ხორხის გაცემა ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: მწვავე ლარინგიტი, ბაქტერიული ლარინგიტი / ფარინგოლარინგიტი, რეფლუქსური ლარინგიტი (GERD). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
ხმის სრული მოსვენება: ნუ ილაპარაკებთ ჩურჩულით — ჩურჩული ხმის იოგებს უფრო მეტად ტვირთავს, ვიდრე ჩვეულებრივი მეტყველება.
თბილი (არა ცხელი) სითხეების სმა: ჩაი თაფლით, თბილი წყალი. დღეში მინიმუმ 1.5-2 ლიტრი სითხე მიიღეთ.
ჰაერის ტენიანობის შენარჩუნება: გამოიყენეთ ჰუმიდიფიკატორი ან ორთქლით ინჰალაცია 10-15 წუთი.
მოერიდეთ მოწევას, ალკოჰოლს, კოფეინიან სასმელებს და მწვავე საკვებს — ისინი ხორხის ლორწოვან გარსს აღიზიანებენ.
მარილწყლიანი გარგარა (1 ჩაის კოვზი მარილი 250მლ თბილ წყალზე) დღეში 3-4-ჯერ ამცირებს ანთებას.
ხორხის გაცემა (დისფონია) არის ხმის ხარისხის ცვლილება — ხმა ხდება ჩახლეჩილი, უხეში, სუსტი ან სრულად იკარგება (აფონია). ეს სიმპტომი ხმის იოგების ანთებით, გადაჭარბებული დატვირთვით ან სტრუქტურული ცვლილებებით არის გამოწვეული. უმეტეს შემთხვევაში მიზეზი უვნებელია — ვირუსული ლარინგიტი ან ხმის გადატვირთვა, რომელიც 1-2 კვირაში თავისით გადის. თუმცა, თუ ხმის ჩახლეჩილობა 3 კვირაზე მეტხანს გრძელდება, თან ახლავს სუნთქვის გაძნელება, ყლაპვის პრობლემა ან კისრის შესიება, აუცილებელია ექიმთან მიმართვა სერიოზული პათოლოგიის გამოსარიცხად (NICE NG12).
ვირუსული ლარინგიტი — ყველაზე გავრცელებული მიზეზი. გაციების ან ზედა სასუნთქი გზების ინფექციის ფონზე ხმის იოგები ანთდება და სიებდება. ჩვეულებრივ 7-10 დღეში გადის.
ხმის გადაჭარბებული გამოყენება — ყვირილი, ხანგრძლივი ლაპარაკი, სიმღერა ან ხმამაღალ გარემოში საუბარი იწვევს ხმის იოგების მექანიკურ ტრავმას. მასწავლებლები, მომღერლები, მწვრთნელები განსაკუთრებით დაუცველები არიან.
გასტროეზოფაგური რეფლუქსი (GERD) — კუჭის მჟავა ხორხამდე აღწევს, განსაკუთრებით ღამით, რაც ქრონიკულ ანთებას იწვევს. ხშირად დილით არის ხმა უფრო ჩახლეჩილი.
ალერგია და პოსტნაზალური წვეთება — ალერგიული რინიტის დროს ლორწო ხორხში ჩაედინება და აღიზიანებს ხმის იოგებს.
მოწევა — თამბაქოს კვამლი ხმის იოგების ქრონიკულ გაღიზიანებას და შეშუპებას იწვევს. ხანგრძლივი მოწევა პრეკანცეროზული ცვლილებების რისკს ზრდის.
ხმის იოგების კვანძები და პოლიპები — ქრონიკული მექანიკური ტრავმის შედეგად წარმოქმნილი კეთილთვისებიანი წარმონაქმნები.
ჰიპოთირეოზი — ფარისებრი ჯირკვლის ჰიპოფუნქცია ხმის იოგების შეშუპებას იწვევს, რაც ხმას ღრმას და უხეშს ხდის.
ხმის იოგების პარეზი/დამბლა — მეორადი ლარინგეალური ნერვის დაზიანება (ქირურგიის, ტრავმის ან სიმსივნის გამო).
ხორხის კიბო — განსაკუთრებით მწეველებში და ალკოჰოლის მოხმარების ფონზე. ხმის ჩახლეჩილობა 3 კვირაზე მეტხანს — „წითელი დროშაა" (NICE NG12).
ხორხის პაპილომატოზი — HPV-ით გამოწვეული კეთილთვისებიანი სიმსივნეები.
სისტემური დაავადებები — რევმატოიდული ართრიტი (კრიკოარიტენოიდული სახსრის დაზიანება), სარკოიდოზი, ამილოიდოზი.
თანმხლები სიმპტომები მნიშვნელოვნად ცვლის დიაგნოსტიკურ მიდგომას:
დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ 112 ან მიმართეთ გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას შემდეგ შემთხვევებში:
ასევე არაგადაუდებელი, მაგრამ სასწრაფო ვიზიტი (1-2 კვირაში) საჭიროა:
ხმის დასვენება — ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი ღონისძიებაა. ნუ ილაპარაკებთ საჭიროზე მეტს, ნუ ჩურჩულებთ (ჩურჩული ხმის იოგებს უფრო მეტად აჭიანურებს). საუბრისას საშუალო ხმით, რბილად ილაპარაკეთ.
