abilify · INN
abilify (abilify) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
აბიზოლი 10მგ#28ტ
OTCაბიზოლი 10მგ#28ტ · 10 mg · tablets
აბიზოლი 15მგ#28ტ
OTCაბიზოლი 15მგ#28ტ · 15 mg · tablets
აბიზოლი 1მგ/მლ 150მლ პერ/ხს
OTCაბიზოლი 1მგ/მლ 150მლ პერ/ხს · 1 mg · tablets
აბიზოლი 5მგ#28ტ
OTCაბიზოლი 5მგ#28ტ · 5 mg · tablets
აბიზოლი იზიტაბი 10მგ #28ტ
OTCაბიზოლი იზიტაბი 10მგ #28ტ · 10 mg · tablets
აბიზოლი ტაბ. 5მგ N28
OTCაბიზოლი ტაბ. 5მგ N28 · 5 mg · tablets
არიპიპრაზოლი (Aripiprazole) — მეორე თაობის (ატიპიური) ანტიფსიქოზური პრეპარატია, რომელიც გამოიყენება შიზოფრენიის, ბიპოლარული აშლილობის მანიაკალური ეპიზოდების და დიდი დეპრესიული აშლილობის ადიუვანტური მკურნალობისთვის. მოქმედების უნიკალური მექანიზმის გამო მას „მესამე თაობის ანტიფსიქოზურსაც" უწოდებენ — იგი წარმოადგენს დოფამინის D2 რეცეპტორების პარციალურ აგონისტს, რაც განასხვავებს სხვა ატიპიური ანტიფსიქოზურებისგან. პრეპარატი ხასიათდება შედარებით ხელსაყრელი მეტაბოლური პროფილით — ნაკლებად იწვევს წონის მატებას და მეტაბოლურ სინდრომს. საქართველოში ხელმისაწვდომია ბრენდის სახელწოდებით აბიზოლი (Abizoli). მიიღება პერორალურად ტაბლეტების, დისპერგირებადი ტაბლეტების ან პერორალური ხსნარის სახით.
არიპიპრაზოლი არის ატიპიური ანტიფსიქოზური საშუალება, რომელიც მიეკუთვნება ქინოლინონის წარმოებულების ქიმიურ ჯგუფს. იგი შეიქმნა იაპონური ფარმაცევტული კომპანია Otsuka Pharmaceutical-ის მიერ და პირველად 2002 წელს დარეგისტრირდა აშშ-ში FDA-ს მიერ ბრენდის სახელწოდებით Abilify. ევროპის მედიკამენტების სააგენტომ (EMA) პრეპარატი დაარეგისტრირა 2004 წელს.
არიპიპრაზოლს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „დოფამინის სისტემის სტაბილიზატორს" — ეს ტერმინი ასახავს მის უნიკალურ ფარმაკოლოგიურ თვისებას: დოფამინის D2 რეცეპტორებზე პარციალური აგონიზმი. ტრადიციული ანტიფსიქოზურები (ჰალოპერიდოლი, ქლორპრომაზინი) ბლოკავენ D2 რეცეპტორებს, ხოლო არიპიპრაზოლი მოქმედებს როგორც „თერმოსტატი" — ჰიპერდოფამინერგულ მდგომარეობაში ამცირებს დოფამინურ აქტივობას, ხოლო ჰიპოდოფამინერგულ მდგომარეობაში — ზრდის მას (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით პრეპარატი მიეკუთვნება:
პრეპარატი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების სიაში (WHO Model List), რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას ფსიქიატრიულ პრაქტიკაში. არიპიპრაზოლი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფორმით: პერორალური ტაბლეტები, ენაზე დისაშლელი (ორო-დისპერსიული) ტაბლეტები, პერორალური ხსნარი და ხანგრძლივი მოქმედების კუნთშიდა საინექციო ფორმა.
არიპიპრაზოლის მოქმედების მექანიზმი მრავალმხრივია და მოიცავს რამდენიმე ნეიროტრანსმიტერულ სისტემას:
არიპიპრაზოლი წარმოადგენს დოფამინის D2 რეცეპტორების პარციალურ აგონისტს — ეს ნიშნავს, რომ იგი ავლენს შინაგან აგონისტურ აქტივობას, რომელიც შეადგენს სრული აგონისტის (დოფამინის) ეფექტის დაახლოებით 25-30%-ს. მეზოლიმბურ გზაში, სადაც დოფამინის ჭარბი აქტივობა იწვევს ფსიქოზის პოზიტიურ სიმპტომებს (ბოდვა, ჰალუცინაციები), არიპიპრაზოლი კონკურენტულად უკავშირდება D2 რეცეპტორებს და ამცირებს დოფამინის ზედმეტ სტიმულაციას (EMA SmPC).
