ATENOLOL NEO · INN
atenolol (ATENOLOL NEO) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ატენოლოლ ნეო (Atenolol Neo) არის კარდიოსელექციური ბეტა-1-ადრენობლოკატორი, რომელიც გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, გულის იშემიური დაავადების (სტენოკარდია), გულის რიტმის დარღვევების (ტაქიარითმიები) და მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდგომი მართვისთვის. პრეპარატი სელექციურად ბლოკავს ბეტა-1-ადრენორეცეპტორებს გულის მიოკარდიუმში, რის შედეგადაც მცირდება გულის შეკუმშვის სიხშირე, გულის გამონატყორცნი და არტერიული წნევა. ატენოლოლი ხასიათდება ჰიდროფილურობით, არ გადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერში მნიშვნელოვანი რაოდენობით და ნაკლებად იწვევს ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან დაკავშირებულ გვერდით ეფექტებს. საქართველოში ხელმისაწვდომია 25 მგ, 50 მგ და 100 მგ დოზირებით. მიღება ხდება პერორალურად, დღეში ერთხელ ან ორჯერ (BNF 87).
---
ატენოლოლი (INN: Atenolol) არის მეორე თაობის სელექციური ბეტა-1-ადრენობლოკატორი, რომელიც ეკუთვნის ანტიჰიპერტენზიულ და ანტიანგინალურ პრეპარატთა ჯგუფს. პრეპარატი სინთეზირებულ იქნა 1960-იანი წლების ბოლოს ICI Pharmaceuticals-ის მიერ (დღევანდელი AstraZeneca) და კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა 1976 წელს. ატენოლოლი შექმნილ იქნა პროპრანოლოლის ალტერნატივად, კარდიოსელექციურობის გაუმჯობესების მიზნით (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, ატენოლოლი მიეკუთვნება:
ატენოლოლი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ესენციალურ პრეპარატთა მოდელურ სიაში, როგორც ანტიჰიპერტენზიული საშუალება (WHO Model List). პრეპარატი ხასიათდება თავისი ჰიდროფილური ბუნებით, რაც განაპირობებს მის ფარმაკოკინეტიკურ თავისებურებებს — შეზღუდული ლიპოფილურობა, დაბალი ცენტრალური ნერვული სისტემის პენეტრაცია და ღვიძლში მინიმალური მეტაბოლიზმი.
ატენოლოლ ნეო წარმოადგენს ატენოლოლის ბრენდულ ვარიანტს, რომელიც ხელმისაწვდომია საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე და გამოდის ტაბლეტების სახით სხვადასხვა დოზირებით. მნიშვნელოვანია, რომ პროპრანოლოლისგან განსხვავებით, ატენოლოლი არ ფლობს შინაგან სიმპათომიმეტურ აქტივობას (ISA) და არ ახდენს მემბრანის სტაბილიზაციას კლინიკურად მნიშვნელოვან დოზებში (EMA SmPC).
---
ატენოლოლი მოქმედებს ბეტა-1-ადრენორეცეპტორების კომპეტიტური, სელექციური და რევერსიბელური ანტაგონიზმის მექანიზმით. ეს რეცეპტორები უპირატესად ლოკალიზებულია მიოკარდიუმში, სინუსურ და ატრიოვენტრიკულურ კვანძებში.
ქრონოტროპული ეფექტი (უარყოფითი): ატენოლოლი ამცირებს სინუსური კვანძის ავტომატიზმს, რაც იწვევს გულისცემის სიხშირის (ЧСС) შემცირებას. ეს ეფექტი განსაკუთრებით გამოხატულია ფიზიკური დატვირთვისა და სიმპათიკური სტიმულაციის დროს.
ინოტროპული ეფექტი (უარყოფითი): ბეტა-1 რეცეპტორების ბლოკადა ამცირებს მიოკარდიუმის კონტრაქტილობას, რაც ამცირებს მიოკარდიუმის ჟანგბადის მოთხოვნილებას.