ჰიდრატაცია — დღეში მინიმუმ 1.5-2 ლიტრი თბილი სითხე. თბილი წყალი, ჩაი თაფლით, ბულიონი. აცილეთ კოფეინი და ალკოჰოლი, რომლებიც ორგანიზმს აშრობს.
ჰაერის დატენიანება — მშრალი ჰაერი ხმის იოგებს აშრობს. გამოიყენეთ ჰუმიდიფიკატორი ან ორთქლის ინჰალაცია (10-15 წუთი, დღეში 2-3-ჯერ).
გამაღიზიანებლების თავიდან აცილება — მოწევა, მტვერი, ქიმიური აირები, ძალიან ცხელი ან ცივი საკვები.
რეფლუქსის მართვა — საწოლის თავი 15-20 სმ-ით აამაღლეთ, ძილამდე 3 საათით ადრე ნუ ჭამთ, აცილეთ ცხარე, მჟავე, ცხიმიანი საკვები.
ორთქლის ინჰალაცია — უბრალო ცხელ წყალზე ორთქლის ჩასუნთქვა ატენიანებს სასუნთქ გზებს.
თუ ხორხის გაცემას ტკივილი ახლავს:
თუ ხორხის გაცემა რეფლუქსთან არის დაკავშირებული:
პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორები (PPI) — ომეპრაზოლი 20 მგ დღეში ერთხელ, დილით უზმოზე, 4-8 კვირის კურსი. ექიმის დანიშნულებით.
თუ ხველა ართულებს მდგომარეობას:
ალერგიული ეტიოლოგიის დროს:
მძიმე ლარინგიტის ან კრუპის დროს (ექიმის დანიშნულებით):
მნიშვნელოვანი: თუ ხმა 2-3 კვირის შემდეგ არ აღდგება, ნუ გააგრძელებთ თვითმკურნალობას — მიმართეთ ოტორინოლარინგოლოგს.
ანამნეზი — ექიმი გკითხავთ: რამდენ ხანია ხმა შეგეცვალათ? მოწევთ? რა პროფესია გაქვთ? გქონდათ ოპერაცია კისრის/გულმკერდის არეში? გაქვთ გულძმარვა?
ფიზიკალური გამოკვლევა — ხორხის, კისრის პალპაცია, ლიმფური კვანძების შემოწმება.
ლარინგოსკოპია — მთავარი დიაგნოსტიკური მეთოდი. მოქნილი ან ხისტი ენდოსკოპით ექიმი ხმის იოგებს უშუალოდ ათვალიერებს. ხედავს შეშუპებას, სიწითლეს, კვანძებს, პოლიპებს ან სიმსივნურ წარმონაქმნებს.
ლაბორატორიული კვლევები:
ინსტრუმენტული კვლევები:
ვირუსული ლარინგიტის დროს ხმა ჩვეულებრივ 7-14 დღეში აღდგება. თუ 3 კვირაზე მეტხანს გრძელდება, აუცილებლად მიმართეთ ოტორინოლარინგოლოგს, რადგან საჭიროა ლარინგოსკოპია სერიოზული პათოლოგიის გამოსარიცხად (NICE NG12).
არა! ჩურჩული ხმის იოგებს უფრო მეტად აძაბავს, ვიდრე ნორმალური, რბილი საუბარი. საუკეთესო „დასვენება" არის სრული დუმილი. თუ სრული დუმილი შეუძლებელია, ისაუბრეთ ჩვეულებრივი, მშვიდი ხმით.
დიახ, ეს ფუნქციური დისფონიაა — ფსიქოგენური ხმის დარღვევა. ხმის იოგები ანატომიურად ნორმალურია, მაგრამ ემოციური სტრესი მათ არასწორ მოძრაობას იწვევს. მკურნალობა მოიცავს ლოგოპედურ თერაპიას და, საჭიროების შემთხვევაში, ფსიქოთერაპიას.
ლარინგოფარინგეალური რეფლუქსი (LPR) კუჭის ამაღლებისგან განსხვავდება — პაციენტს შეიძლება არ ჰქონდეს კლასიკური გულძმარვა, მაგრამ მჟავა ხორხამდე აღწევს. სიმპტომებია: დილის ხმის ჩახლეჩილობა, ხორხში „ბურთის" შეგრძნება, ქრონიკული ხრახნი. მკურნალობა PPI-ით და ცხოვრების წესის ცვლილებით 2-3 თვე გრძელდება.
ხორხის კიბოს რისკ-ფაქტორებია: მოწევა, ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენება, 50+ ასაკი, მამრობითი სქესი. „წითელი დროშებია": 3 კვირაზე მეტი ხმის ცვლილება, ყლაპვის გაძნელება, ყურის ტკივილი (ცალმხრივი), კისრის კვანძი, წონის კლება. ადრეული დიაგნოსტიკა განკურნების შანსს მნიშვნელოვნად ზრდის.
მასწავლებლები, მომღერლები, მსახიობები, ლექტორები, სატელეფონო ოპერატორები, მწვრთნელები, იურისტები. ამ პროფესიების წარმომადგენლებს რეკომენდებულია ვოკალური ჰიგიენის წესების დაცვა, მიკროფონის გამოყენება და პერიოდული პროფილაქტიკური ვიზიტი ოტორინოლარინგოლოგთან.