მეზოკორტიკალურ გზაში, სადაც დოფამინის დეფიციტი ასოცირდება ნეგატიურ სიმპტომებთან (აპათია, ანჰედონია), პარციალური აგონიზმი უზრუნველყოფს D2 რეცეპტორების გარკვეულ სტიმულაციას, რაც თეორიულად აუმჯობესებს კოგნიტურ ფუნქციებს და ნეგატიურ სიმპტომატიკას.
ნიგროსტრიატულ გზაში D2 რეცეპტორების პარციალური აგონიზმი განაპირობებს ექსტრაპირამიდული გვერდითი ეფექტების (ეპე) შედარებით დაბალ სიხშირეს ტიპიურ ანტიფსიქოზურებთან შედარებით.
არიპიპრაზოლი ასევე არის:
პრეპარატი ავლენს საშუალო აფინობას α1-ადრენორეცეპტორებისა და H1-ჰისტამინური რეცეპტორების მიმართ, რაც ხსნის მცირე სედაციას და ორთოსტატული ჰიპოტენზიის რისკს. მუსკარინულ რეცეპტორებზე პრაქტიკულად არ მოქმედებს, რაც განაპირობებს ანტიქოლინერგული ეფექტების არარსებობას (BNF 87).
არიპიპრაზოლი გამოიყენება შემდეგ მდგომარეობებში:
პრეპარატი ჩვენებულია შიზოფრენიის მკურნალობისთვის მოზრდილებსა და 15 წელს ზემოთ მოზარდებში. ეფექტურია როგორც მწვავე ფსიქოზური ეპიზოდების კუპირებისთვის, ასევე შემანარჩუნებელი თერაპიისთვის რეციდივების პრევენციის მიზნით (NICE CG178).
ადიუვანტური თერაპია ანტიდეპრესანტებთან კომბინაციით დეპრესიის მკურნალობისას, როდესაც მონოთერაპია ანტიდეპრესანტით არასაკმარისად ეფექტურია (FDA-ს ჩვენება).
6-17 წლის ბავშვებსა და მოზარდებში აუტიზმის სპექტრის აშლილობასთან ასოცირებული გაღიზიანებადობის, აგრესიის, თვითდაზიანების და აფექტური ლაბილობის მკურნალობა.
6-18 წლის პაციენტებში ტურეტის სინდრომის მკურნალობა (FDA-ს ჩვენება).
კლინიკურ პრაქტიკაში არიპიპრაზოლი ასევე გამოიყენება:
დოზის კორექცია არ არის საჭირო (EMA SmPC).
მსუბუქი-საშუალო სიმძიმის ღვიძლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია არ არის საჭირო. მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს მონაცემები არასაკმარისია — სიფრთხილეა საჭირო.
რეკომენდებული დოზის 50%-ით შემცირება (BNF 87).
აბსორბცია: არიპიპრაზოლი კარგად აბსორბირდება პერორალური მიღების შემდეგ, აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს 87%-ს. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში (Tmax) მიიღწევა 3-5 საათში. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას ბიოშეღწევადობაზე.
განაწილება: განაწილების მოცულობა მაღალია — 4.9 ლ/კგ, რაც მიუთითებს ქსოვილებში ფართო განაწილებაზე. ცილებთან შეკავშირება ≥99% (ძირითადად ალბუმინთან). პრეპარატი კვეთს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს.
მეტაბოლიზმი: მეტაბოლიზდება ღვიძლში ძირითადად CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტების მეშვეობით. ძირითადი აქტიური მეტაბოლიტია დეჰიდრო-არიპიპრაზოლი, რომელიც ავლენს D2 რეცეპტორებზე არიპიპრაზოლის მსგავს აფინობას და შეადგენს პლაზმური კონცენტრაციის დაახლოებით 40%-ს.
ელიმინაცია: ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½):
გამოიყოფა შარდით (~25%) და განავალით (~55%). მდგრადი მდგომარეობა (steady-state) მიიღწევა დაახლოებით 14 დღეში (EMA SmPC).
ფლუოქსეტინი, პაროქსეტინი, ქინიდინი — ზრდიან არიპიპრაზოლის კონცენტრაციას. საჭიროა დოზის 50%-ით შემცირება (EMA SmPC).
კეტოკონაზოლი, იტრაკონაზოლი, კლარითრომიცინი, ინდინავირი — ზრდიან არიპიპრაზოლის ექსპოზიციას. საჭიროა დოზის 50%-ით შემცირება.
