიგის თერაპიას.
სტანდარტული დოზის არაეფექტურობისას გაიდლაინები ითვალისწინებენ დოზის 4-ჯერ გაზრდას (80 მგ/დღეში), თუმცა ეს რეკომენდაცია ცდება რეგისტრირებულ ჩვენებას (off-label) (EAACI/GA²LEN/EDF/WAO 2022).
ბილასტინი არ არის ნაჩვენები მწვავე ანაფილაქსიის, ასთმის ან სხვა სიცოცხლისთვის საშიში ალერგიული მდგომარეობების მკურნალობისთვის.
სტანდარტული დოზა: 20 მგ პერორალურად დღეში ერთხელ.
პრეპარატი მიიღება ცარიელ კუჭზე — საკვების ან ხილის წვენის მიღებამდე მინიმუმ 1 საათით ადრე ან საკვების მიღებიდან 2 საათის შემდეგ. ეს მოთხოვნა განპირობებულია იმით, რომ საკვები და ხილის წვენი (განსაკუთრებით გრეიფრუტის წვენი) მნიშვნელოვნად ამცირებს ბილასტინის ბიოშეწოვას OATP1A2 ტრანსპორტერის ინჰიბირების გზით (EMA SmPC).
დოზის კორექცია არ არის საჭირო. კლინიკურ კვლევებში (65-74 წლის პაციენტები) ბილასტინის ფარმაკოკინეტიკა მნიშვნელოვნად არ განსხვავდებოდა ახალგაზრდა მოხალისეების მონაცემებისგან (EMA SmPC).
ვინაიდან ბილასტინი პრაქტიკულად არ მეტაბოლიზდება ღვიძლში, დოზის კორექცია არ არის საჭირო ღვიძლის უკმარისობის ნებისმიერ ხარისხზე. ეს მნიშვნელოვანი უპირატესობაა ღვიძლში მეტაბოლიზირებად ანტიჰისტამინებთან (მაგ., ლორატადინი) შედარებით (BNF 87).
სეზონური ალერგიული რინიტის დროს მკურნალობა ტარდება ექსპოზიციის პერიოდში. პერენიალური რინიტისა და ქრონიკული ურტიკარიის დროს პრეპარატი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ხანგრძლივად, კლინიკური საჭიროების მიხედვით.
ბილასტინი სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax ≈ 220 ნგ/მლ) მიიღწევა მიღებიდან დაახლოებით 1-1,5 საათში (tmax). აბსოლუტური ბიოშეწოვა შეადგენს დაახლოებით 61%. საკვებთან ერთად მიღებისას ბიოშეწოვა მცირდება 30-40%-ით — AUC და Cmax მნიშვნელოვნად იკლებს, რის გამოც რეკომენდებულია მიღება ცარიელ კუჭზე.
განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 1,29 ლ/კგ. ბილასტინი 84-90%-ით უკავშირდება პლაზმის ცილებს, ძირითადად ალბუმინს და α₁-მჟავა გლიკოპროტეინს. როგორც ზემოთ აღინიშნა, პრეპარატი ცუდად გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს P-gp ეფლუქს-ტრანსპორტერის მოქმედების გამო.
ბილასტინის უნიკალური თვისებაა ის, რომ იგი პრაქტიკულად არ მეტაბოლიზდება ორგანიზმში. მიღებული დოზის დაახლოებით 95% გამოვლინდება უცვლელი სახით. პრეპარატი არ არის ციტოქრომ P450 (CYP) ფერმენტების სუბსტრატი, ინდუქტორი ან ინჰიბიტორი. ეს თვისება მნიშვნელოვნად ამცირებს მეტაბოლურ ურთიერთქმედებების რისკს.
ბილასტინი გამოიყოფა ორი გზით: 67% ფეკალურად (ნაღვლთან ერთად) და 33% თირკმელებით უცვლელი სახით. ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 14,5 საათს, რაც საკმარისია დღეში ერთხელ მიღების რეჟიმისთვის. მდგრადი კონცენტრაცია (steady-state) მიიღწევა 3-4 დღეში (EMA SmPC).