დრომოტროპული ეფექტი (უარყოფითი): ატენოლოლი ანელებს ატრიოვენტრიკულურ გამტარობას, რაც ხსნის მის ანტიარითმიულ თვისებას.
ატენოლოლის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი რამდენიმე მექანიზმით ხორციელდება:
თერაპიულ დოზებში ატენოლოლი უპირატესად ბლოკავს ბეტა-1 რეცეპტორებს და მინიმალურ ეფექტს ახდენს ბეტა-2 რეცეპტორებზე (ლოკალიზებული ბრონქებში, სისხლძარღვებში, საშვილოსნოში). თუმცა, ეს სელექციურობა დოზა-დამოკიდებულია: მაღალ დოზებში (>100 მგ) სელექციურობა მცირდება და შესაძლებელია ბეტა-2 რეცეპტორების ბლოკადაც (EMA SmPC).
ატენოლოლი არ ფლობს პარციალურ აგონისტურ აქტივობას (ISA = 0), რაც განსხვავებს მას პინდოლოლისა და ოქსპრენოლოლისგან. ასევე, არ გააჩნია მემბრანის სტაბილიზირების აქტივობა კლინიკურად რელევანტურ კონცენტრაციებში (BNF 87).
---
ატენოლოლ ნეო გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების სამკურნალოდ:
ატენოლოლი გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის მკურნალობაში, როგორც მონოთერაპია ან კომბინაციაში სხვა ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებებთან (დიურეტიკები, კალციუმის არხების ბლოკატორები). NICE გაიდლაინების მიხედვით (NICE NG136), ბეტა-ბლოკატორები არ არის პირველი რიგის არჩევანი ჰიპერტენზიის მკურნალობაში, მაგრამ რეკომენდებულია მე-4 საფეხურად ან სპეციალურ სიტუაციებში (ახალგაზრდა პაციენტები სიმპათიკური ჰიპერაქტივობით, ორსული ქალები).
ატენოლოლი წარმოადგენს ერთ-ერთ ძირითად პრეპარატს სტაბილური სტენოკარდიის მკურნალობაში. მიოკარდიუმის ჟანგბადის მოთხოვნილების შემცირებით (გულისცემის სიხშირის და კონტრაქტილობის კლება) ის ზრდის ფიზიკური დატვირთვის ტოლერანტობას და ამცირებს სტენოკარდიული შეტევების სიხშირეს (BNF 87).
ატენოლოლი ეფექტურია სუპრავენტრიკულური ტაქიარითმიების მართვაში, მათ შორის:
ინფარქტის მწვავე ფაზის შემდეგ ატენოლოლის ადრეული დანიშვნა ამცირებს რეინფარქტის რისკს და აუმჯობესებს გადარჩენადობას. ISIS-1 კვლევამ აჩვენა, რომ მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტის დროს ატენოლოლის ინტრავენური მიღება 15%-ით ამცირებს ადრეულ სიკვდილობას.
---
| კრეატინინის კლირენსი | დოზა | |---|---| | 15–35 მლ/წთ | მაქს. 50 მგ/დღეში | | <15 მლ/წთ | მაქს. 25 მგ/დღეში | | ჰემოდიალიზი | 25–50 მგ დიალიზის შემდეგ (ატენოლოლი დიალიზირებადია) |
ატენოლოლის ჰეპატიკური მეტაბოლიზმი მინიმალურია, ამიტომ ღვიძლის დაზიანების დროს დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო (EMA SmPC).
ატენოლოლის მოხსნა უნდა მოხდეს თანდათანობით (1–2 კვირის განმავლობაში), მკვეთრი შეწყვეტა იწვევს „მოხსნის სინდრომს" — რებაუნდ ტაქიკარდია, ჰიპერტენზია, სტენოკარდიის გამწვავება.