კარბამაზეპინი, რიფამპიცინი, ფენიტოინი, ჰიპერიკუმი — ამცირებენ არიპიპრაზოლის კონცენტრაციას. შესაძლოა საჭირო გახდეს დოზის გაზრდა (მაქს. 30 მგ-მდე).
ალკოჰოლი, ბენზოდიაზეპინები, ოპიოიდები — სედაციის პოტენცირება.
ორთოსტატური ჰიპოტენზიის გაძლიერება — სიფრთხილეა საჭირო კომბინაციის დროს.
SSRI, SNRI, ტრიპტანები — თეორიულად სეროტონინის სინდრომის რისკი, თუმცა კლინიკურ პრაქტიკაში იშვიათია.
კლინიკურად მნიშვნელოვანი ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედება არ აღინიშნება — კომბინაცია უსაფრთხოა (BNF 87).
არიპიპრაზოლი მიეკუთვნებოდა FDA-ს C კატეგორიას (ძველი კლასიფიკაცია). ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა ტოქსიურობა, მაგრამ ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები ორსულ ქალებში არ ჩატარებულა.
მესამე ტრიმესტრში მიღებისას ახალშობილს შეიძლება განუვითარდეს ექსტრაპირამიდული სიმპტომები ან მოხსნის სინდრომი — აჟიტაცია, ჰიპერტონია, ტრემორი, ძილიანობა, რესპირატორული დისტრესი (EMA SmPC).
რეკომენდაცია: გამოყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სარგებელი აღემატება რისკს. არ შეწყვიტოთ მკურნალობა მოულოდნელად — გადაწყვეტილება მიიღება ფსიქიატრთან კონსულტაციით.
არიპიპრაზოლი გამოიყოფა დედის რძეში. რეკომენდებულია ძუძუთი კვების შეწყვეტა ან პრეპარატის მოხსნა, დედისთვის მკურნალობის მნიშვნელობის გათვალისწინებით (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე არიპიპრაზოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდებით:
პრეპარატი გაიცემა რეცეპტით. ფსიქიატრიული ჩვენებით დანიშვნა რეკომენდებულია სპეციალისტის — ფსიქიატრის მიერ.
ანტიფსიქოზური ეფექტი შეიძლება შეინიშნოს 1-2 კვირაში, თუმცა სრული თერაპიული ეფექტის მისაღწევად საჭიროა 4-6 კვირა. მდგრადი მდგომარეობა პლაზმაში მიიღწევა დაახლოებით 14 დღეში ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდის გამო.
არიპიპრაზოლი სხვა ატიპიურ ანტიფსიქოზურებთან (ოლანზაპინი, კვეტიაპინი) შედარებით ნაკლებად იწვევს წონის მატებას. საშუალო წონის მატება მოზრდილებში შეადგენს 1-2 კგ-ს. თუმცა, პედიატრიულ პოპულაციაში წონის მატება შეიძლება უფრო მნიშვნელოვანი იყოს (BNF 87).
არ არის რეკომენდებული უეცარი შეწყვეტა. მიუხედავად იმისა, რომ არიპიპრაზოლი არ იწვევს ფიზიკურ დამოკიდებულებას, უეცარმა შეწყვეტამ შეიძლება გამოიწვიოს მოხსნის სიმპტომები — უძილობა, გულისრევა, ოფლიანობა. რეკომენდებულია თანდათანობითი დოზის შემცირება ფსიქიატრის მეთვალყურეობით.
ალკოჰოლის მოხმარება არიპიპრაზოლის მიღების პერიოდში არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი აძლიერებს სედაციას, თავბრუსხვევას და ორთოსტატურ ჰიპოტენზიას. გარდა ამისა, ალკოჰოლი უარყოფითად მოქმედებს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე და ამცირებს მკურნალობის ეფექტურობას.
ორივე ატიპიური ანტიფსიქოზურია, მაგრამ განსხვავებული მოქმედების მექანიზმით. არიპიპრაზოლი — D2 პარციალური აგონისტი, ოლანზაპინი — D2 ანტაგონისტი. არიპიპრაზოლი ნაკლებად იწვევს წონის მატებას, მეტაბოლურ სინდრომს და სედაციას, მაგრამ უფრო ხშირად — აკათიზიას. ოლანზაპინი ითვლება უფრო ეფექტურად რეზისტენტული შიზოფრენიის დროს.
დიახ. რეკომენდებულია: გლიკემიის, ლიპიდური პროფილის და წონის კონტროლი მკურნალობის დასაწყისში და შემდეგ რეგულარულად (ყოველ 3-6 თვეში). ასევე — სისხლის სრული ანალიზი ლეიკოპენიის/ნეიტროპენიის გამოსარიცხად (NICE CG178).