ბილასტინი ხასიათდება ხელსაყრელი უსაფრთხოების პროფილით. კლინიკურ კვლევებში მისი გვერდითი ეფექტების სიხშირე პლაცებოსთან შესადარებელი იყო.
ბილასტინის კარდიოლოგიური უსაფრთხოების პროფილი საგულდაგულოდ იქნა შესწავლილი. თორი-ერთეულიანი (thorough QT) კვლევით ნაჩვენებია, რომ ბილასტინი 100 მგ დოზითაც კი (სტანდარტული დოზის 5-მაგი) არ იწვევს QTc ინტერვალის კლინიკურად მნიშვნელოვან გახანგრძლივებას, რაც მას უპირატესობას ანიჭებს ზოგიერთ სხვა ანტიჰისტამინთან შედარებით (EMA SmPC).
ობიექტური ნეიროკოგნიტური ტესტებით, მათ შორის ავტომობილის მართვის სიმულატორებით, ბილასტინი 20 მგ არ ამცირებს ფსიქომოტორულ ფუნქციას და არ აუარესებს რეაქციის სისწრაფეს, მათ შორის ალკოჰოლთან კომბინაციაშიც. ეს განასხვავებს მას პირველი თაობის და ზოგიერთი მეორე თაობის ანტიჰისტამინისგან (BNF 87).
თუმცა ბილასტინი ძალიან იშვიათად იწვევს სედაციას, პაციენტებს უნდა ურჩიოთ, რომ პირველი მიღების შემდეგ შეაფასონ ინდივიდუალური რეაქცია ავტომობილის მართვამდე ან მექანიზმებთან მუშაობამდე (BNF 87).
P-გლიკოპროტეინის (P-gp) ინჰიბიტორები:
მიუხედავად კონცენტრაციის ზრდისა, კეტოკონაზოლთან და ერითრომიცინთან ერთდროულმა მიღებამ კლინიკურ კვლევებში არ გამოიწვია QTc ინტერვალის მნიშვნელოვანი ცვლილებები ან გვერდითი ეფექტების სიხშირის ზრდა (EMA SmPC).
OATP1A2 ტრანსპორტერის ინჰიბიტორები:
ბილასტინი არ ურთიერთქმედებს CYP450-ით მეტაბოლიზირებად პრეპარატებთან, რაც მნიშვნელოვანი უპირატესობაა პოლიფარმაკოთერაპიის დროს (EMA SmPC).
ბილასტინის გამოყენების შესახებ ორსულ ქალებში კლინიკური მონაცემები შეზღუდულია. ცხოველებზე ჩატარებულმა რეპროდუქციული ტოქსიკოლოგიის კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენული ან ფეტოტოქსიკური ეფექტი ადამიანისთვის რეკომენდებულ დოზებზე. მიუხედავად ამისა, EMA-ს SmPC რეკომენდაციით, ბილასტინის გამოყენება ორსულობის პერიოდში არ არის რეკომენდებული, გარდა აბსოლუტური აუცილებლობის შემთხვევებისა.
FDA კატეგორია ოფიციალურად არ არის მინიჭებული (პრეპარატი არ არის რეგისტრირებული აშშ-ში). ევროპული კლასიფიკაციით მიეკუთვნება ორსულობის დროს სიფრთხილით გამოსაყენებელ პრეპარატებს.
ბილასტინის გამოყოფა დედის რძეში ადამიანებში არ არის შესწავლილი. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევებით ნაჩვენებია, რომ ბილასტინი გამოიყოფა რძეში. ამიტომ ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის მიღება რეკომენდებული არ არის, ან საჭიროა სარგებელ-რისკის შეფასება. საჭიროების შემთხვევაში, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს უკეთ შესწავლილ ალტერნატივებს, მაგალითად ლორატადინს ან ცეტირიზინს (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ბილასტინი ხელმისაწვდომია შემდეგი სავაჭრო დასახელებებით:
პრეპარატი გაიცემა ურეცეპტოდ და ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქების ქსელში. ტაბლეტები ინახება ოთახის ტემპერატურაზე (25°C-მდე), მშრალ, სინათლისგან დაცულ ადგილას (WHO Model List).
