AERIUS · INN
desloratadine (AERIUS) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დესლორატადინი (Aerius/აერიუსი) არის მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც სელექციურად ბლოკავს პერიფერიულ H₁-ჰისტამინურ რეცეპტორებს. იგი წარმოადგენს ლორატადინის აქტიურ მეტაბოლიტს და გამოირჩევა ხანგრძლივი მოქმედებით (24 საათი), სედაციური ეფექტის მინიმალური რისკით. გამოიყენება ალერგიული რინიტის (სეზონური და მთელი წლის), ქრონიკული იდიოპათიური ურტიკარიისა და სხვა ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ. ხელმისაწვდომია ტაბლეტების (5 მგ) და სიროფის (0,5 მგ/მლ) სახით. პრეპარატი კარგად აიტანება მოზრდილებისა და 6 თვეზე უფროსი ასაკის ბავშვების მიერ. საქართველოში ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალური Aerius, ასევე ჯენერიკული ფორმები — დესლორატადინი ნორმონი, დასელტა და სხვა.
დესლორატადინი (INN: desloratadine) არის მეორე (ახალი) თაობის ანტიჰისტამინური საშუალება, რომელიც მიეკუთვნება პიპერიდინის წარმოებულთა ქიმიურ კლასს. იგი წარმოადგენს ლორატადინის (Claritin) ძირითად აქტიურ მეტაბოლიტს — 3-ჰიდროქსიდესლორატადინს, რომელიც უფრო მაღალი აფინობით უკავშირდება H₁-რეცეპტორებს, ვიდრე თავად დედა-ნაერთი (BNF 87).
პრეპარატი პირველად დარეგისტრირდა აშშ-ში 2001 წელს FDA-ს მიერ, ხოლო ევროკავშირში — 2001 წელს EMA-ს ცენტრალიზებული პროცედურით, სავაჭრო სახელწოდებით Aerius® (Schering-Plough/MSD). იგი შეიქმნა იმ მიზნით, რომ დაეძლია ლორატადინის ფარმაკოკინეტიკური ვარიაბელობა, რომელიც დაკავშირებული იყო CYP ფერმენტებით მეტაბოლიზმის ინდივიდუალურ განსხვავებებთან (EMA SmPC).
დესლორატადინი მიეკუთვნება არასედაციური ანტიჰისტამინების ჯგუფს. პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან (დიფენჰიდრამინი, კლემასტინი) განსხვავებით, იგი პრაქტიკულად არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ძილიანობის, ყურადღების დაქვეითებისა და ფსიქომოტორული რეაქციების შენელების რისკს. WHO-ს ესენციალური მედიკამენტების მოდელურ ჩამონათვალში (WHO Model List) ლორატადინი/დესლორატადინი შეტანილია როგორც ანტიალერგიული საშუალება.
დესლორატადინს, ჰისტამინის H₁-რეცეპტორების ბლოკადის გარდა, აქვს დამატებითი ანთებისსაწინააღმდეგო თვისებებიც — ის აინჰიბირებს პროანთებითი ციტოკინების გამოყოფას და ამცირებს ეოზინოფილების ქემოტაქსისს, რაც მას განასხვავებს ზოგიერთი სხვა H₁-ბლოკატორისგან.
დესლორატადინის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ეფუძნება ჰისტამინის H₁-რეცეპტორების სელექციურ და პერიფერიულ ბლოკადას. ჰისტამინი არის ბიოგენური ამინი, რომელიც ძირითადად თავსდება მასტოციტებში (სენსიტურ უჯრედებში) და ბაზოფილებში. ალერგიული რეაქციის დროს IgE-შუამავლობით ხდება მასტოციტების დეგრანულაცია, რაც იწვევს ჰისტამინის მასიურ გამოთავისუფლებას (EMA SmPC).
H₁-რეცეპტორების ბლოკადა: დესლორატადინი კონკურენტულად (შექცევადად) უკავშირდება H₁-ჰისტამინურ რეცეპტორებს გლუვ კუნთოვან უჯრედებზე, ენდოთელიუმზე, ნერვულ დაბოლოებებზე და ეპითელურ უჯრედებზე. ამით ის ხელს უშლის ჰისტამინის ეფექტებს: ვაზოდილატაციას, გაზრდილ კაპილარულ გამტარობას, ქავილს, ცხვირის ლორწოვანის შეშუპებას და ბრონქოსპაზმს.