---
ატენოლოლი პერორალური მიღების შემდეგ შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან დაახლოებით 40–50%-ით (არასრული ბიოხელმისაწვდომობა). პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 2–4 საათის შემდეგ. საკვების მიღება არ ცვლის ბიოხელმისაწვდომობას მნიშვნელოვნად (EMA SmPC).
ატენოლოლი პრაქტიკულად არ მეტაბოლიზდება ღვიძლში. პლაზმაში ცირკულირებს უცვლელი სახით (>90%). ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა ლიპოფილურ ბეტა-ბლოკატორებთან (მეტოპროლოლი, პროპრანოლოლი) შედარებით.
---
მნიშვნელოვანია, რომ ბეტა-ბლოკატორების მკვეთრი შეწყვეტა იწვევს მოხსნის სინდრომს: რებაუნდ ტაქიკარდია, არტერიული წნევის მატება, სტენოკარდიის გაუარესება, იშვიათად — მიოკარდიუმის ინფარქტი (EMA SmPC).
---
---
ვერაპამილი / დილტიაზემი: ერთდროული გამოყენება მნიშვნელოვნად ზრდის ბრადიკარდიის, AV-ბლოკადისა და გულის უკმარისობის რისკს. ვერაპამილის ინტრავენური მიცემა ბეტა-ბლოკატორის ფონზე კატეგორიულად უკუნაჩვენებია (BNF 87).
კლონიდინი: ატენოლოლთან ერთად კლონიდინის მკვეთრი შეწყვეტა იწვევს მძიმე რებაუნდ ჰიპერტენზიას. კლონიდინის მოხსნა უნდა მოხდეს ბეტა-ბლოკატორის შეწყვეტიდან რამდენიმე დღის შემდეგ.
ანტიარითმიული პრეპარატები (ამიოდარონი, ფლეკაინიდი, დიზოპირამიდი): აძლიერებენ უარყოფით ქრონოტროპულ და დრომოტროპულ ეფექტებს; AV-ბლოკადისა და მძიმე ბრადიკარდიის რისკი.
ინსულინი და ორალური ჰიპოგლიკემიური საშუალებები: ატენოლოლი მასკირებს ჰიპოგლიკემიის სიმპტომებს (ტაქიკარდია, ტრემორი), ხოლო ოფლიანობა შენარჩუნებულია.
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAIDs): ინდომეტაცინი და სხვა NSAIDs ამცირებენ ატენოლოლის ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბიციით.
დიჰიდროპირიდინული კალციუმის არხების ბლოკატორები (ამლოდიპინი, ნიფედიპინი): კომბინაცია შესაძლებელია, მაგრამ ჰიპოტენზიის რისკი მომატებულია.
გულის გლიკოზიდები (დიგოქსინი): აძლიერებს ბრადიკარდიულ ეფექტს; AV-გამტარობის შენელება.
საზოგადო ანესთეზიის საშუალებები: ატენოლოლის ფონზე ანესთეზია ზრდის ჰიპოტენზიისა და ბრადიკარდიის რისკს. ანესთეზიოლოგი უნდა იყოს ინფორმირებული (EMA SmPC).
ერგოტამინის პრეპარატები: შესაძლოა გაძლიერდეს ვაზოსპაზმი.
---
ატენოლოლი კლასიფიცირებულია როგორც FDA კატეგორია D — არსებობს ნაყოფის დაზიანების რისკის მტკიცებულება. ატენოლოლი გადის პლაცენტარულ ბარიერში და ნაყოფის სისხლში კონცენტრაცია მიახლოებულია დედისას.
ატენოლოლის გამოყენება ორსულობაში ასოცირებულია:
NICE გაიდლაინი (NICE NG133) რეკომენდაციით, ორსულობის დროს ჰიპერტენზიის მართვისთვის ლაბეტალოლი ან ნიფედიპინი უპირატესია. ატენოლოლი არ არის რეკომენდებული ორსულობის დროს, განსაკუთრებით პირველ ტრიმესტრში (BNF 87).
