შეკრულობა ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: ფუნქციური შეკრულობა, გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი (შეკრულობით), ჰემოროიდები (შეკრულობით გამოწვეული). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
დღეში მინიმუმ 1.5-2 ლიტრი წყალი მიირთვით — ადექვატური ჰიდრატაცია ნაწლავის ფუნქციას მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს.
რაციონში გაზარდეთ ბოჭკოვანი საკვების რაოდენობა: ხილი, ბოსტნეული, მთელმარცვლეული პურეული და პარკოსნები.
რეგულარული ფიზიკური აქტივობა (ფეხით სიარული დღეში მინიმუმ 30 წუთი) ხელს უწყობს ნაწლავის პერისტალტიკის სტიმულაციას.
არ გადაავადოთ დეფეკაციის მოთხოვნილება — ორგანიზმის სიგნალს დროულად უპასუხეთ.
დილით უზმოზე ერთი ჭიქა თბილი წყლის დალევა ხელს უწყობს ნაწლავის რეფლექტორულ აქტივაციას.
შეკრულობა (კონსტიპაცია) არის მდგომარეობა, როდესაც ნაწლავის მოძრაობა ნელდება, განავლის გამოყოფა ხდება კვირაში სამჯერ ან ნაკლებად, განავალი მყარი, მშრალი ან ძნელად გამოსადევნია. ეს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული საჭმლისმომნელებელი ჩივილია — მოსახლეობის დაახლოებით 15-20% განიცდის მას პერიოდულად. უმეტეს შემთხვევაში შეკრულობა უვნებელია და გამოწვეულია ცხოვრების წესით: არასაკმარისი ბოჭკოვანი საკვები, სითხის ნაკლებობა, მჯდომარე ცხოვრება. თუმცა, თუ შეკრულობას თან ახლავს სისხლდენა, უმიზეზო წონის კლება, ძლიერი მუცლის ტკივილი ან მდგომარეობა ორ კვირაზე მეტს გრძელდება, აუცილებელია ექიმთან ვიზიტი სერიოზული მიზეზების გამოსარიცხად.
შეკრულობის მიზეზები მრავალფეროვანია და შეიძლება დაიყოს ფუნქციურ (პირველად) და მეორად მიზეზებად.
ფუნქციური შეკრულობა — ყველაზე ხშირი მიზეზი. მოიცავს:
სტრესი და ცხოვრების წესის ცვლილება — მოგზაურობა, სამუშაო გრაფიკის შეცვლა, ფსიქოემოციური სტრესი.
მედიკამენტებით გამოწვეული შეკრულობა:
ორსულობა — პროგესტერონის მაღალი დონე ანელებს ნაწლავის მოტორიკას; საშვილოსნო ასევე ზეწოლას ახდენს მსხვილ ნაწლავზე.
გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი (IBS-C) — ფუნქციური მდგომარეობა, რომელიც ქრონიკულ შეკრულობას იწვევს მუცლის შებერვასთან და ტკივილთან ერთად (Rome IV კრიტერიუმები).
შეკრულობას ხშირად თან ახლავს სხვა სიმპტომები, რომლებიც ექიმს ეხმარება მიზეზის დიფერენცირებაში:
დარეკეთ 112-ზე ან მიმართეთ გადაუდებელი დახმარების სამსახურს შემდეგ სიტუაციებში:
ნებისმიერი ახალი, აუხსნელი შეკრულობა 50 წელს ზემოთ ასაკში, განსაკუთრებით თანმხლები წონის კლებით ან სისხლიანი განავლით, მოითხოვს სასწრაფო სამედიცინო კონსულტაციას კოლორექტალური სიმსივნის გამოსარიცხად (NICE NG12).
მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის შეკრულობის დროს ცხოვრების წესის კორექცია ხშირად საკმარისია:
კვება:
სითხის მიღება:
ფიზიკური აქტივობა:
ტუალეტის ჩვევები:
მუცლის მასაჟი:
ოსმოსური საფაღარათოები: ლაქტულოზა ერთ-ერთი ყველაზე უსაფრთხო და ფართოდ გამოყენებული პრეპარატია. იგი ნაწლავში წყალს იზიდავს და განავალს არბილებს. მოქმედება იწყება 24-48 საათში. დოზა: მოზრდილებისთვის 15-45 მლ დღეში, ბავშვებისთვის — ასაკის მიხედვით. უსაფრთხოა ორსულობისა და ძუძუთი კვების დროს (BNF 87).
სტიმულატორული საფაღარათოები: ბისაკოდილი 5 მგ — სტიმულს აძლევს მსხვილი ნაწლავის პერისტალტიკას. მოზრდილებისთვის: 5-10 მგ ღამით, პერორალურად. ასევე ხელმისაწვდომია რექტალური ფორმით ბისაკოდილი 10 მგ. მნიშვნელოვანია: არ გამოიყენოთ 5 დღეზე მეტხანს ექიმის კონსულტაციის გარეშე, ვინაიდან ხანგრძლივი გამოყენება ნაწლავის დამოკიდებულებას იწვევს. უკუნაჩვენებია მწვავე მუცლის ტკივილის, ნაწლავის ობსტრუქციის და აპენდიციტის ეჭვის დროს.