ინვერსიული აგონიზმი: თანამედროვე გაგებით, დესლორატადინი არის არა მხოლოდ H₁-რეცეპტორის ანტაგონისტი, არამედ ინვერსიული აგონისტი — ის ამცირებს რეცეპტორის კონსტიტუციურ (ბაზალურ) აქტივობას, რითაც უფრო ეფექტიანად თრგუნავს ალერგიულ ანთებას.
ანთებისსაწინააღმდეგო ეფექტები: დესლორატადინი H₁-ბლოკადის გარდა ავლენს მრავალმხრივ ანთებისსაწინააღმდეგო მოქმედებას:
ფარმაკოდინამიკა: დესლორატადინის ეფექტი ვითარდება 1-3 საათის განმავლობაში პერორალური მიღების შემდეგ და გრძელდება 24 საათზე მეტ ხანს, რაც საშუალებას იძლევა, მიღებული იქნას დღეში ერთხელ. In vitro კვლევებში დესლორატადინის აფინობა H₁-რეცეპტორებთან დაახლოებით 15-20-ჯერ აღემატება ლორატადინის აფინობას (EMA SmPC).
დესლორატადინი (აერიუსი) გამოიყენება შემდეგი ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ:
პრეპარატი ნაჩვენებია როგორც სეზონური (თივის ცხელება), ასევე მთელი წლის (ალერგიული რინიტი) სიმპტომების სამკურნალოდ: ცხვირის გაჭედვა, ცემინება, რინორეა (წყლისებრი გამონადენი ცხვირიდან), ცხვირის ქავილი, სასის ქავილი, თვალების წითელი და ქავილი (ალერგიული კონიუნქტივიტი). ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) სახელმძღვანელოს თანახმად, მეორე თაობის ანტიჰისტამინები წარმოადგენს პირველი რიგის თერაპიას მსუბუქი-ზომიერი ალერგიული რინიტის დროს (NICE NG136).
დესლორატადინი ეფექტიანია ქრონიკული იდიოპათიური (ურტიკარია) სამკურნალოდ — ამცირებს ქავილს, ჭინჭრის გამონაყარის რაოდენობასა და ზომას. EAACI/GA²LEN/EDF/WAO სახელმძღვანელოს მიხედვით, მეორე თაობის H₁-ანტიჰისტამინები წარმოადგენს ქრონიკული ურტიკარიის პირველი რიგის თერაპიას. რეფრაქტერული შემთხვევებში დოზა შეიძლება გაიზარდოს სტანდარტულის 4-ჯერ ოდენობამდე (20 მგ/დღეში) (EMA SmPC).
თუმცა ოფიციალური ჩვენება ძირითადად ალერგიულ რინიტსა და ურტიკარიას მოიცავს, კლინიკურ პრაქტიკაში დესლორატადინი ასევე გამოიყენება:
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ დესლორატადინი არ არის ეფექტიანი ანაფილაქსიის სამკურნალოდ და არ ჩაანაცვლებს ეპინეფრინს (ადრენალინს) მწვავე ალერგიული რეაქციების დროს.
| ასაკობრივი ჯგუფი | ფორმა | დოზა | |---|---|---| | 6–11 თვე | სიროფი (0,5 მგ/მლ) | 1 მგ (2 მლ) დღეში ერთხელ | | 1–5 წელი | სიროფი (0,5 მგ/მლ) | 1,25 მგ (2,5 მლ) დღეში ერთხელ | | 6–11 წელი | სიროფი ან ტაბლეტი | 2,5 მგ (5 მლ) დღეში ერთხელ | | ≥12 წელი | ტაბლეტი | 5 მგ დღეში ერთხელ |
(EMA SmPC)
მძიმე თირკმლის უკმარისობის (კრეატინინის კლირენსი <30 მლ/წთ) დროს სიფრთხილეა საჭირო, რადგან პრეპარატის ელიმინაცია შენელებულია. რეკომენდებულია დოზის ინტერვალის გახანგრძლივება ან დოზის შემცირება (BNF 87).