ბილასტინი მეორე თაობის ანტიჰისტამინია, ისევე როგორც ცეტირიზინი და ლორატადინი, მაგრამ რამდენიმე თვისებით განსხვავდება მათგან. პირველი — ბილასტინი პრაქტიკულად არ იწვევს სედაციას (ცეტირიზინი უფრო ხშირად იწვევს ძილიანობას). მეორე — ბილასტინი არ მეტაბოლიზდება ღვიძლში, რაც ამცირებს წამლებთან ურთიერთქმედების რისკს (ლორატადინი CYP3A4/2D6-ით მეტაბოლიზდება). მესამე — ბილასტინი არ საჭიროებს დოზის კორექციას ღვიძლის უკმარისობისას. თუმცა ბილასტინს აქვს ნაკლიც — საჭიროა ცარიელ კუჭზე მიღება, რაც ზოგჯერ არაკომფორტულია პაციენტისთვის.
არა, რეკომენდებულია ბილასტინის მიღება ცარიელ კუჭზე — საკვების მიღებამდე 1 საათით ადრე ან 2 საათის შემდეგ. საკვები მნიშვნელოვნად (30-40%-ით) ამცირებს პრეპარატის შეწოვას, რაც შესაძლოა ეფექტურობაზე აისახოს. ანალოგიურად, ხილის წვენებიც (განსაკუთრებით გრეიფრუტის წვენი) აფერხებს შეწოვას OATP1A2 ტრანსპორტერის ინჰიბირებით (EMA SmPC).
კლინიკური კვლევებით ნაჩვენებია, რომ ბილასტინი 20 მგ სტანდარტულ დოზაში არ აქვეითებს ავტომობილის მართვის უნარს და ფსიქომოტორულ ფუნქციებს. ევროკავშირის სატრანსპორტო რეგულაციებით, ბილასტინი კლასიფიცირებულია როგორც „მართვის უნარზე გავლენის არმქონე" (კატეგორია I). მიუხედავად ამისა, ინდივიდუალური რეაქციის შეფასება რეკომენდებულია პირველი მიღების შემდეგ (BNF 87).
თუ გამოტოვებული დოზა გახსოვდათ, მიიღეთ რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვეთ გამოტოვებული დოზა და გააგრძელეთ ჩვეულებრივი რეჟიმი. არ მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსირების მიზნით. ბილასტინის ნახევარგამოყოფის ხანგრძლივობა (14,5 საათი) უზრუნველყოფს გარკვეულ ეფექტს მცირე დაგვიანების შემთხვევაშიც.
დიახ, ბილასტინი განკუთვნილია როგორც მოკლევადიანი (სეზონური ალერგია), ასევე ხანგრძლივი (პერენიალური რინიტი, ქრონიკული ურტიკარია) გამოყენებისთვის. კლინიკურ კვლევებში 12 თვემდე ხანგრძლივი მიღებისას ეფექტურობის დაქვეითება (ტაქიფილაქსია) ან უსაფრთხოების ახალი სიგნალები არ გამოვლენილა (EMA SmPC).
კლინიკურ კვლევებში ბილასტინი 20 მგ არ აძლიერებდა ალკოჰოლის ნეიროდეპრესიულ ეფექტს, თუმცა ზოგადი რეკომენდაციით, ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა სასურველია ნებისმიერი ანტიჰისტამინის მიღების ფონზე. ამასთან, ალკოჰოლი თავისთავად შეიძლება გააუარესოს ალერგიული სიმპტომები (BNF 87).