აბუსალათინის ზეთი (რიცინის ზეთი): აბუსალათინის ზეთი 30 მლ — ტრადიციული სტიმულატორული საფაღარათოა. მოზრდილებისთვის: 15-30 მლ ერთჯერადად. ძალიან ეფექტურია, მაგრამ იწვევს ძლიერ სპაზმებს. არ გამოიყენოთ ორსულობის დროს — შეიძლება საშვილოსნოს შეკუმშვა გამოიწვიოს. არ არის შესაფერისი რეგულარული გამოყენებისთვის.
თუ შეკრულობას მუცლის სპაზმები ახლავს (განსაკუთრებით IBS-ის დროს):
ბუსკოპანი 10 მგ (ბუტილსკოპოლამინი) — გლუვ კუნთოვან სპაზმს ხსნის. დოზა: 10-20 მგ, 3-4-ჯერ დღეში. არ გამოიყენოთ გლაუკომის, პროსტატის ჰიპერტროფიისა და მიასთენიის დროს.
ბუტილსკოპოლამინი 10 მგ — ბუსკოპანის ანალოგი, იგივე მოქმედების მექანიზმით.
ქრონიკული, რეზისტენტული შეკრულობის დროს ექიმი შეიძლება დანიშნავდეს:
მნიშვნელოვანი: საფაღარათო საშუალებების ხანგრძლივი, უკონტროლო გამოყენება ელექტროლიტური დისბალანსის (ჰიპოკალემია), დეჰიდრატაციისა და „ზარმაცი ნაწლავის" სინდრომის მიზეზი შეიძლება გახდეს. ყოველთვის დაიწყეთ ცხოვრების წესის ცვლილებით და ოსმოსური საფაღარათოებით, სანამ სტიმულატორებზე გადახვალთ.
ანამნეზი: ექიმი გკითხავთ: რა სიხშირით გაქვთ დეფეკაცია, რა კონსისტენციისაა განავალი (ბრისტოლის სკალა), რა იცვლება, რამდენ ხანს გრძელდება პრობლემა, რა მედიკამენტებს იღებთ, როგორია კვების რეჟიმი და ფიზიკური აქტივობა.
ფიზიკალური გასინჯვა:
ლაბორატორიული ანალიზები:
ინსტრუმენტული კვლევები (საჭიროების შემთხვევაში):
შეკრულობის პრევენცია მარტივ, მაგრამ თანმიმდევრულ ჩვევებს ეფუძნება:
ნორმის ფარგლები ფართოა: დღეში 3-ჯერიდან კვირაში 3-ჯერამდე. მთავარია განავალი იყოს რბილი, ადვილად გამოსადევნი და პროცესი არ იწვევდეს ტკივილს ან ძალისხმევას. თუ თქვენთვის ჩვეულებრივი სიხშირე შეიცვალა, ეს შეიძლება ყურადღების მიქცევას საჭიროებდეს.
უმეტესად შეკრულობა უვნებელია, მაგრამ ქრონიკული ფორმა შეიძლება გამოიწვიოს ბუასილი, ანალური ნაპრალი, ფეკალური იმპაქცია (განავლის „ქვის" ჩაჭედება) ან, იშვიათად, რექტალური პროლაფსი. ასევე, ახალი შეკრულობა 50+ ასაკში შეიძლება კოლორექტალური სიმსივნის სიმპტომი იყოს.
ოსმოსური საფაღარათოები (მაგ., ლაქტულოზა, მაკროგოლი) ნაწლავში წყალს იზიდავენ და განავალს არბილებენ — უსაფრთხოა ხანგრძლივი გამოყენებისთვის. სტიმულატორები (მაგ., ბისაკოდილი 5 მგ) პირდაპირ ასტიმულირებენ ნაწლავის კედელს და აძლიერებენ პერისტალტიკას — ეფექტურია, მაგრამ ხანმოკლე კურსითაა რეკომენდებული.
ორსულობისას პირველი რიგის მკურნალობა ცხოვრების წესის კორექციაა. მედიკამენტებიდან ყველაზე უსაფრთხოა ლაქტულოზა და მაკროგოლი (WHO რეკომენდაციით). კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული აბუსალათინის ზეთი და სტიმულატორული საფაღარათოების ხანგრძლივი გამოყენება ორსულობის დროს. ნებისმიერი პრეპარატის მიღებამდე აუცილებლად გაიარეთ კონსულტაცია მეანთან ან გინეკოლოგთან.
ბავშვებში ფუნქციური შეკრულობა ხშირია, განსაკუთრებით ტუალეტის ტრეინინგის პერიოდში. მიმართეთ ექიმს, თუ: შეკრულობა 2 კვირაზე მეტია; ბავშვს აქვს განავალში სისხლი; ტკივილი ძლიერია; აღინიშნება ფეკალური ინკონტინენცია (ენკოპრეზი); ან ბავშვს წონა არ ემატება. ახალშობილში მეკონიუმის გამოყოფის დაგვიანება (>48 სთ) სასწრაფო შეფასებას საჭიროებს.
დიახ, ზომიერი რაოდენობით ყავა (1-2 ჭიქა) ასტიმულირებს კოლონის მოტორიკას. კვლევებით, ყავა 60%-ით აძლიერებს კოლონის აქტივობას კოფეინიანი და უკოფეინო ფორმებითაც. თუმცა ჭარბი კოფეინი შეიძლება დეჰიდრატაციის მიზეზი გახდეს, ამიტომ ბალანსი მნიშვნელოვანია.