ატენოლოლი გამოიყოფა დედის რძეში მნიშვნელოვანი კონცენტრაციით (რძე/პლაზმა თანაფარდობა: 1.5–6.8). ახალშობილში შესაძლებელია ბრადიკარდია და ჰიპოტენზია. ძუძუთი კვების პერიოდში ატენოლოლის მიღება არ არის რეკომენდებული. ალტერნატივად შესაძლებელია მეტოპროლოლის ან პროპრანოლოლის გამოყენება, რომლებიც ნაკლებად გამოიყოფა რძეში (BNF 87).
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ატენოლოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდების სახით:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში რეცეპტით.
---
პერორალური მიღების შემდეგ ატენოლოლი იწყებს მოქმედებას დაახლოებით 1 საათში, პიკური ეფექტი მიიღწევა 2–4 საათში. სრული ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი ვითარდება რეგულარული მიღების 1–2 კვირის შემდეგ. მნიშვნელოვანია, რომ პრეპარატი რეგულარულად მიიღოთ ექიმის მითითებით, თუნდაც თავი კარგად იგრძნოთ (BNF 87).
არა. ატენოლოლის მოხსნა უნდა მოხდეს თანდათანობით, 1–2 კვირის განმავლობაში დოზის ეტაპობრივი შემცირებით. მკვეთრი შეწყვეტა იწვევს მოხსნის სინდრომს — ტაქიკარდია, არტერიული წნევის მკვეთრი მატება, სტენოკარდიის გამწვავება და, იშვიათ შემთხვევებში, მიოკარდიუმის ინფარქტიც კი. ყოველთვის მიმართეთ ექიმს პრეპარატის შეწყვეტის მიზნით (EMA SmPC).
ორივე კარდიოსელექციური ბეტა-1-ბლოკატორია, მაგრამ განსხვავდებიან ფარმაკოკინეტიკით: ატენოლოლი ჰიდროფილურია (მინიმალური ჰეპატიკური მეტაბოლიზმი, რენალური ექსკრეცია), ხოლო მეტოპროლოლი ლიპოფილურია (ინტენსიური ჰეპატიკური მეტაბოლიზმი, ცნს-პენეტრაცია). გულის უკმარისობის მკურნალობაში მეტოპროლოლ სუქცინატს მეტი მტკიცებულება აქვს (MERIT-HF კვლევა), ხოლო ატენოლოლი არ არის რეკომენდებული ამ ჩვენებისთვის.
ზოგადად, ბეტა-ბლოკატორები უკუნაჩვენებია ასთმის დროს. თუმცა, კარდიოსელექციურ ბეტა-ბლოკატორებს (მათ შორის ატენოლოლს) შეუძლიათ შედარებით უსაფრთხოდ გამოყენება მსუბუქი ასთმის დროს, სიფრთხილით და ბრონქოდილატატორის მზადყოფნით. მძიმე ან არაკონტროლირებადი ასთმის შემთხვევაში გამოყენება კატეგორიულად უკუნაჩვენებია (NICE NG80).
ატენოლოლი, როგორც წესი, ინიშნება დილით, საკვებამდე ან საკვების მიუხედავად. მოქმედების ხანგრძლივობა (24 საათამდე) საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღების. ზოგიერთ შემთხვევაში, დოზა იყოფა ორ მიღებად (დილა და საღამო). კონკრეტულ რეჟიმზე გადაწყვეტილებას ექიმი იღებს ინდივიდუალურად.
ბეტა-ბლოკატორებმა, მათ შორის ატენოლოლმა, შეიძლება გამოიწვიოს უმნიშვნელო წონის მატება (საშუალოდ 1–3 კგ), რაც ძირითადად დაკავშირებულია მეტაბოლური სიჩქარის შემცირებასთან და ფიზიკური აქტივობის ტოლერანტობის კლებასთან. ეს ეფექტი ჩვეულებრივ მართვადია დიეტისა და ფიზიკური აქტივობის კორექციით (BNF 87).