ღვიძლის მძიმე უკმარისობის დროს დესლორატადინის მეტაბოლიზმი მნიშვნელოვნად შენელებულია, რაც ზრდის პლაზმური კონცენტრაციის მაჩვენებლებს. საჭიროა სიფრთხილე და, შესაძლოა, დოზის კორექცია.
ტაბლეტი მიიღება მთლიანად, წყლით. სიროფი იზომება თანდართული საზომი ჭიქით ან შპრიცით. მიღების დრო არ არის კრიტიკული, თუმცა რეკომენდებულია დღის ერთსა და იმავე დროს მიღება.
აბსორბცია: დესლორატადინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა დაახლოებით 3 საათში (Tmax). ბიოშეღწევადობა შედარებით მაღალია. საკვების მიღება არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციაზე, თუმცა შესაძლოა ოდნავ შეაყოვნოს Tmax (EMA SmPC).
განაწილება: პრეპარატი ინტენსიურად უკავშირდება პლაზმის ცილებს (83–87%). განაწილების მოცულობა შედარებით დიდია. მნიშვნელოვანია, რომ დესლორატადინი პრაქტიკულად არ აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც განაპირობებს მინიმალურ სედაციურ ეფექტს.
მეტაბოლიზმი: დესლორატადინი მეტაბოლიზდება ღვიძლში, ძირითადად 3-ჰიდროქსიდესლორატადინად (3-OH-DL), რომელიც შემდეგ კონიუგირდება გლუკურონიდთან. მეტაბოლიზმში მონაწილეობს CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტები, თუმცა, ლორატადინისგან განსხვავებით, დესლორატადინი ნაკლებად არის დამოკიდებული CYP სისტემაზე, რაც ამცირებს მედიკამენტთა ურთიერთქმედების რისკს. მოსახლეობის დაახლოებით 6%-ში (ნელი მეტაბოლიზატორები) აღინიშნება პლაზმური კონცენტრაციის მნიშვნელოვნად მაღალი დონე.
ექსკრეცია: პრეპარატი გამოიყოფა ორგანიზმიდან როგორც თირკმლებით (შარდით), ასევე ნაწლავებით (განავლით), დაახლოებით თანაბარი პროპორციით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს საშუალოდ 27 საათს (19–34 სთ), რაც უზრუნველყოფს 24-საათიან კლინიკურ ეფექტს ერთჯერადი მიღებით. წონასწორული მდგომარეობა მიიღწევა 7-10 დღეში (EMA SmPC).
დესლორატადინი ზოგადად კარგად აიტანება და გვერდითი მოვლენების სიხშირე დაბალია. ქვემოთ მოცემულია სიხშირის მიხედვით კლასიფიცირებული გვერდითი ეფექტები:
მოზრდილებში ხშირი გვერდითი ეფექტები პრაქტიკულად არ აღემატება პლაცებოს დონეს. პედიატრიულ პაციენტებში (6 თვე — 2 წელი):
(BNF 87, EMA SmPC)
6 თვის — 2 წლის ასაკის ბავშვებში პოსტმარკეტინგული მონიტორინგით გამოვლინდა უძილობის, დიარეისა და ცხელების მეტი სიხშირე. მშობლებს ურჩევენ, ყურადღებით თვალი ადევნონ ნებისმიერ უჩვეულო სიმპტომს.
(BNF 87, EMA SmPC)
დესლორატადინი გამოირჩევა შედარებით დაბალი წამლისმიერი ურთიერთქმედების პოტენციალით, რაც მეორე თაობის ანტიჰისტამინების ერთ-ერთი უპირატესობაა.
კლინიკურ კვლევებში დესლორატადინი არ აძლიერებდა ალკოჰოლის სედაციურ ეფექტს (ლორატადინისა და ფეხსოფენადინის მსგავსად). მიუხედავად ამისა, ალკოჰოლის თანადროული მოხმარება არ არის რეკომენდებული (BNF 87).
კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის მოხსენიებული, თუმცა ზოგადი სიფრთხილე მოქმედებს CYP3A4 სუბსტრატებისთვის.
არ არის რეკომენდებული სხვა H₁-ანტიჰისტამინებთან ერთდროული გამოყენება ადიტიური ეფექტებისა და გვერდითი მოვლენების რისკის გამო.
დესლორატადინი FDA-ს კლასიფიკაციით მიეკუთვნებოდა C კატეგორიას (ახალი სისტემით კატეგორიები გაუქმებულია). ცხოველებზე ჩატარებულმა რეპროდუქციულმა კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენული ეფექტი. თუმცა ადამიანებში ადექვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა.
BNF-ისა და EMA-ს რეკომენდაციით, ორსულობის დროს დესლორატადინი გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს. ანტიჰისტამინებიდან ორსულობის დროს უპირატესობა ენიჭება ლორატადინსა და ცეტირიზინს, რომლებზეც მეტი კლინიკური გამოცდილებაა დაგროვილი (BNF 87).
დესლორატადინი გამოიყოფა დედის რძეში. ექსპოზიციის დონე ჩვილისთვის ჩვეულებრივ მცირეა (დედის დოზის <1%). მიუხედავად ამისა, მეძუძურ ქალებში გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ სიფრთხილით და ექიმის მეთვალყურეობით. სასურველია მოკლევადიანი გამოყენება (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე დესლორატადინი ხელმისაწვდომია რამდენიმე სავაჭრო სახელწოდებით:
ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას — დესლორატადინს, და თერაპიულად ექვივალენტურია ორიგინალური Aerius-ისა. პრეპარატები ხელმისაწვდომია აფთიაქში რეცეპტის გარეშე.
დესლორატადინი არის ლორატადინის აქტიური მეტაბოლიტი. ძირითადი განსხვავებაა ის, რომ დესლორატადინს აქვს H₁-რეცეპტორთან უფრო მაღალი აფინობა (15–20-ჯერ), არ საჭიროებს ღვიძლში აქტივაციას და ნაკლებად ექვემდებარება CYP-დამოკიდებულ ურთიერთქმედებებს. კლინიკურ პრაქტიკაში ორივე ეფექტიანია, თუმცა დესლორატადინი შეიძლება უფრო სტაბილურ ეფექტს იძლეოდეს ინდივიდუალურ პაციენტებში (EMA SmPC).
დიახ. დესლორატადინი დამტკიცებულია 6 თვის ასაკიდან სიროფის ფორმით. 6–11 თვის ბავშვებისთვის დოზაა 1 მგ (2 მლ), 1–5 წლისთვის — 1,25 მგ (2,5 მლ), 6–11 წლისთვის — 2,5 მგ (5 მლ) დღეში ერთხელ. მნიშვნელოვანია ზუსტი დოზირების დაცვა საზომი მოწყობილობის გამოყენებით (BNF 87).
დესლორატადინი მიეკუთვნება არასედაციური ანტიჰისტამინების ჯგუფს და პრაქტიკულად არ იწვევს ძილიანობას სტანდარტული დოზით. კლინიკურ კვლევებში ძილიანობის სიხშირე პრაქტიკულად ტოლი იყო პლაცებოსი. თუმცა ინდივიდუალური მგრძნობელობა შეიძლება განსხვავდებოდეს, ამიტომ პირველი მიღებისას რეკომენდებულია სიფრთხილე ტრანსპორტის მართვისას.
სეზონური ალერგიული რინიტის დროს პრეპარატი მიიღება სიმპტომების ხანგრძლივობის პერიოდში. მთელი წლის ალერგიული რინიტისა და ქრონიკული ურტიკარიის დროს ხანგრძლივი (თვეების განმავლობაში) მიღება უსაფრთხოა. 12-თვიანმა კლინიკურმა კვლევებმა დაადასტურა ხანგრძლივი გამოყენების უსაფრთხოება ეფექტიანობის დაკარგვის (ტაქიფილაქსიის) გარეშე (EMA SmPC).
დიახ. დესლორატადინი შეიძლება მიღებული იქნას საკვების მიუხედავად. საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას პრეპარატის შეწოვასა და ეფექტიანობაზე, თუმცა შეიძლება ოდნავ შეაყოვნოს პიკური კონცენტრაციის მიღწევის დრო.
გამოტოვებული დოზა მიიღეთ რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვეთ გამოტოვებული დოზა და გააგრძელეთ ჩვეულ რეჟიმზე. არ მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსირების მიზნით.